ՎԱՀՐԱՄ ԱԹԱՆԵՍՅԱՆ․ ԱՐՑԱԽԻ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆԱԿԱՆԻՑ ՄԻՆՉԵՎ ԱԶԳԱՅԻՆ ՈՒՐԱՑՄԱՆ ՓԱՍՏԱԲԱՆ

,

Լևոն Տեր-Պետրոսյան, «Ազատություն» ռադիոկայան, ամերիկյան փողեր, պաթոլոգիկ ռուսատյացություն և Նիկոլ Փաշինյանի քարոզչական սպասարկում

Հայաստանյան քաղաքական դաշտում կա գործիչների մի առանձնահատուկ տեսակ, որի համար ազգային շահը զարմանալիորեն ճկուն հասկացություն է։ Այսօր պաշտպանում են Արցախի անկախությունը, վաղը բացատրում, թե ինչու է պետք դրանից հրաժարվել, իսկ մյուս օրը հայտարարում, որ Սահմանադրության մեջ Արցախի հիշատակությունն իսկ քաղաքական սխալ էր։ Եվ այս ամենը՝ միևնույն լրջադեմ կեցվածքով, այն մարդկանց ինքնավստահությամբ, որոնց, իբր, վերջապես բացահայտվել է աշխարհաքաղաքական այն մեծ ճշմարտությունը, որն անհասանելի է հասարակ մահկանացուներին։

Երեկվա ազգային շահերի պաշտպաններն այսօր դառնում են կապիտուլյանտական քաղաքականության փաստաբաններ։ Ընդ որում՝ այնպիսի եռանդով, ասես ամբողջ կյանքում հենց դրան են սպասել՝ սեփական ժողովրդին բացատրելու, թե ինչու նա այլևս չպետք է պնդի այն, ինչը դեռ երեկ համարվում էր իր պատմական իրավունքը։

Վահրամ Աթանեսյանը քաղաքական այս տեսակի առավել ցայտուն ներկայացուցիչներից է։

Հայաստանի Գերագույն խորհրդի նախկին պատգամավոր, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության բազմամյա պատգամավոր, արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի նախագահ, լրագրող, հրապարակախոս։ Ծնվել է 1959 թվականին, ստացել բանասիրական կրթություն։ Քաղաքական գործունեության սկզբում ընտրվել է Հայաստանի Գերագույն խորհրդի առաջին գումարման պատգամավոր, այնուհետև երեք անգամ ընտրվել ԼՂՀ Ազգային ժողովի պատգամավոր։ Խորհրդարանում, հանձնաժողովի հիմնադրման օրվանից, ղեկավարել է արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովը։ Երկար տարիներ Ստեփանակերտում եղել է «Ազատություն» ռադիոկայանի հատուկ թղթակիցը։

Այսինքն՝ մեր առջև պատահական մի սոցցանցային մեկնաբան չէ, որն ընդամենը երեկ է իր մեջ քաղաքագետ հայտնաբերել։ Խոսքը մի մարդու մասին է, որը տարիներ շարունակ եղել է Արցախի օրենսդիր համակարգի ներսում, ղեկավարել է արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովը և անմիջական մասնակցություն ունեցել հանրապետության քաղաքական կյանքին։

Հենց այդ պատճառով էլ նրա այսօրվա դատողությունները հատկապես ուշագրավ են։ Մարդը, որը տարիներ շարունակ զբաղվել է Արցախի արտաքին քաղաքականության հարցերով, այսօր զարմանալի ինքնավստահությամբ հայերին բացատրում է, թե ինչու է հարկավոր ազատվել Արցախի իրավաքաղաքական ժառանգությունից։ Նման քաղաքական կենսագրությունն ավելի շուտ ոչ թե քաղաքագիտական վերլուծության, այլ առանձին ուսումնասիրության նյութ է՝ պարզելու, թե ինչպիսի արտասովոր ճկունությամբ կարելի է հարմարվել քաղաքական քամիների ուղղության փոփոխությանը։

«ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ» ՌԱԴԻՈԿԱՅԱՆ․ ԽՈՍՔԻ ԱԶԱՏՈՒԹՅՈՒՆ՝ ԱՄԵՐԻԿՅԱՆ ԲՅՈՒՋԵԻ ՀԱՇՎԻՆ

Աթանեսյանի կենսագրության առանձին էջ է «Ազատություն» ռադիոկայանում նրա երկարամյա աշխատանքը։ Եվ այստեղ սկսվում է ամենահետաքրքիրը։

