44-օրյա պատերազմից հետո Նիկոլ Փաշինյանը արտաբերեց մի նախադասություն, որը հետագայում դարձավ ամբողջ կապիտուլյանտ վարչախմբի հոգեբանական ախտորոշումը․ «Ես պատասխանատու եմ, բայց մեղավոր չեմ»։ Այդ խոսքերը պատահական չէին։ Դրանք մարդու խոսքեր էին, որը գիտակցում էր կատարված աղետի մասշտաբը, բայց միաժամանակ հասկանում էր, որ Հայաստանում ստեղծված քաղաքական, դատաիրավական ու քարոզչական ամբողջ մեքենան իրեն կպաշտպանի, կարդարացնի, կլվանա արյունը, կջնջի մեղքի հետքերը։ Եվ այդպես էլ եղավ։

Մարդը, ում իշխանության օրոք Արցախը հայաթափվեց, հազարավոր ընտանիքներ կորցրին իրենց որդիներին, տները, գերեզմաններն ու հայրենիքը, այսօր արդեն փորձում է կասկածի տակ դնել հենց Արցախի հայկականությունը։ «Ինչո՞վ է մերը եղել, մի հատ բացատրեք», — ասում է նա՝ սեփական քաղաքական կապիտուլյացիան ներկայացնելով որպես «իրատեսություն»։

Սակայն պատերազմի մասին քննարկումների մեջ մի հանգամանք կա, որի վրա մինչ օրս բավարար ուշադրություն չի դարձվել։ Եվ այդ հանգամանքը կարող է ունենալ ոչ պակաս քրեական, եթե ոչ՝ ավելի ծանր հետևանքներ։ 2021 թվականի արտահերթ ընտրությունների քարոզարշավի ընթացքում Նիկոլ Փաշինյանը, ըստ էության, անձամբ խոստովանեց, որ պատերազմի օրերին իր որոշմամբ բնակչությանը զանգվածաբար զենք է բաժանվել՝ առանց պատշաճ վերահսկողության և հաշվառման։

Հայաստանի գործող իշխանությունը փորձում է հասարակությանը ներշնչել մի պարզ, բայց վտանգավոր թեզ․ իբր տարածաշրջանում սկսվել է «նոր դարաշրջան», Թուրքիան «այլևս այն չէ», իսկ պատմական հարցերը պետք է երկրորդ պլան մղել հանուն «խաղաղության»։ Խնդիրն այն է, որ այս թեզը ոչ միայն ապացույցներ չունի, այլև ուղղակի հակասում է հարյուր տարվա կոշտ փաստերին։

Սա, պարոն Մակրոն, ազգային անվտանգության և Հայաստանի Հանրապետության դեմ իրականացված հանցագործություն է, այլ ոչ թե Ձեր նշած «de-risking»-ը՝ ապառիսկայնացումը։

Եթե Եվրոպական միությունն իսկապես արժեքների կրող է, եթե այն խոսում է մարդու իրավունքների, ժողովուրդների պաշտպանության, բռնության անթույլատրելիության մասին, ապա որտե՞ղ է նրա հստակ՝ իրավականորեն և քաղաքականապես ձևակերպված գնահատականն այն ամենի, ինչ տեղի ունեցավ Արցախում։ Ինչո՞ւ մինչ օրս չկա ուղղակի սահմանում, չկա քաղաքական որակում, չկա հստակ դիրքորոշում:

Գործող իշխանությունը կատարելության է հասցրել մի պարզունակ, բայց չափազանց հարմար բյուրոկրատական հնարք. ամեն անգամ, երբ պետք է չպատասխանել որևէ սկզբունքային հարցի, խորդանոցից դուրս է բերվում «պետական գաղտնիք» կոչվող փոշոտ խրտվիլակը:

Եթե Սերժ Սարգսյանը հասկանում էր, որ Փաշինյանի գալը սպառնալիք է Արցախի համար, ապա իշխանությունը հանձնելու նրա որոշումը կամ հրեշավոր անպատասխանատվություն էր, կամ գիտակցված քայլ։ Երրորդ տարբերակ չկա։ Կա՛մ նա չէր գիտակցում հետևանքները, և այդ դեպքում նա կոմպետենտ չէ, կա՛մ հասկանում էր, և այդ դեպքում նա հանցակից է։

Մեր առջև են Միքայել Մինասյանը և նրա մեդիա-քաղաքական շրջապատը՝ Միհրան Հակոբյանը, Սամվել Ֆարմանյանը, Նարեկ Մալյանը, Արթուր Դանիելյանը, Կոնստանտին Տեր-Նակալյանը: Նրանք, անշուշտ, հայտնի դեմքեր են, բայց վերջին տարիներին քաղաքական օրակարգ ձևավորող չեն եղել։ Եվ հանկարծ՝ միաժամանակյա, գրեթե շարային ելք հանրային տիրույթ՝ մեկ միասնական առաջադրանքով. համակարգված գրոհ Ռոբերտ Քոչարյանի, նրա շրջապատի և «Հայաստան» դաշինքի վրա…

44-օրյա պատերազմի սկզբում և ամենաթեժ պահին ես անձամբ երկու անգամ հանդիպել եմ Օնիկ Գասպարյանի հետ Մոսկվայի «Արարատ Հայաթ» հյուրանոցում։ Հանդիպել եմ նրա հետ առանձին՝ նրա հյուրանոցային համարում։