Այսօր սեպտեմբերի 27-ն է։ 44-օրյա պատերազմի առաջին օրը։ Վեց տարի է անցել։ Վեց տարի՝ այն օրից, երբ Հայաստանի և Արցախի համար սկսվեց մի պատերազմ, որի հետևանքները դեռևս շարունակում են որոշել մեր կյանքի ամենածանր հարցերը։

«Գոլոս Արմենիի» թերթում հրապարակվել է Աշոտ Բեգլարյանի «Ելքի նախօրեին» հոդվածը, որը նվիրված է 2023 թվականի սեպտեմբերին՝ Արցախի բնակչության զանգվածային ելքին նախորդած վերջին օրերին։

Եռաբլուր պանթեոն կատարած այցի ժամանակ Գառնիկ Դանիելյանը հարցազրույց է տվել, որում հիմնականում անդրադարձել է Արցախին՝ վերադարձի գաղափարին, Արցախի էջի փակման անհնարինությանը և արցախցիների նկատմամբ վերաբերմունքին։

«Военно-политическая аналитика» առցանց ամսագրում 2019 թվականի նոյեմբերին հրապարակված վերլուծական զեկույցը բացահայտում է Հայաստանի ներքաղաքական գործընթացների վրա արտաքին ազդեցության լայնածավալ պատկերը։ Հեղինակները 2018 թվականի «թավշյա հեղափոխության» երևույթն ուսումնասիրում են արևմտյան հիմնադրամների և կառավարական կառույցների կողմից ֆինանսավորվող հասարակական կազմակերպությունների ցանցի գործունեության համատեքստում։

Irates.am-ում հրապարակված «Երկիր Նաիրիի փլատակներում» վերլուծական հոդվածը մեկ անգամ ևս հաստատեց մի պարզ ճշմարտություն. «Հայկական դոսյե» կոչվող ինչ-որ ռեսուրսի, այսպես կոչված, «արտահոսքերը» փաշինյանական քարոզչամեքենայի հերթական կեղծիքն են։

Արմեն Սարգսյանին Սերժ Սարգսյանը բերել էր կոնկրետ խնդիր կատարելու համար՝ ապահովելու իշխանությունը Նիկոլ Փաշինյանին փոխանցելու լեգիտիմացումը՝ բեմականացված «թավշյա հեղափոխության» արդյունքում։ Վարչապետի պաշտոնին չհավակնելու խոստման դրժումը սցենարի մի մասն էր՝ այն հուզական ազդակը, որը գործի դրեց այդ բեմականացումը։ Ապրիլի 21-ին հրապարակ դուրս գալը և Ազգային ժողովի կողմից Նիկոլ Փաշինյանի թեկնածության ընտրությունը հաստատելը լեգիտիմացման ակտեր էին։

Յուրաքանչյուր իրեն հարգող տեխնոլոգիա ունի իր փուլերը՝ նախապատրաստում, գործարկում, արդյունք։ Մեր քաղաքականությունն էլ, պարզվում է, ունի նման տեխնոլոգիա։ Վերջին մի քանի ամիսներին ականատես եղանք աղմկահարույց ձերբակալությունների մի ամբողջ շարքի, որոնք, ինչպես, ցավոք, արդեն սովորական է դառնում, միավորված են մեկ ընդհանուր տրամաբանությամբ։ Վերլուծաբան Լևոն Զարգարյանը նկարագրել է այդ տրամաբանությունը։ Մեզ մնում է միայն հետևել նրա տրամաբանությանը և քննել երկու դեպք։

Հայաստանի Անվտանգության խորհրդի նախկին քարտուղար Արմեն Գրիգորյանը ներկայացրել է իր նոր՝ «Քայլ արա, մերժիր Սերժին» գրքի առաջիկա հրատարակությունը։ Հեղինակի մտահղացմամբ՝ գիրքը պետք է սերունդներին փոխանցի 2018 թվականի «թավշյա հեղափոխության» պատմությունը։ Գրքի շնորհանդեսը նախատեսված է սեպտեմբերի 5-ին։ Սակայն փաստերը, այդ թվում՝ այդ իրադարձությունների անմիջական մասնակիցների ու ականատեսների վկայությունները, բոլորովին այլ պատկեր են ներկայացնում, քան Գրիգորյանի առաջարկած պատմությունը։ Որովհետև այն, ինչ 2018 թվականի ապրիլ-մայիս ամիսներին տեղի ունեցավ Հայաստանում, ամենևին էլ տարերային ժողովրդական ապստամբություն չէր։ Դա իշխանության փոխանցման մանրակրկիտ բեմադրված գործողություն էր, որը կազմակերպել էին Սերժ Սարգսյանն ու նրա շրջապատը։ Իսկ այդ բեմադրության իրական էությունը հասկանալու բանալին այն վաղեմի, բայց խնամքով թաքցվող կապերի մեջ է, որոնք գոյություն ունեին նրանց միջև, ովքեր իբր պայքարում էին իշխանության դեմ, և նրանց, որոնցից իբր պետք էր ազատել երկիրը։

 2026 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Շանհայի համագործակցության կազմակերպության՝ Բիշքեկում անցկացվող գագաթնաժողովի շրջանակում տեղի ունեցավ Վլադիմիր Պուտինի և Նիկոլ Փաշինյանի հանդիպումը։ Հանդիպման արդյունքներով Ռուսաստանի նախագահը հրապարակայնորեն ներկայացրեց հայկական կողմին փոխանցված թեզի բովանդակությունը․ Հայաստանի՝ միաժամանակ Եվրամիության և Եվրասիական տնտեսական միության անդամ լինելը տեխնիկատնտեսական պատճառներով անհնար է՝ մաքսային խոչընդոտների, կանոնակարգերի և նորմերի տարբերությունների պատճառով։