ՀԱՊԿ-ԻՑ ԵՎ ԵԱՏՄ-ԻՑ ԴՈՒՐՍ ԳԱԼԸ՝ ՈՐՊԵՍ «ՏԱՐԲԵՐԱԿ». Ի՞ՆՉ Է ԻՐԱԿԱՆՈՒՄ ԱՌԱՋԱՐԿՈՒՄ ՍԻՄՈՆՅԱՆԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻՆ
Ալեն Սիմոնյանի հայտարարությունը հազիվ թե կարելի է դիտարկել որպես պատահական ռեպլիկ կամ էմոցիոնալ վրիպակ։ Սա այն տրամաբանության խտացված արտահայտությունն է, որով այսօր գործում է Հայաստանի իշխանությունը. քաղաքական անպատասխանատվության տրամաբանություն՝ քողարկված իբր թե վստահ ու հանգիստ տոնով։
Արտաքին «զսպվածության» հետևում թաքնված է ոչ թե հաշվարկ, այլ երկրի անվտանգության ու տնտեսության հիմնարար պարամետրերով՝ որպես սակարկության առարկա խաղալու վտանգավոր պատրաստակամություն։
Երբ խորհրդարանի խոսնակը թույլ է տալիս ՀԱՊԿ-ից և ԵԱՏՄ-ից դուրս գալու հնարավորությունը, նա, ըստ էության, ոչ թե հայտարարություն է անում, այլ խոստովանություն։ Խոստովանություն այն մասին, որ հարցն արդեն գտնվում է օրակարգում՝ ոչ թե տեսականորեն, այլ գործնականում։ Իսկ ասվածը անմիջապես մեղմելու փորձը՝ Վլադիմիր Պուտինի հետ «արդյունավետ զրույցների» մասին արտահայտություններով, միայն ուժեղացնում է երկակի խաղի զգացողությունը. հասարակությանն առաջարկում են միաժամանակ հավատալ կայունությանը և պատրաստվել դրա ապամոնտաժմանը։
Հատկապես հատկանշական է, որ Ալեն Սիմոնյանի հայտարարությունը հնչեց հենց Ալեքսեյ Օվերչուկի կողմից հնչած ազդակներից հետո։ Այնտեղ, որտեղ խոսքը վերաբերում էր միանգամայն կոնկրետ հարցերի՝ գազի գնին, շուկաներին հասանելիության պայմաններին, տնտեսական հետևանքներին, հայկական իշխանությունը պատասխանում է ոչ թե հաշվարկներով, այլ քաղաքական հայտարարություններով։ Սակայն տնտեսությունը, ի տարբերություն քաղաքական հռետորաբանության, վերացականություններ չի հանդուրժում։ Այն միշտ պահանջում է պատասխան մի պարզ հարցի՝ կոնկրետ ինչո՞վ եք փոխարինելու այն, ինչից հրաժարվում եք։
Եվ այստեղ մերկացնող պատասխանն ի հայտ է գալիս գրեթե ինքնաբերաբար։ Որովհետև ոչ մի պատասխան չկա։ Չկա մոդել, չկա սցենար, չկա նույնիսկ փորձ բացատրելու, թե ինչպես է գործելու հայկական տնտեսությունը ԵԱՏՄ շրջանակներից դուրս, որն այսօր ապահովում է արտահանման հոսքերի զգալի մասը։ Չկա պատկերացում, թե ինչպես է փոխհատուցվելու էներգակիրների հնարավոր թանկացումը, եթե վերանան արտոնյալ պայմանները։ Վերջապես, չկա պատասխան այն հարցին, թե ինչի հաշվին է ապահովվելու անվտանգությունը ՀԱՊԿ-ի հետ խզման դեպքում։
Հենց այստեղ է Ալեն Սիմոնյանի խոսքերում առկա, այսպես կոչված, «զգուշավորությունը» վերածվում բացահայտ քաղաքական անպատասխանատվության։ Առաջանում է միանգամայն հիմնավոր տարակուսանք. ինչպիսի անկաշկանդությամբ ու թեթևությամբ է Հայաստանի խորհրդարանի խոսնակը խոսում այնպիսի քայլերի մասին, որոնք ի զորու են Հայաստանի համար ստեղծել համակարգային ռիսկեր ոչ միայն տնտեսության ու էներգետիկայի, այլև երկրի անվտանգության համար։ Խոսքն արդեն պարզապես ռիսկի հնարավորության մասին չէ. այն մատուցվում է որպես մի ընդունելի, գրեթե առօրեական բան, ասես խոսքը շարքային քաղաքական մանևրի մասին է, այլ ոչ թե երկարաժամկետ և, հնարավոր է, անդառնալի հետևանքներ ունեցող որոշումների։
Կարելի է որքան ասես կրկնել, թե «Հայաստանը Ռուսաստանի դեմ ոչինչ չի արել», բայց քաղաքական իրականությունը չափվում է ոչ թե բառերով, այլ՝ հետևանքներով: Իսկ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության վարած գծի հետևանքները ավելի քան բավարար են․ նախկին դաշինքների աստիճանական քայքայում՝ առանց նոր կայուն հենարանների ստեղծման: Սա «բազմավեկտորայնություն» չէ, որի մասին սիրում են խոսել իշխանության ներկայացուցիչները: Սա ռազմավարական անորոշություն է, որտեղ երկիրը մնում է դեմ առ դեմ աճող ռիսկերի հետ։
Եվ այս համատեքստում Սիմոնյանի հայտարարությունը ոչ թե ազգային շահերի պաշտպանություն է, այլ փորձ՝ նախապես արդարացնելու այն որոշումների հնարավոր հետևանքները, որոնց համար ոչ ոք չի ցանկանում ուղղակի պատասխանատվություն ստանձնել։ Սկզբում ստեղծվում է իրավիճակ, որտեղ խզումը դառնում է գրեթե անխուսափելի, իսկ հետո այդ խզումը մատուցվում է որպես հարկադրված պատասխան արտաքին հանգամանքներին։
Բայց այդ դեպքում առաջանում է մի հարց, որից այլևս հնարավոր չէ խուսափել․
Պարոն Սիմոնյան, եթե դուք իրականում դիտարկում եք առանցքային դաշինքներից դուրս գալու հնարավորությունը՝ որտե՞ղ է ձեր հստակ ծրագիրը։ Որտե՞ղ են հաշվարկված ռիսկերը, որտե՞ղ են անվտանգության և կայունության երաշխիքները, և վերջապես՝ որտե՞ղ է անկեղծ խոսքը հասարակության հետ այդ որոշման իրական գնի մասին։ Եվ ամենագլխավորը՝ պատրա՞ստ եք պատասխան տալ դրա հետևանքների համար։ Թե՞ հետո, Նիկոլ Փաշինյանին բնորոշ ձևով, կհայտարարեք. «Պատասխանատու եմ, բայց մեղավոր չեմ»։
Եվ երկրորդ՝ շատ ավելի ցավոտ հարցը, արդեն հայ հասարակությանն է ուղղված․ դեռ որքա՞ն եք պատրաստ նման հայտարարություններն ընդունել որպես «քաղաքականություն»՝ չպահանջելով ո՛չ պատասխանատվություն, ո՛չ բովանդակություն, ո՛չ էլ հետևանքների համար հատուցում։
