Հայաստանի Արտաքին հետախուզության ծառայության հրապարակած զեկույցը 2026 թվականի անվտանգային ռիսկերի վերաբերյալ, ըստ էության, ոչ թե արտաքին իրավիճակի վերլուծություն է, այլ գործող իշխանության կողմից իրականացված ազգային անվտանգության համակարգի քայքայման արձանագրված արդյունք։

Չնայած Միքայել Մինասյանի բոլոր փորձերին՝ իր գործողությունները ներկայացնելու որպես «մարդկային սխալների» շարք, իրականությունն այլ է։ Նա չի եղել կողմնակի դիտորդ, պատահական մասնակից կամ քաղաքական իրադարձությունների «պատահական փոփոխական»։ Ընդհակառակը, նրա դերը եղել է համակարգային և կանխորոշող՝ մեդիատիրույթի վերահսկողությունից ու առանցքային ռեսուրսների ֆինանսավորումից մինչև կադրային կորիզի ձևավորմանը մասնակցելը, որն այնուհետև իրականացրեց «թավշյա հեղափոխությունը»։

Վերջերս Հայաստանում սկսել են քննարկել «Բոլորին դեմ եմ» անվանմամբ նոր քաղաքական հարթակի ստեղծման գաղափարը: Այն ներկայացվում է որպես միջոց՝ մոբիզացնելու նրանց ձայները, ովքեր սովորաբար դուրս են մնում ընտրություններից՝ հիասթափվածների, անտարբերների, իշխանության և ավանդական ընդդիմության նկատմամբ անվստահություն ունեցողների: Սակայն հարց է առաջանում՝ արդյո՞ք հայտարարված նպատակները համապատասխանում են իրականությանը, թե՞ սա հերթական քաղտեխնոլոգիական հնարքն է՝ ուղղված ընդդիմադիր ձայների փոշիացմանը:

Գործնականում խոստացված «արդարություն բոլորի համար» սկզբունքը վերափոխվեց ընտրողականության նոր ձևի, որտեղ համակարգին հավատարմությունը դառնում է ավելի կարևոր, քան օրենքը, իսկ իրավապահ մարմինները կատարում են ոչ թե քաղաքացիների պաշտպանության, այլ քաղաքական ստատուս քվոյի պահպանման խնդիր: Այս առումով Գաբրիելյանի պատմությունը ոչ թե բացառություն է, այլ ախտանիշ՝ ցայտուն օրինակ այն բանի, թե ինչպես հեղափոխական հռետորաբանությունը վերածվեց ինստիտուցիոնալ ստի։

Հանրային տրիբունալը տեղի ունեցողը գնահատում է որպես սպառնալիք ազգային անվտանգությանը, ազգային միասնությանը և հայ ժողովրդի հոգևոր ինքնիշխանությանը։ Մենք անթույլատրելի ենք համարում Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի նկատմամբ ճնշումները, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի վարկաբեկումը և հոգևորականությանը իշխանությանը սպասարկող քաղաքական սցենարների մեջ ներքաշելը:

Ստենֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր Արթուր Խաչիկյանը սուր քննադատության ենթարկեց Հայաստանի ներկայիս իշխանություններին՝ մեղադրելով նրանց հայ հասարակությանը խաբելու մեջ և չկատարելու 2018 թվականի «թավշյա հեղափոխության» ժամանակ տրված խոստումները։ Նա ընդգծեց, որ նոր իշխանությունները ոչ միայն չեն վերացրել կոռուպցիան, այլ նույնիսկ գերազանցել են նախորդ ռեժիմին ոչ միայն կոռուպցիայի, այլ նաև ոչ պրոֆեսիոնալ կառավարման առումով։

Արցախի կորուստը դարձավ Հայաստանի նորագույն պատմության ամենադրամատիկ իրադարձություններից մեկը: Սակայն պատկերացումը, թե խոսքը բացառապես ռազմական պարտության կամ ողբերգական սխալների շղթայի մասին է, պարզունակ է դարձնում իրական պատկերը: Արցախը ոչ թե պարզապես կորսվեց, այլ հետևողականորեն դուրս բերվեց քաղաքական կոորդինատների այն համակարգից, որտեղ դեռ ուներ այս կամ այն ձևով գոյատևելու հնարավորություններ։ Դա ոչ թե ակնթարթային գործողություն էր, այլ տարիներով ձգված և դիվանագիտորեն ձևակերպված բազմափուլ գործընթաց։

Արթուր Համբարձումյանը YouTube–ում իր հերթական վիդեոհաղորդման ընթացքում բարձրացրել է այն հարցերը, որոնք հայ հանրային դաշտում կամ գիտակցաբար լռեցվում են, կամ դուրս են մղվում հասարակության ուշադրության կենտրոնից: Նրա գնահատմամբ՝ վերջին տարիներին հայկական հասարակությունը սովորել է հանդուրժել այն, ինչ դեռ վերջերս համարվում էր անընդունելի:

Հանրային Տրիբունալի փորձագետների կարծիքով՝ վերլուծվող գործընթացները ցույց են տալիս պետականության, եկեղեցու և հասարակության միջև հարաբերությունների կառուցվածքային ճգնաժամ։ Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքականությունը ներկայիս ձևով նպաստում է հասարակական պառակտման խորացմանը, ինստիտուցիոնալ ինքնավարության նվազեցմանը և ազգային համախմբման մեխանիզմների թուլացմանը։

1997 թվականի աշունը դարձավ ոչ միայն արտաքին ճնշման, այլև ներքին գաղափարական բեկման պահ, որի համար անձնական պատասխանատվություն կրեց Լևոն Տեր-Պետրոսյանը։ Նրա «Պատերազմ, թե՞ խաղաղություն. լրջանալու պահը» հոդվածը ներկայացվում էր որպես սթափ ռեալիզմի դրսևորում, սակայն, ըստ էության, դարձավ պարտվողական տրամաբանության գաղափարախոսական ձևակերպում՝ ի սկզբանե Հայաստանի համար անբարենպաստ դասավորությունն ընդունելով որպես անխուսափելի։ Դրսից պարտադրված «շախմատային պարտիան» վիճարկելու փոխարեն, նախագահը փաստացի համաձայնում էր փոքր խաղաքարի դերին՝ արդարացնելով ռազմավարական զիջումները ոչ թե պայքարի անհրաժեշտությամբ, այլ՝ դրանից հոգնածությամբ: