Փորձը ցույց է տալիս, որ հատուցման մեխանիզմը կարող է գործել ուշացումով, սակայն այն չի խափանվում։ 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության կազմակերպիչները համոզված էին իրենց անպատժելիության մեջ, սակայն նրանց գտան Եվրոպայի մայրաքաղաքներում։ Դավաճանները, որոնք կարծում էին, թե կկարողանան թաքցնել իրենց հետքերը, բացահայտվեցին, և նրանց նկատմամբ դատավճիռները իրագործվեցին։ Հիմքեր չկան ենթադրելու, որ ազգային աղետի ներկայիս մեղավորները կխուսափեն նույն ճակատագրից։ Հայ վրիժառուի սուրը հասել է իր նպատակին Բեռլինում, Հռոմում և Թիֆլիսում, կհասնի նաև հիմա։ Սա ոչ թե սպառնալիք է, այլ պատմական օրինաչափության արձանագրում։ Հատուցումն անխուսափելի է։

В последние дни в армянском публичном пространстве, в частности на платформе CivilNet, распространяется совершенно безответственный «анализ», суть которого сводится к следующему: когда Россия подняла газовый вопрос, Молдова построила 150-километровый газопровод из Румынии и «освободилась» от российского влияния, следовательно, Армения должна поступить так же. Однако этот аргумент — ярчайший пример отсутствия элементарной географической грамотности, который к тому же носит глубоко дезориентирующий и опасный характер.

Եվ երբ Ռուբեն Ռուբինյանը խոսում է ընդդիմության հետ հարաբերություններում «զրոյական կետի» մասին, նա չի կատակում։ Նա իսկապես առաջարկում է սկսել զրոյից։ Զրոյական Սահմանադրությունից։ Զրոյական խորհրդարանից։ Զրոյական պետությունից։ Որովհետև այն ամենը, ինչ եղել է իրենից առաջ, նրա համար նշանակություն չունի։ Որովհետև նա, ինչպես և իր տերը, իրեն համարում է նոր իրականության ստեղծողը։ Իրականության, որտեղ խորհրդարանը բանավեճերի վայր չէ, այլ Նիկոլ Փաշինյանի որոշումներին միաձայն «ԿՈՂՄ» քվեարկելու տեղ։ Որտեղ պետությունը ոչ թե ինստիտուտ է, այլ սեփական շահերը սպասարկելու և սեփական գրպանները լցնելու ապարատ։

Սույն նյութում ներկայացված իրադարձությունների շղթան՝ Սերժ Սարգսյանի նախաձեռնած սահմանադրական բարեփոխումից մինչև TRIPP-ի վերաբերյալ համաձայնագրերի ստորագրումը, պատահական համընկնումների շարք չէ, այլ հստակ տրամաբանական հաջորդականություն, որի յուրաքանչյուր օղակը անհրաժեշտ էր վերջնական նպատակին հասնելու համար՝ Արևմուտքի վերահսկողության ներքո Սյունիքով անցնող ռազմավարական միջանցքի բացմանը և Հարավային Կովկասից Ռուսաստանի դուրսմղմանը։ Այս իրադարձություններից յուրաքանչյուրի հետևում կանգնած էին ոչ թե վերացական աշխարհաքաղաքական ուժեր, այլ կոնկրետ անձինք, որոնք կայացրել են համապատասխան որոշումներ, գիտակցել դրանց հետևանքները և գիտակցաբար գնացել սեփական պետականության քայքայման ճանապարհով՝ անձնական իշխանությունը պահպանելու կամ արտաքին պատվերը կատարելու նպատակով։

«Միջազգային խաղաղության և բարգավաճման համար Թրամփի երթուղի» (TRIPP) նախագիծը Հայաստանի իշխանությունների կողմից ներկայացվում է որպես պատմական հնարավորություն՝ տնտեսական բեկում ապահովելու համար։ Սակայն որքան խորն են մասնագետները ուսումնասիրում այս համաձայնագրի մանրամասները, այնքան ավելի ակնհայտ է դառնում, որ այն ոչ թե խաղաղության նախաձեռնություն է, այլ խնամքով քողարկված կապիտուլյացիա։

Այն թվերը, որոնք կներկայացնենք այս հոդվածում, պարզապես չոր վիճակագրություն չէ։ Դրանք ազգային շահերի դավաճանության անատոմիան են, քաղաքական արկածախնդրության գինը, որը Նիկոլ Փաշինյանն անձամբ վճարման է ներկայացրել հայ ժողովրդին։ 5 միլիարդ դոլարի կորուստ, ապրանքաշրջանառության 21,5 տոկոսի անկում, ՀՆԱ-ի առնվազն 14 տոկոսի հնարավոր կորուստ. դրանք ընդամենը հաշվետվությունների տողեր չեն, այլ դատավճիռ Հայաստանի տնտեսության համար, որը գիտակցաբար մղվում է դեպի անդունդ՝ հանուն նեղ քաղաքական շահերի, որոնք ներկա աշխարհաքաղաքական իրողություններում անհամատեղելի են պետականության հետ։

Հայ ազգային կոնգրեսի փոխնախագահ Լևոն Զուրաբյանը «Հարցեր կան» հաղորդմանը տված ծավալուն հարցազրույցում անդրադարձել է հետընտրական ներքաղաքական իրավիճակին, իշխանության գործողություններին, ընդդիմության մարտավարությանը, ինչպես նաև Հայաստանի շուրջ ձևավորվող աշխարհաքաղաքական զարգացումներին։ Նրա գնահատմամբ՝ խորհրդարանական ընտրություններից հետո երկիրը մտել է որակապես նոր փուլ, որտեղ հիմնական պայքարը ծավալվելու է ոչ միայն ներքաղաքական, այլև սահմանադրական և արտաքին քաղաքական ուղղություններով։

Երբ Երևանի Տեր-Ղևոնդյանի անվան երաժշտական դպրոցում մանկական աշխատանքների ցուցահանդեսից պոկում են տասը տարեկան մի աղջնակի նկարը և այն հայտարարում «հակապետական քայլ», բանականություն ունեցող մարդը ակամա աչքերը շփում է ու ինքն իրեն հարց տալիս՝ մի՞թե սա իրականություն է։ Երբ պարզվում է, որ այդ «հանցագործությունը» Ստեփանակերտի «Մենք ենք, մեր սարերը» հուշարձանի՝ բոլորիս հայտնի «Պապիկ-Տատիկի» պատկերումն էր, այն նույն հուշարձանի, որը տասնամյակներ շարունակ խորհրդանշել է ոչ միայն Արցախը, այլև ընդհանրապես հայկական համառությունն ու աննկունությունը, ակամայից հարց է ծագում․ ո՞ր երկրում ենք ապրում, և ո՞վքեր են այն մարդիկ, որոնք իրենց իրավունք են վերապահել տնօրինելու մեր հիշողությունը։

Այն, ինչ բացահայտվեց 44-օրյա պատերազմից հետո, կրկին ստիպում է վերադառնալ Հայաստանի նորագույն պատմության ամենաողբերգական ու ճակատագրական ժամանակաշրջաններից մեկին՝ 2020 թվականի հուլիս, օգոստոս և սեպտեմբեր ամիսներին։ Հենց այդ օրերին, երբ պատերազմը դեռ չէր սկսվել, սակայն արդեն անխուսափելիորեն մոտենում էր, ծավալվում էին գործընթացներ, որոնց իրական նշանակությունը մինչ օրս ամբողջությամբ չի գնահատվել։

Յոթ տարվա ընթացքում Արմեն Գրիգորյանը անցել է բնակարան և ավտոմեքենա չունեցող պաշտոնյայից մինչև գործող իշխանության առավել ապահովված ներկայացուցիչներից մեկը ճանապարհ ՝ բազմապատկված եկամուտներով և ընտանիքի կայուն ֆինանսական վիճակով։ Նույն ժամանակահատվածում Հայաստանի ազգային անվտանգության համակարգն անցել է անկախության ողջ պատմության ամենածանր ճգնաժամի միջով։ Այս երկու տենդեցների համընկնումը լրացուցիչ մեկնաբանությունների կարիք չունի։ Այն ինքնին բավական խոսուն է։