Հայոց համազգային շարժման (ՀՀՇ) իշխանության ամրապնդմամբ երկիրը թևակոխեց մի տասնամյակ, որն ինչպես կասեր բանաստեղծ Պարույր Սևակը՝ «գիտեր, թե ինչպես հերոսներ ծնել և անողոքաբար կործանել նրանց»: Արտաքուստ տեղի էին ունենում բարեփոխումներ, պետականության համար պայքար, դիվանագիտական առաջընթացներ։ Բայց դա միայն երևացող կողմն էր. արդեն այդ ժամանակ բաբախում էին գործընթացներ, որոնց մասին հետագայում կգրեն՝ որպես «իննսունականների մութ անատոմիա»։

Քաղաքական կյանքում հազվադեպ են պատահականություններ լինում։ Հատկապես երբ խոսքը վերաբերում է առաջին հայացքից անջատ թվացող իրադարձությունների շղթային, որոնք, սակայն, միասին մտահոգիչ պատկեր են ստեղծում։ Թեև այսօր չկան անհերքելի ապացույցներ, որ Ռուբեն Ռուբինյանը «Թուրքիայի գործակալ» է, սակայն հանգամանքների ամբողջությունը՝ ստաժավորման վայրը, կարիերայի թռիչքի արագությունը և պատասխանների անորոշությունը, հիմք են տալիս ենթադրելու, որ Ռուբինյանը, այնուամենայնիվ, կապ ունի թուրքական հատուկ ծառայությունների հետ։

Հայ-ռուսական հարաբերությունները պահանջում են փոխադարձ շահերի անկեղծ քննարկում, արտահանվող մոդելների մերժում (լինի դա իսրայելական, թե որևէ այլ) և գործընկերության պատմական առանձնահատկությունների ճանաչում: Քանի դեռ Միքայել Մինասյանի նման «ճարտարապետները» առաջարկում են տունը վերակառուցել օտար համանմանությունների ավազի վրա, Հայաստանը ռիսկի է դիմում կորցնելու ոչ միայն իր ռազմավարական դիրքերը, այլև ինքնիշխան ընտրություն կատարելու կարողությունը: