Արթուր Համբարձումյանը Մարտի 1-ի գործի շուրջ վերջին զարգացումները դիտարկում է որպես Հայաստանի քաղաքական իրականության հերթական դրսևորում, երբ շուրջ երկու տասնամյակ անց այդ թեման շարունակում է մնալ ոչ միայն իրավական, այլև քաղաքական պայքարի հիմնական գործիքներից մեկը։
Այսօր ցանկանում ենք խոսել այն պետությունների մասին, որոնք, մնալով Հայաստանի և Ռուսաստանի պաշտոնական դաշնակիցները ԵԱՏՄ-ի և ՀԱՊԿ-ի շրջանակներում, օբյեկտիվորեն շահագրգռված են այդ նախագծի իրականացման մեջ։ Եվ, մեր կարծիքով, այդ ցանկում առաջին տեղում Ղազախստանն է։ Հենց Աստանան կարող է դառնալ Սյունիքով միջանցքի բացման գլխավոր տնտեսական և աշխարհաքաղաքական շահառուներից մեկը։
Գործի շրջանակում մեղադրվողների թվում հայտնվեց Անի Գևորգյանը՝ Ազգային ժողովի նախագահ Ալեն Սիմոնյանի եղբոր կինը։ Քննությունը նրան մեղադրանք առաջադրեց ընկերության մյուս աշխատակիցների հետ միասին։ Նրան ձերբակալեցին, ապա ազատ արձակեցին։ Դրանից հետո տեղի ունեցավ մի իրադարձություն, որն առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի։ Իշխող կուսակցության շուրջ յոթ տասնյակ պատգամավորներ որոշեցին միջնորդել Synergy-ի գործով անցնող անձանց ազատ արձակման համար։ Խորհրդարանական մեծամասնության կողմից պաշտպանվողների թվում էր նաև Անի Գևորգյանը։
Օրերս հայտնի դարձավ, որ 2008 թվականի մարտի 1-ի գործով մեղադրանքներ են ներկայացվել Երևանի նախկին փոխոստիկանապետ Ռոբերտ Մելքոնյանին և Հայաստանի նախկին ոստիկանապետ Վալերի Օսիպյանին։
Գործի ժամանակագրությունը մեզ հուշում է, որ 500 մլն դոլարի ենթադրյալ փողերի լվացումը տեղի է ունեցել հենց այն ժամանակ, երբ Միքայել Մինասյանը իշխանության մաս էր, և ընկերությունը գործում էր նրա հովանու ներքո։
Այս բոլոր գործընթացները զարմանալի կերպով հատվում են մեկ աշխարհագրական կետում՝ Սյունիքում։ Ռուսաստանը զբաղված է ուկրաինական հակամարտությամբ և բախվում է իր սահմանների շուրջ աճող մարտահրավերների։ Իրանը ներքաշված է Միացյալ Նահանգների հետ դիմակայության մեջ։ Ադրբեջանն ավելի ու ավելի ակտիվորեն առաջ է մղում «Զանգեզուրի միջանցքի» գաղափարը՝ վայելելով Վաշինգտոնի քաղաքական աջակցությունը։ Հայաստանը շարունակում է հետևողականորեն քանդել հարաբերությունները իր ավանդական դաշնակիցների հետ։ Իսկ այդ ընթացքում երկրի վարչապետը խորհրդանշական վերելք է կատարում Խուստուփ՝ այն լեռը, որը վեր է խոյանում մի տարածաշրջանի վրա, որի շուրջ այսօր ծավալվում է վերջին տասնամյակների ամենավտանգավոր աշխարհաքաղաքական խաղերից մեկը։
Քաղաքականության մեջ, հատկապես երբ խոսքը վերաբերում է Նիկոլ Փաշինյանին, հաճախ կարևոր է ոչ միայն գործողությունը, այլև այն համատեքստը, որի մեջ այն տեղի է ունենում։ Թերևս հենց այդ պատճառով էլ Խուստուփից տարածված կադրերն այսքան ծանր տպավորություն են թողնում։ Դրանք հիշեցնում են ոչ թե Նժդեհի գործի շարունակության, այլ դրա մերժման մասին։
Առաջին հայացքից Շուշիի գլոբալ մեդիաֆորումը սկզբունքորեն նոր ոչինչ չէր պարունակում։ Իլհամ Ալիևը խոսում էր խաղաղության, տրանսպորտային երթուղիների, նոր աշխարհաքաղաքական իրողությունների և տարածաշրջանի հեռանկարների մասին։ Նման հայտարարություններ նախկինում ևս հնչել էին։ Սակայն հենց Շուշիում առավելագույն անկեղծությամբ ձևակերպվեց այսօրվա Ադրբեջանի քաղաքական փիլիսոփայությունը։ Ավելին՝ հենց այնտեղ հնչեց Նիկոլ Փաշինյանի Արցախի հարցում քաղաքականության ամենաանողոք դատավճիռը։
Ժողովրդավարության մասին ամենաբարձր խոսքերն առավել կասկածելի են հնչում այն ժամանակ, երբ դրանց հեղինակները չեն հանդուրժում նույնիսկ ամենափոքր անհամաձայնությունը։ Այսօր հանրային ուշադրության կենտրոնում հայտնված դեպքը՝ փաստաբան Տաթևիկ Սողոյանի մոր աշխատանքից ազատումը, հենց այդպիսի պատմություններից է։ Առաջին հայացքից ամեն ինչ օրինական է․ հերթական «հաստիքային կրճատում», հերթական վարչական որոշում, հերթական պաշտոնական պարզաբանում։ Սակայն երբ իրադարձությունների հաջորդականությունը դիտարկում ենք ամբողջական պատկերով, հարցերն ավելի շատ են, քան պատասխանները։
Իրականում զարմանալու պատճառ չկա։ Արևմտյան հեղինակները Հայաստանի շուրջ ընթացող գործընթացները դիտարկում են իրենց շահերի և աշխարհաքաղաքական առաջնահերթությունների տեսանկյունից։ Զարմանալ պետք է այն փաստի վրա, որ հենց Հայաստանում շատերն այլևս չեն արձանագրում տեղի ունեցած արժեքային շրջադարձի խորությունը։ Դեռևս մի քանի տարի առաջ Արցախի կորուստը կընկալվեր որպես ազգային աղետ, որը անխուսափելիորեն առաջ կբերեր պատասխանատվության հարց։ Այսօր նույն իրադարձությունը ներկայացվում է որպես ինչ-որ նոր, «լուսավոր» ապագայի ճանապարհին անհրաժեշտ քայլ։
