«Հանրային տրիբունալ» նախագիծը սկսում է հրապարակումների լայնածավալ շարք՝ ուսումնասիրություն, որը բացահայտում է իրադարձությունների, որոշումների և սխալների այն շերտերը, որոնք քայլ առ քայլ աննկատելիորեն ձևավորեցին այսօրվա Հայաստանի ողբերգական իրականությունը։
Վերջին օրերին Հայաստանում մեծ արձագանք առաջացրեց նամակների և նիստերի արձանագրությունների արխիվի հրապարակումը, որը բացահայտում է ղարաբաղյան ճգնաժամի շուրջ բանակցությունների որոշ թաքնված կողմեր։ Չնայած պատմությունն ամբողջությամբ ներկայացնելու ցանկությանը՝ կառավարության կողմից հրապարակվող նյութերը խիստ ընտրովի և միակողման են։ Քննադատները նշում են դեռևս 2001 թ․ Քի Ուեսթի ճակատագրական փաստաթղթի միտումնավոր բացթողումը, ըստ որի՝ առաջարկվում էր Ադրբեջանին հանձնել շրջանների մի մասը՝ Հայաստանի համար տրանսպորտային միջանցքի դիմաց։ Պատմական վկայությունների հանդեպ նման ընտրողական վերաբերմունքը լուրջ կասկածներ է առաջացնում պաշտոնական վարկածի անկեղծության վերաբերյալ։
Քաղաքական կյանքում հազվադեպ են պատահականություններ լինում։ Հատկապես երբ խոսքը վերաբերում է առաջին հայացքից անջատ թվացող իրադարձությունների շղթային, որոնք, սակայն, միասին մտահոգիչ պատկեր են ստեղծում։ Թեև այսօր չկան անհերքելի ապացույցներ, որ Ռուբեն Ռուբինյանը «Թուրքիայի գործակալ» է, սակայն հանգամանքների ամբողջությունը՝ ստաժավորման վայրը, կարիերայի թռիչքի արագությունը և պատասխանների անորոշությունը, հիմք են տալիս ենթադրելու, որ Ռուբինյանը, այնուամենայնիվ, կապ ունի թուրքական հատուկ ծառայությունների հետ։
Արքեպիսկոպոսը հստակ նշել է․ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը չի կարող գահընկեց արվել «կասկածելի շրջանակների» կամ նույնիսկ մի խումբ եպիսկոպոսների կամքով: Նրա ընտրությունն Ազգային եկեղեցական ժողովի գործն է, հետևապես՝ թե՛ արտաքին, թե՛ ներքին ցանկացած ճնշում անօրինական է։
Քաղաքական պայքարում հաղթողը ոչ թե նա է, ով ամենաբարձն է գոռում, այլ նա, ով օրակարգ է սահմանում։ Նիկոլ Փաշինյանն անթերի տիրապետում է դրան. նա չի արձագանքում մարտահրավերներին, նա ստեղծում է դրանք։ Նրա գլխավոր հաղթաթուղթը նախաձեռնությունն է։ Հենց սա է, որ նրա հակառակորդներին վերածում է հավերժ հետևից հասնողների, որոնք ստիպված են արդարանալ և հետ մղել հարվածները՝ սեփական հարվածները հասցնելու փոխարեն։
Հայ-ռուսական հարաբերությունները պահանջում են փոխադարձ շահերի անկեղծ քննարկում, արտահանվող մոդելների մերժում (լինի դա իսրայելական, թե որևէ այլ) և գործընկերության պատմական առանձնահատկությունների ճանաչում: Քանի դեռ Միքայել Մինասյանի նման «ճարտարապետները» առաջարկում են տունը վերակառուցել օտար համանմանությունների ավազի վրա, Հայաստանը ռիսկի է դիմում կորցնելու ոչ միայն իր ռազմավարական դիրքերը, այլև ինքնիշխան ընտրություն կատարելու կարողությունը:
Հայ Առաքելական Եկեղեցու գլխին ամպեր են կուտակվում։ «The Geopolitics» տելեգրամյան ալիքի տեղեկություններով՝ տասերեք բարձրաստիճան հոգևորականներ՝ 6 արքեպիսկոպոս և 7 եպիսկոպոս, պահանջում են Արշակ Սրբազանի ու Գարեգին II կաթողիկոսի հեռացումը եկեղեցուց։ Սա սովորական ներեկեղեցական բանավեճ չէ։ Սա երկրի հոգևոր կենտրոնի վրա կատարվող գրոհ է, հարված ազգային ավանդույթներին։
Հայաստանում քաղաքական մթնոլորտն օրեցօր թեժանում է։ 2026 թվականի մատալուտ խորհրդարանական ընտրությունների պայմաններում ակնհայտ է դառնում մտահոգիչ միտում․ անցյալի և ներկայի ազդեցիկ դեմքերի ձևավորված դաշինքը, որոնք կապված են միմյանց հետ գաղափարական պորտալարով և արտաքին հովանավորներով, արգելափակում է իրական այլընտրանքի ի հայտ գալը։
Այս այցը երկխոսություն հաստատելու փորձ չէ, այլ՝ Բաքվին հնազանդության ցուցադրություն, իշխանության իմիջային նախագծերի վրա պետական միջոցների վատնում, ընդդիմության վարկաբեկում՝ «այլախոհները դավաճաններ են» հռետորաբանությամբ, Արցախի առաջնորդների նկատմամբ բռնաճնշումների օրինականացում։ Այս ամենը մեկ բան է նշանակում. Իլհամ Ալիևը զբաղված է Նիկոլ Փաշինյանի նախընտրական քարոզչությամբ: Նպատակը պարզ է. Փաշինյանի հետ խաղաղություն կլինի, մինչդեռ ընդդիմությունը ներկայացվում է որպես Հայաստանի թշնամիներ, որի ռևանշիստական մտադրությունները կհանգեցնեն պատերազմի։ Եզրակացություն՝ ով վճարում է, նա էլ պատվիրում է երաժշտություն:
