ՕՎԵՐՉՈՒԿԻ ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑԻ ՀԵՏՔԵՐՈՎ. ԻՆՉՊԵՍ Է ՓԱՇԻՆՅԱՆԸ ԶՐԿՈՒՄ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻՆ ԱՊԱԳԱՅԻՑ

Ալեքսեյ Օվերչուկի՝ ՏԱՍՍ գործակալությանը տված վերջին հարցազրույցում արված հայտարարությունները պատրանքների տեղ չեն թողնում՝ ո՛չ դիվանագիտական, ո՛չ տնտեսական։ Եվ եթե Երևանում ինչ-որ մեկը դեռ փորձում է թաքնվել «դիվերսիֆիկացման» և «հնարավորությունների ընդլայնման» մասին լղոզված ձևակերպումների հետևում, ապա այդ ձևակերպումները փշրվում են Ռուսաստանի փոխվարչապետի ներկայացրած կոնկրետ փաստերի հետ առաջին իսկ բախման ժամանակ։ Ընդ որում՝ այդ կոնկրետությունը չափազանց կոշտ է՝ կիլոմետրեր, միլիարդներ, տոկոսներ, երթուղիներ, ժամկետներ։

ԽՈՍՔԸ ՈՉ ԹԵ ԲԱՌԵՐԻ, ԱՅԼ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ Է։ Հենց սա է շեշտում Օվերչուկը՝ փաստացի արձանագրելով համակարգային անհամապատասխանությունը Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորած հայաստանյան իշխանությունների խոսքերի և իրական քաղաքականության միջև։ Մի կողմից՝ հայտարարություններ «բարեկամության», «համագործակցության» և «կոնֆլիկտների չգնալու ցանկության» մասին, մյուս կողմից՝ կոնկրետ քայլեր. ճնշում ռուսական բիզնեսի վրա, էներգետիկ ակտիվի առգրավման պատմություն, երկաթուղային կոնցեսիայի վաճառքի հարցի բարձրացում և առանցքային տնտեսական խաղացողների հետևողական դուրսմղում։ Սա արդեն հավասարակշռման քաղաքականություն չէ, այլ՝ ապամոնտաժում։

ՀԱՏՈՒԿ ՈՒՇԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ ՊԵՏՔ Է ԴԱՐՁՆԵԼ ԵՐԿԱԹՈՒՂԻՆԵՐԻ ԹԵՄԱՅԻՆ, քանի որ հենց այստեղ է իշխանությունների սուտն առավել ակնհայտ դառնում։ Փաշինյանը փորձում է համոզել հասարակությանը, թե Ռուսաստանի ներկայությունն իբր «վախեցնում է» հնարավոր բեռնահոսքերը։ Սակայն Օվերչուկը, ի տարբերություն Հայաստանի վարչապետի, առաջնորդվում է ոչ թե կարգախոսներով, այլ աշխարհագրությամբ և լոգիստիկայով։ Իսկ այդ աշխարհագրությունն անողոք է. Երևանում հնչող դատարկ խոսակցություններին զուգահեռ՝ Թուրքիան արդեն իսկ իրականացնում է Ադրբեջանի հետ ուղիղ երկաթուղային կապի նախագիծը՝ ներդնելով միլիարդավոր դոլարներ։

Խոսքն այն նույն երթուղու մասին է, որը տարբեր մեկնաբանություններում անվանում են թե՛ «Զանգեզուրի միջանցք», թե՛ «Թրամփի երթուղի», և որն իր էությամբ նշանակում է մեկ բան՝ Թուրքիա-Ադրբեջան ուղիղ կապի ձևավորում՝ շրջանցելով Հայաստանը։ Եվ այստեղ կարևոր է ընդգծել՝ սա ոչ թե վարկած է կամ քաղաքական սարսափ պատմություն, այլ արդեն իսկ իրականացվող նախագիծ՝ կոնկրետ բյուջեով, ժամկետներով և ենթակառուցվածքային տրամաբանությամբ։

ԵՎ ԱՀԱ ԱՅՍ ՖՈՆԻՆ հայկական իշխանությունները Ռուսաստանին առաջարկում են նախ վերականգնել երկաթուղու քանդված հատվածները, իսկ հաջորդ օրը հայտարարում են, թե վերջինիս ներկայությունը «խանգարում է զարգացմանը»։ Նման վարքագիծը ոչ միայն անտրամաբանական է, այլև կործանարար։ Քանի որ ենթակառուցվածքային նախագծերի աշխարհում նման «վայրիվերումները» նշանակում են միայն մեկ բան՝ երկիրը կորցնում է վստահությունը որպես գործընկեր։

Օվերչուկն ուղղակիորեն մատնանշում է. ներկայիս կոնֆիգուրացիայի դեպքում հիմնական բեռնահոսքերը Հայաստանով չեն անցնի։ Դրանք կգնան ուղիղ՝ Ադրբեջանից Թուրքիա։ Պատճառը պարզ է՝ երկու սահմանի փոխարեն մեկը, պատրաստի ենթակառուցվածքներ և լայնածավալ ներդրումներ։ Արդյունքում Հայաստանը, լավագույն դեպքում, կունենա սոսկ խորհրդանշական մասնակցություն՝ նախագծում՝ այն նույն 26 տոկոսը, որն այսօր արդեն մատուցվում է որպես «ձեռքբերում»։ Սակայն այդ թվի հետևում թաքնված է իրականությունը՝ եկամուտների 74 տոկոսը շրջանցում է երկիրը։

ՍԱ ԱՅՆ «ԱՊԱՇՐՋԱՓԱԿՈՒՄԸ» ՉԷ, ՈՐԻ ՄԱՍԻՆ ԽՈՍՈՒՄ Է ՓԱՇԻՆՅԱՆԸ։ Սա Հայաստանի տարանցիկ շրջանցման ինստիտուցիոնալացումն է։

ՈՉ ՊԱԿԱՍ ԽՈՍՈՒՆ Է ՆԱԵՎ ՄԻՋԻՆ ՄԻՋԱՆՑՔԻՆ և ԿԱՍՊԻՑ ԾՈՎԻՆ ՎԵՐԱԲԵՐՈՂ ՀԱՏՎԱԾԸ․ Այստեղ Օվերչուկը բարձրացնում է մի թեմա, որի մասին հայկական իշխանությունները նախընտրում են լռել՝ հենց այդ երթուղիների կայունության հարցը։ Կասպից ծովի ծանծաղացումը, նավահանգստային ենթակառուցվածքների պահպանման ծախսերի աճը, փոխադրումների ապահովագրության թանկացումը. այս ամենը «այլընտրանքային» ուղղությունները դարձնում են չափազանց ռիսկային։ Բայց Երևանում շարունակում են քաղաքականություն կառուցել՝ ոչ թե երկարաժամկետ միտումներից, այլ այսրոպեական քաղաքական հաշվարկներից ելնելով։

ԵՎ ԱՀԱ ԱՅՍՏԵՂ ՄՈՏԵՆՈՒՄ ԵՆՔ ԱՌԱՆՑՔԱՅԻՆ ՀԱՐՑԻՆ՝ ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ ՄԻՋԱՎԱՅՐԻՆ։ Օվերչուկը փաստացի արձանագրում է. հայկական իշխանությունների գործողությունները ներդրողների մոտ ձևավորում են միանշանակ ընկալում՝ երկրում չկան սեփականության իրավունքի երաշխիքներ։ Այսօր առգրավվում է մի ակտիվ, վաղը կասկածի տակ է դրվում կոնցեսիան, մյուս օրը վերանայվում են համագործակցության պայմանները։ Նման իրավիճակում ոչ ոք ներդրումներ չի անի երկարաժամկետ նախագծերում. առավելագույնը, ինչի վրա կարելի է հույս դնել, արագ սպեկուլյատիվ փողերն են։

ԸՆԴ ՈՐՈՒՄ, ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒՄ ԵՆ ԽՈՍԵԼ «ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ՎԵԿՏՈՐԻ» ՄԱՍԻՆ՝ լռության մատնելով մի պարզ իրողություն. 10 տարվա ընթացքում Հայաստանի արտահանումը դեպի ԵԱՏՄ աճել է 12,5 անգամ, մինչդեռ դեպի ԵՄ՝ ընդամենը մեկուկես անգամ։ Սա համակրանքի հարց չէ, այլ՝ շուկաների։ Եվ երբ «եվրաինտեգրման» կարգախոսների ներքո քանդվում են իրական տնտեսական կապերը, առաջանում է շատ կոնկրետ ռիսկ․ գոյություն ունեցող շուկաների կորուստ ՝ առանց նորերի ձեռքբերման։

ՊԱՏԱՀԱԿԱՆ ՉԷ, ՈՐ ՕՎԵՐՉՈՒԿԸ ԲԱՐՁՐԱՑՆՈՒՄ Է ՓՈԽԱԴԱՐՁՈՒԹՅԱՆ ԹԵՄԱՆ։ Եթե ռուսական բիզնեսին Հայաստանում «ուրախ չեն», ապա ինչո՞ւ պետք է հայկական բիզնեսն անխոչընդոտ գործի Ռուսաստանում։ Սա սպառնալիք չէ, սա տրամաբանություն է։ Եվ այդ տրամաբանության հետևանքները զգացվելու են ոչ թե հայտարարությունների, այլ կոնկրետ ընկերությունների, աշխատատեղերի և արտահանման հոսքերի մակարդակով։

ԱՐԴՅՈՒՆՔՈՒՄ ՄԵՆՔ ՈՒՆԵՆՔ ՈՉ ԹԵ «ԲԱԶՄԱՎԵԿՏՈՐ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ», ԻՆՉՊԵՍ ՓՈՐՁՈՒՄ ԵՆ ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԵԼ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ, ԱՅԼ ՀՆԱՐԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՆԵՂԱՑՄԱՆ ՀԵՏԵՎՈՂԱԿԱՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑ։ Հայաստանը ռիսկի է դիմում մնալ հիմնական տրանսպորտային երթուղիներից դուրս՝ թուլացած ներդրումային միջավայրով, խաթարված առևտրային կապերով և կախվածությամբ այնպիսի նախագծերից, որոնցում իրեն վերապահված է երկրորդական դերակատարում։

ԵՎ ԱՅՍ ԱՄԵՆՆ ԱՅՍՕՐ ԸՆԴՈՒՆՎՈՂ ԿՈՆԿՐԵՏ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ ԱՐԴՅՈՒՆՔ Է։ Որոշումներ, որոնց համար, ինչպես ցույց է տալիս վերջին տարիների փորձը, դրանց հեղինակներից ոչ ոք պատասխանատվություն չի կրում։