«Ազատություն» ռադիոկայանը ԱՄՆ պետության ֆինանսավորմամբ գործող լրատվամիջոց է։ Կազմակերպության պաշտոնական տեղեկությունների համաձայն՝ RFE/RL-ը ֆինանսավորում է ստանում ԱՄՆ Կոնգրեսից՝ ԱՄՆ Գլոբալ մեդիայի գործակալության (USAGM) միջոցով։ Ձևականորեն այն գրանցված է որպես մասնավոր, շահույթ չհետապնդող կորպորացիա, որը դաշնային դրամաշնորհներ է ստանում։ Միևնույն ժամանակ կազմակերպությունը պնդում է, որ իր խմբագրական անկախությունը պաշտպանված է ամերիկյան օրենսդրությամբ։

Սառը պատերազմի առաջին տասնամյակներին «Ազատ Եվրոպա» և «Ազատություն» ռադիոկայանների ֆինանսավորումն իրականացվում էր ԿՀՎ-ի միջոցով։ 1971 թվականին այդ գաղտնի սխեման դադարեցվեց, և հետագա ֆինանսավորումն անցավ պետական հատկացումների բաց համակարգին։ Սա դավադրապաշտական վարկած չէ կամ լրագրողական ենթադրություն։ ԿՀՎ տնօրեն Ռիչարդ Հելմսի՝ 1971 թվականի մայիսի 11-ին նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնին հղած հուշագրում ուղղակիորեն նշվում է, որ Կենտրոնական հետախուզական վարչությունը շուրջ երկու տասնամյակ ֆինանսավորել է երկու ռադիոկայանները։ Ֆինանսավորման այդ համակարգի փոփոխության պատմությունը ներկայացված է նաև RFE/RL-ի պաշտոնական պատմական ակնարկում։

Պատմությունը, մեղմ ասած, բավական խոսուն է։ Սառը պատերազմի տարիներին Վաշինգտոնը ստեղծում և ֆինանսավորում էր հեռարձակման կառույցներ, որոնց առաքելությունն էր ներգործել խորհրդային բլոկի երկրների տեղեկատվական դաշտի վրա։ Այսօր այդ կառույցները շարունակում են աշխատել միջազգային լսարանի համար՝ ստանալով ամերիկյան պետության փողերը։ Փոխվել է ինստիտուցիոնալ փաթեթավորումը, հայտնվել են անկախ լրագրության մասին գեղեցիկ ձևակերպումներ, բայց ամերիկյան բյուջեն ոչ մի տեղ չի անհետացել։

Աթանեսյանը Ստեփանակերտում այս մեդիահամակարգի մասն էր։ Եվ նրա կենսագրության այս հանգամանքը հարկ է հաշվի առնել նաև հետագա հրապարակախոսությունը գնահատելիս, որտեղ Ռուսաստանը պարբերաբար ներկայացվում է որպես հայաստանյան բոլոր դժբախտությունների համապարփակ աղբյուր, իսկ նախկին դաշնակցային հարաբերություններից հրաժարվելը՝ քաղաքական իմաստնության գրեթե բարձրագույն դրսևորում։

Որքա՜ն հարմար է։ Տասնամյակներ շարունակ աշխատել ամերիկյան պետական ֆինանսավորմամբ գործող լրատվամիջոցում, ապա անկախ դատավորի կեցվածքով հայ հասարակությանը բացատրել, թե ինչու է Ռուսաստանի մեղքով տեղի ունենում ամեն ինչ, իսկ դեպի Արևմուտք աշխարհաքաղաքական շրջադարձը միակ ողջամիտ ընտրությունն է։

Այս տեղեկատվական պատկերում ամեն ինչ չափազանց պարզունակ է. Վաշինգտոնը ժողովրդավարության և ազատության կրողն է, Մոսկվան՝ մանիպուլյացիաների աղբյուրը, իսկ հայերը, որոնք համաձայն չեն նման դասակարգման հետ, կա՛մ վախեցած են, կա՛մ բավարար կրթություն չունեն։ Քաղաքական հրապարակախոսությունը, իհարկե, տարբեր է լինում։ Բայց երբ աշխարհաքաղաքական այս կաղապարը դառնում է տեղի ունեցող ամեն ինչի համընդհանուր բացատրությունը, վերլուծությունից այնքան բան է մնում, որքան դիվանագիտական անկախությունից՝ հերթական զիջումների փուլից հետո։

ԼԵՎՈՆ ՏԵՐ-ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ․ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՈՒՍՈՒՑԻՉԸ ԵՎ ԶԻՋՈՒՄՆԵՐԻ ՀԱՎԵՐԺ ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅՈՒՆԸ

Հասկանալու համար, թե որտեղից են գալիս Աթանեսյանի այսօրվա քաղաքական հայացքների ակունքները, հարկ է հիշել Լևոն Տեր-Պետրոսյանին։

Հենց Հայաստանի առաջին նախագահն էր, որ 1997 թվականին հանդես եկավ ղարաբաղյան հակամարտության փուլային կարգավորման օգտին։ Նրա առաջարկած տարբերակը ենթադրում էր Ադրբեջանին տարածքային զիջումներ՝ Լեռնային Ղարաբաղի միջանկյալ կարգավիճակի դիմաց, իսկ վերջնական կարգավիճակի որոշումը թողնվում էր հետագային։ Այս դիրքորոշումը Հայաստանի քաղաքական վերնախավում խոր հակասություններ առաջացրեց և 1998 թվականի փետրվարին հանգեցրեց նախագահի հրաժարականին։

Աթանեսյանն այդ ժամանակ պատահական դիտորդի դերում չէր։ 2011 թվականի ապրիլին, մեկնաբանելով BBC-ին Տեր-Պետրոսյանի տված հարցազրույցը, նա ուղղակիորեն հայտարարեց, որ առաջին նախագահի առաջարկած կարգավորման ճանապարհը գոյություն ուներ ոչ միայն 1997-ին, այլև շարունակում է գոյություն ունենալ այսօր. «Բավական է միայն համաձայնել դրան»։

Ահա սա արդեն հետաքրքիր է։

ԼՂՀ խորհրդարանի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովը ղեկավարած մարդը, ըստ էության, պաշտպանում էր Տեր-Պետրոսյանի առաջարկած՝ տարածքային զիջումների քաղաքական տրամաբանությունը։ Միևնույն ժամանակ նա խոսում էր Արցախի անվտանգության և ինքնիշխանության երաշխիքների մասին՝ կարծես դրանք ընդամենը տեխնիկական մանրամասներ էին, որոնք ցանկության դեպքում կարելի էր համաձայնեցնել Բաքվի հետ։ Աթանեսյանն իսկապես 2011 թվականի ապրիլի 19-ին NEWS.am-ին տված հարցազրույցում նշել էր, որ Տեր-Պետրոսյանի առաջարկած ճանապարհը շարունակում է հնարավոր լինել, բայց առանձին ընդգծել էր Լեռնային Ղարաբաղի անվտանգության և ինքնիշխանության երաշխիքների անհրաժեշտությունը։

Բայց ո՞ւր են հիմա այդ երաշխիքները։ Ո՞ւր է ինքնիշխանությունը։ Ո՞ւր է պետականությունը։ Ո՞ւր մնաց այն միջանկյալ կարգավիճակը, որը պետք է ճանապարհ հարթեր դեպի վերջնական հանգուցալուծում։

Արցախը հայաթափված է։ Ադրբեջանը վերահսկողություն է հաստատել նրա ամբողջ տարածքի նկատմամբ։ Ավելի քան 120 հազար հայ ստիպված է եղել լքել հայրենիքը։ Եվ ահա հիմա Արցախի խորհրդարանի նախկին ներկայացուցիչը դատողություններ է անում, թե ինչու է Հայաստանի Սահմանադրության մեջ Արցախի հետ իրավաքաղաքական կապի պահպանումն իբր կորցրել իր իմաստը։

Տեր-Պետրոսյանի քաղաքական դպրոցը, պարզվում է, զարմանալի կենսունակ է։ Դրա ներկայացուցիչները տարիներ շարունակ համոզում էին, թե զիջումները իրատեսություն են, դրանց դեմ ընդվզելը՝ անպատասխանատվություն, իսկ ազգային պահանջների պաշտպանությունը խանգարում է դիվանագիտությանը։ Այսօր նույն փիլիսոփայությունը նոր եռանդով առաջ են մղում արդեն Փաշինյանի մերձավոր քաղաքական շրջանակներում։

Եվ այստեղ Աթանեսյանը, ինչպես ասում են, ճիշտ ժամանակին է հայտնվում։ 1990-ականներից ծանոթ քաղաքական հին բաղադրատոմսերն այժմ մատուցվում են նոր փաթեթավորմամբ։ Տարածքային զիջումների փոխարեն առաջարկվում է հրաժարվել պատմական ու իրավական հենակետերից, սխալներն ընդունելու փոխարեն՝ վերաշարադրել կատարվածի իմաստը, պարտության համար պատասխան տալու փոխարեն՝ հասարակությանը դասախոսություն կարդալ իրատես լինելու անհրաժեշտության մասին։

ԱՐՑԱԽԻ ՊԱՇՏՊԱՆԻՑ ՄԻՆՉԵՎ ՍԱՀՄԱՆԱԴՐԱԿԱՆ ՕՐԱԿԱՐԳԻՑ ԱՐՑԱԽԸ ԴՈՒՐՍ ՄՂԵԼՈՒ ՓԱՍՏԱԲԱՆ

2011 թվականին Աթանեսյանը խոսում էր ԼՂՀ փաստացի անկախության միջազգային ճանաչման անհրաժեշտության մասին և բացառում էր Արցախի՝ Ադրբեջանի կազմում գտնվելու հնարավորությունը։ 2026 թվականին նրա հռետորաբանությունը բոլորովին այլ տեսք ունի։

2011 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Commonspace-ին տված հարցազրույցում նա Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունն ուղղակիորեն անվանում էր անկախ պետություն և պնդում, որ փաստացի անկախության միջազգային ճանաչմանը այլընտրանք չկա։ Նա նաև հայտարարում էր, որ Արցախի՝ Ադրբեջանի կազմում գտնվելու հնարավորությունը լիովին բացառում է։ Սրանք ուրիշի գնահատականի վերապատմում չեն, այլ հենց Աթանեսյանի պատասխանները՝ Commonspace-ում հրապարակված հարցազրույցում։

2026 թվականի մարտի 16-ին 1in.am-ում հրապարակվեց նրա «Ի՞նչ իմաստ ունի պահպանել «Արցախը Հայաստան է, և վերջ» բանաձևումը» հոդվածը։.

Հրապարակման միտքն այն էր, որ պատերազմից և Արցախում հայկական պետականության վերացումից հետո նախկին բանաձևն իբր կորցրել է իր քաղաքական արդիականությունը, իսկ այն Հայաստանի սահմանադրական օրակարգում պահպանելը խոչընդոտում է Ադրբեջանի հետ խաղաղության հաստատմանը։

Դրան հաջորդեցին նոր հրապարակումներ։ Օգոստոսի 11-ին Աթանեսյանն անդրադարձավ Անկախության հռչակագրին և նոր Սահմանադրության հետ դրա առնչությանը։ «Եթե նոր Սահմանադրության մեջ հղում չկա Անկախության հռչակագրին, ապա ո՞րն է Հայաստանի ինքնիշխանության հիմքը» հոդվածում նա բարձրացրեց այն իրավական հիմքերի հարցը, որոնց վրա պետք է խարսխվի երկրի ինքնիշխանությունը, եթե Հռչակագրի հիշատակումը հանվի Մայր օրենքի նախաբանից։

Իսկ նոյեմբերի 11-ին նա ընդդիմության այն հայտարարությունները, թե սահմանադրական փոփոխությունները սպառնում են Հայաստանի ինքնիշխանությանը, արդեն պոպուլիզմ որակեց։ Այս դիրքորոշումը ներկայացված է նրա՝ «Ինչո՞ւ Սահմանադրության հայրերը Մայր օրենքի նախաբանը փոփոխման ոչ ենթակա չեն սահմանել» հրապարակման մեջ։

Ահա այսպիսի զարմանալի քաղաքական կերպարանափոխություն։ Արցախի խորհրդարանի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախկին նախագահն այսօր հանդես է գալիս սահմանադրական նահանջի փաստաբանի դերում։ Երեկ նա ներկայացնում էր հանրապետությունը, այսօր բացատրում է, թե ինչու չպետք է նրա իրավաքաղաքական ժառանգությունը խանգարի Ադրբեջանի հետ բանակցություններին։

Խոսքն, ի դեպ, որևէ գերատեսչական փաստաթղթում տեղ գտած անհաջող ձևակերպման մասին չէ։ Հայաստանի Անկախության հռչակագրում ամրագրված է հղում 1989 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի և Լեռնային Ղարաբաղի Ազգային խորհրդի ընդունած համատեղ որոշմանը։ Հենց պատմական ու իրավական այդ ժառանգությունն է հայտնվել այսօրվա սահմանադրական վեճի կենտրոնում։

Ադրբեջանը տարիներ շարունակ պահանջում է վերացնել այն ամենը, ինչն իր գնահատմամբ Հայաստանի տարածքային հավակնությունների դրսևորում է։ Փաշինյանն իր հերթին նոր Սահմանադրության ընդունումը հռչակել է Ադրբեջանի հետ խաղաղ հարաբերությունների հաստատման գործընթացի բաղադրիչ։ Իսկ Աթանեսյանը ջանասիրաբար ապահովում է այդ քաղաքական գծի համար անհրաժեշտ մտավոր ու գաղափարական հիմնավորումները։

Անպատկառության հասնող հարմարավետություն է. եթե Բաքուն պահանջում է հանել իրեն անհարմար դրույթները, այլևս կարիք չկա խոսելու Ադրբեջանի ճնշումների մասին։ Բավական է գտնել Արցախի խորհրդարանի նախկին պատգամավորի, որը կբացատրի, թե այդ ամենը վաղուց կորցրել է իր իմաստը և խանգարում է ապագային։

Պարզվում է՝ Սահմանադրությունը պետք է հարմար լինի հարևանին։ Ազգային հիշողությունը չպետք է գրգռի Բաքվին։ Պատմությունը պետք է հարմարեցվի այսօրվա դիվանագիտության պահանջներին։ Իսկ եթե որևէ մեկը համարձակվի առարկել, ուրեմն, բնականաբար, պոպուլիստ է և խաղաղության հակառակորդ։

Ահա այսպիսին է այն մարդկանց նոր քաղաքական փիլիսոփայությունը, որոնք դեռ բոլորովին վերջերս պետական կառույցներում Արցախն էին ներկայացնում։

ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԸ ՄԵՂԱՎՈՐ Է ՄԻՇՏ, ՆՈՒՅՆԻՍԿ ԵՐԲ ԽՈՍՔԸ ՍԵՓԱԿԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՁԱԽՈՂՈՒՄՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ Է

Աթանեսյանի հրապարակախոսության մեջ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում Ռուսաստանը։ Այստեղ նրա հռետորաբանությունը հատկապես կոշտ ու ագրեսիվ երանգներ է ստանում։

2023 թվականի հոկտեմբերին նա քննադատության ենթարկեց «Մոսկվա — Երևան — Թեհրան անխախտ առանցքի» մասին պատկերացումը՝ այն որակելով քաղաքական առասպել։ Նրա՝ Facebook-ում հրապարակած հայտարարության բովանդակությունը ներկայացվել էր Caliber.Az-ի 2023 թվականի հոկտեմբերի 13-ի հոդվածում։

2026 թվականի հունիսին Աթանեսյանը հրապարակեց մի հոդված, որի վերնագիրն ինքնին շատ բան է ասում. «Քաղաքացին հիմար չէ, իշխանությունների կողմից հավաքագրված չէ․ նա վախենում է Ռուսաստանից»։

Այս հրապարակման մեջ Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններին Ռուսաստանում բնակվող հայերի մասնակցությունը բացատրվում էր ռուսաստանցի գործատուների և պետական կառույցների կողմից ենթադրյալ ճնշումներով։ Այլ կերպ ասած՝ եթե Ռուսաստանում ապրող հայը քվեարկում է ոչ այնպես, ինչպես կցանկանար Աթանեսյանը, ուրեմն նրան առաջնորդում է Մոսկվայի հանդեպ վախը։

Հրաշալի տրամաբանություն է։ Միլիոնավոր մարդկանց քաղաքական հայացքները, անձնական փորձը, Հայաստանի նկատմամբ վերաբերմունքն ու ազգային շահերի սեփական ընկալումը հանգեցվում են մեկ պարզունակ բացատրության՝ Ռուսաստանն է ստիպել։

2026 թվականի մեկ այլ հրապարակման՝ «Հայաստանում ռուսական դրածոն քաղաքական հենարան չէ նույնիսկ հենց Ռուսաստանի համար» հոդվածում Աթանեսյանն անդրադառնում էր Մոսկվայի հետ հարաբերությունների կողմնակից քաղաքական ուժերին և Հայաստանում նրանց հեռանկարներին։ Իսկ «Ադրբեջանը վերջ դրեց «ռուսական օկուպացիային»․ ո՞րն է Հայաստանի ընտրությունը» հոդվածի վերնագիրն արդեն իսկ ընթերցողի համար հստակ շրջանակ է նախանշում՝ տարածաշրջանում Ռուսաստանի դերը գնահատելու առումով։

2026 թվականի նոյեմբերին Աթանեսյանը կրկին անդրադարձավ Ռուսաստանի ռազմական օգնության թեմային՝ կասկածի տակ դնելով նոր պատերազմի դեպքում դրա վրա հույս դնելու հնարավորությունը։

Եվ հենց այստեղ առաջանում է մի հարց, որը նման հրապարակախոսները նախընտրում են շրջանցել. եթե ամեն ինչում Ռուսաստանն է մեղավոր, ապա ո՞վ էր պատասխանատու Հայաստանի քաղաքականության համար այն տարիներին, երբ ընդունվում էին աղետի հանգեցրած որոշումները։ Ո՞վ էր ձևավորում դիվանագիտական ուղեգիծը։ Ո՞վ էր որոշում ռազմական ռազմավարությունը։ Ո՞վ էր տարիներ շարունակ խոստանում, թե խաղաղությունը մեկ քայլի վրա է։

Կոնկրետ որոշումների վերլուծության փոխարեն հասարակությանը մատուցում են ռուսատյաց հրապարակախոսության հերթական բաժինը։ Մոսկվան պետք է պատասխան տա ամեն ինչի համար, Վաշինգտոնին պետք է ծափահարել, իսկ այն հայ քաղաքական գործիչները, որոնց որոշումները հանգեցրել են պարտության, կարող են շարունակել հասարակությանը աշխարհաքաղաքականության դասեր տալ։

Առավել ուշագրավ է, որ այս հռետորաբանությունը համընկնում է Փաշինյանի քաղաքական գծին։ Վերջինս հետևողականորեն քանդում է Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների նախկին համակարգը՝ միաժամանակ հասարակությանը համոզելով, որ արտաքին քաղաքական նոր երաշխիքներն ավելի հուսալի են լինելու։

Աթանեսյանը միշտ էլ այս քաղաքականության համար համապատասխան բացատրություն կգտնի։ Ռուսաստանը սպառնալիք է, ընդդիմությունը՝ պոպուլիստ, նախկին դաշնակցային հարաբերությունների կողմնակիցները՝ վախեցած մարդիկ, իսկ Արցախից հրաժարվելը՝ պրագմատիզմ։

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՍՊԱՍԱՐԿՈՒՄ․ ՄԱՍՆԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ՝ ԱՌԱՆՑ ԱԶԳԱՅԻՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՆ

Աթանեսյանի այսօրվա գործունեության մեջ ամենաուշագրավը նույնիսկ առանձին հրապարակումները չեն, այլ դրանց ընդհանուր ուղղվածությունը։

Նա հետևողականորեն առաջ է մղում այն թեզերը, որոնք չափազանց ձեռնտու են գործող իշխանությանը․ նախկին քաղաքականությունը սխալ էր, ազգային պահանջները խանգարում են խաղաղությանը, ընդդիմությունը զբաղված է պոպուլիզմով, Ռուսաստանը սպառնալիք է, իսկ սահմանադրական փոփոխությունները չպետք է առանձնապես մտահոգեն հասարակությանը։

Զուգադիպությո՞ւն։ Չափազանց հետևողական է այդ զուգադիպությունը։

Փաշինյանին անհրաժեշտ են ոչ միայն պաշտոնյաներ, որոնք քվեարկում են իր ուզած օրինագծերի օգտին, և կուսակցական գործիչներ, որոնք կրկնում են նրա հայտարարությունները։ Նրան պետք է նաև մի ամբողջ մտավոր սպասարկող խումբ՝ մարդիկ, որոնք կարող են հասարակությանը բացատրել, թե ինչու է հերթական զիջումը հաղթանակ, ինչու է նախկին սկզբունքներից հրաժարվելը քաղաքական հասունության նշան, իսկ այդ ամենին դիմադրելը՝ հետամնացության և անպատասխանատվության դրսևորում։

Հենց այդ գործառույթն են ստանձնում նման հրապարակախոսները։ Նրանք հասարակական բանավեճի պատրանք են ստեղծում այնտեղ, որտեղ իշխանությունն արդեն որոշել է շարժման ուղղությունը։ Այսօրվա որոշումներն արդարացնելու համար պատմական փաստարկներ են հարմարեցնում։ Քաղաքական նահանջը վերածում են իրատեսության փիլիսոփայության։

Վահրամ Աթանեսյանը հատկապես հարմար է այդ դերի համար։ Արցախի խորհրդարանում նրա անցած ուղին թույլ է տալիս այսօր նրա անունն օգտագործել որպես յուրատեսակ ինդուլգենցիա՝ Արցախից հրաժարվելու քաղաքականությունն արդարացնելու համար։ Իբր՝ եթե անգամ ԼՂՀ նախկին պատգամավորն է համարում, որ նախկին իրավաքաղաքական հենակետերն այլևս պետք չեն, ապա ինչո՞ւ մյուսները պետք է առարկեն։

Բայց պատգամավորական մանդատը ոչ մեկին իրավունք չի տալիս հետին թվով վերաշարադրել պատմությունը։ Իսկ Արցախի խորհրդարանում երկար տարիներ աշխատելը դեռևս մարդուն չի դարձնում ազգային շահերի անսխալական մեկնաբան։

Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքական մեքենան մեծապես հենվում է հենց այսպիսի կերպարների վրա՝ սկզբունքներից զուրկ մեկնաբանների, քաղաքական հարմարվողների և ազգային ինստիտուտներում երեկվա ներկայացուցիչների, որոնք այսօր օգնում են իշխանությանը ձերբազատվել պատմական այն ժառանգությունից, որն այլևս հարմար չէ նրա քաղաքական ծրագրերին։

Նրանցից ոմանք բացատրում են, թե ինչու հնարավոր չէր պահպանել Արցախը։ Մյուսները՝ ինչու այլևս չարժե խոսել նրա մասին։ Երրորդները փորձում են համոզել, թե հայ քաղաքական գործիչների ընդունած որոշումների հետևանքների մեղավորը Ռուսաստանն է։ Չորրորդներն էլ բացատրում են, թե ինչու Բաքվի պահանջները հաշվի առնող նոր Սահմանադրությունը պետք է դառնա ինքնիշխանության խորհրդանիշ։

Եվ այս ամբողջ խումբը լուրջ դեմքերով դատողություններ է անում պետական իրատեսության մասին։

Վահրամ Աթանեսյանը քաղաքական այս սպասարկող խմբի բավական բնորոշ ներկայացուցիչ է։ Մարդ, որն անցել է Արցախի խորհրդարանի, ամերիկյան պետական ֆինանսավորմամբ գործող մեդիահամակարգի և Տեր-Պետրոսյանի քաղաքական դպրոցի միջով, այսօր օգնում է հիմնավորել այն ուղեգիծը, որի հետևանքով Արցախն աստիճանաբար դուրս է մղվում Հայաստանի սահմանադրական և քաղաքական գիտակցությունից։

Ահա այսպիսի ուղի՝ Արցախի ներկայացուցչից մինչև մեկնաբան, որը բացատրում է, թե ինչու Արցախն այլևս չպետք է խանգարի Փաշինյանի քաղաքական ծրագրերին։

Եվ եթե Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությունն ունի քարոզչական բանակ, ապա հենց այսպիսի մարդիկ են կազմում դրա ամենաօգտակար հատվածը։ Նրանք պատրաստ են արդարացնել երեկվա ուրացումը, այսօրվա նահանջը և վաղվա կապիտուլյացիան՝ դրանցից յուրաքանչյուրին կցելով աշխարհաքաղաքական իմաստնության հերթական չափաբաժինը։

Դրա համար քաղաքական սկզբունքներին հավատարիմ լինելն ու ազգային պատասխանատվություն ունենալը պարտադիր չեն։ Բավական է ժամանակին փոխել կատարվածի բացատրությունը և շարունակել խոսել այնպիսի ինքնավստահությամբ, ասես միայն դու ես հասկանում, թե ինչ է իրատեսությունը։

Սակայն Արցախում տեղի ունեցածից հետո նման դասախոսություններն այլևս քաղաքական իմաստնության դրսևորում չեն հիշեցնում։ Դրանք պարզապես ողջախոհության բացահայտ ծաղր են։