ԴԱՎԱՃԱՆՈՒԹՅԱՆ «ԵՐԱՇԽԻՔԸ». ԻՆՉՊԵՍ ԵՆ ՍԻՄՈՆՅԱՆՆ ՈՒ «ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐԸ» ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ՎԵՐԱԾՈՒՄ ԱԼԻԵՎԻ ՀԱՄԱՐ ՎԱՀԱՆԻ

Արդեն որերորդ օրն է՝ հանրությանն ալեկոծում է առաջին հայացքից տարօրինակ մի հայտարարություն։ Բարձրաստիճան պաշտոնյան՝ Ազգային ժողովի նախագահը, դատողություններ է անում անվտանգության երաշխիքների մասին։ Եվ թվում է, թե խոսում է պետական կարևորության հարցերից, խաղաղությունից ու կայունությունից։ Սակայն բավական է մի փոքր ուշադիր լինել ու խորամուխ լինել ասվածի իմաստի մեջ, և արտաքին բարեհաճության հետևում ի հայտ են գալիս մռայլ ու ցինիկ իրականության ուրվագծերը։

Ալեն Սիմոնյանը, ելույթ ունենալով կուսակցական համագումարի ժամանակ, ասել է հետևյալը. «Ադրբեջանի անվտանգության ամենամեծ երաշխավորը Հայաստանն է, իսկ Հայաստանի Հանրապետության երաշխավորը՝ Ադրբեջանը»։ Եվ հավելել՝ կարծես բացահայտում անելով, թե շատ ուժեր փորձում են երկու երկրներին ներքաշել միմյանց դեմ պատերազմական գործողությունների մեջ։ Անհասցե նետված այս խոսքերը կախված մնացին օդում՝ սպասելով իմաստավորման։ Իսկ այդ իմաստավորումը, եթե դեն նետենք բառային շղարշը, հանգեցնում է եզրակացությունների, որոնք դժվար թե գոհացնեն հենց իրեն՝ հռետորին։

Այստեղ մենք բախվում ենք թե՛ հոգեբանության, թե՛ իրավագիտության մեջ քաջ հայտնի մի երևույթի. հանգամանքների ճնշման տակ կամ բանավեճի թեժ պահին մարդը երբեմն անզգուշաբար ասում է այն ճշմարտությունը, որը խնամքով թաքցնում էր։ Գիտակցաբար, թե ենթագիտակցաբար՝ այնքան էլ կարևոր չէ։ Կարևոր է բուն փաստը։ Եվ տվյալ դեպքում փաստը հետևյալն է. Ալեն Սիմոնյանը, պաշտպանելով իր քաղաքական ուժի դիրքորոշումը, ակամա բացահայտեց դրա իրական, այլ ոչ թե հայտարարված կենսական շահերը։

Եկեք, ուրեմն, հասկանանք, թե իրականում ինչ է ասվել։ Իսկ ասվել է, եթե քաղաքական դեմագոգիայի լեզվից թարգմանենք առողջ բանականության լեզվի, հետևյալը. Ադրբեջանն իսկապես անվտանգության երաշխավոր է, բայց ոչ թե Հայաստանի, այլ այն կուսակցության, որը ներկայացնում է Ալեն Սիմոնյանը։ Իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության անվտանգության գլխավոր և, ըստ էության, միակ երաշխավորը ոչ թե Հայաստանի ժողովուրդն է, ոչ թե նրա բանակը և ոչ էլ դաշնակցային պարտավորությունները, այլ հենց Ադրբեջանը։ Քանի որ այդ կուսակցության և նրա բարձրագույն ղեկավարության անվտանգությունն ուղղակիորեն և ամբողջությամբ կախված է մեկ պայմանից՝ իշխանությունն իր ձեռքում պահելուց։ Զրկվելով դրանից՝ նրանք անմիջապես դեմ առ դեմ կկանգնեն այնպիսի հարցերի առաջ, որոնց պատասխանները չունեն և չեն էլ կարող ունենալ։

Որո՞նք են այդ հարցերը։ Դրանք հայտնի են յուրաքանչյուրին, ով վերջին տարիներին հետևել է երկրում տեղի ունեցող իրադարձություններին։ Դրանք հարցեր են ազգային դավաճանության մասին, երբ «խաղաղության» անվան տակ հանձնվում էին բնիկ հայկական հողերը, և բնակչությունը դատապարտվում էր տեղահանության։ Դրանք հարցեր են պետական դավաճանության մասին, երբ հարևան ու թշնամական պետության շահերը վեր էին դասվում սեփական երկրի ինքնիշխանությունից ու անվտանգությունից։ Եվ, վերջապես, անթիվ հարցեր կոռուպցիայի, իշխանության չարաշահման և պետական միջոցների յուրացման մասին, որոնք ստվերի պես հետապնդում են այս թիմին իշխանության գալուց ի վեր։

Այս լույսի ներքո խոսնակի հայտարարությունը դադարում է լինել վերացական աշխարհաքաղաքական թեզ։ Այն դառնում է այս քաղաքական կլանից բխող «բացահայտումների» շղթայի տրամաբանական, թեև ուշացած օղակը։ Հիշենք հենց Նիկոլ Փաշինյանի վերջերս արված խոսքերն այն մասին, որ ընտրություններում իր կուսակցության պարտությունն անխուսափելիորեն կհանգեցնի պատերազմի սեպտեմբերին։ Ի՞նչ է սա, եթե ոչ բացահայտ շանտաժ։ Մի՞թե սա սեփական ժողովրդին ներկայացված վերջնագիր չէ. «Կամ ես, կամ պատերազմ»։

Սիմոնյանի հայտարարությունը նույն օպերայից է և Նիկոլ Փաշինյանի խոսքերի տրամաբանական շարունակությունը։ Պարզապես մի փոքր ավելի ճոռոմ խոսքերով՝ քողարկված «աշխարհում ամենուրեք խորացող պատերազմների» և «ամրապնդման կարիք ունեցող հանգրվանի» մասին դատողություններով։ Բայց էությունը չի փոխվում։ Էությունն այն է, որ հայ հասարակությանը ներշնչվի հետևյալ միտքը. ներկայիս իշխանությանն այլընտրանք չկա, քանի որ այն Բաքվի հետ «կայունության» երաշխավորն է։ Կուրսի ցանկացած փոփոխություն, ցանկացած քաղաքական ուժ, որը կհամարձակվի կասկածի տակ դնել կապիտուլյացիոն քաղաքականության արդյունքները, կհայտարարվի «պատերազմ հրահրող»:

Եվ պարոն Սիմոնյանը, պետք է արժանին մատուցել նրան, միանգամայն իրավացի է նաև մեկ այլ հարցում։ Նա իրավացի է, երբ ասում է, որ Հայաստանը՝ «Քաղաքացիական պայմանագրի» իշխանության ներքո, իսկապես դարձել է Ադրբեջանի անվտանգության երաշխավորը։ Երաշխավոր՝ այդ բառի ամենաուղիղ և սարսափելի իմաստով։ Չէ՞ որ հենց այս իշխանությունն է իր իսկ ձեռքերով, քայլ առ քայլ Ադրբեջանին ազատել բոլոր ռիսկերից ու կորուստներից՝ վերջինիս ռևանշիստական նպատակներին հասնելու ճանապարհին։ Եթե չլիներ այս իշխանությունը, եթե չլիներ սեփական պետության թե՛ բարոյական, թե՛ ֆիզիկական զինաթափման նրա հետևողական քաղաքականությունը, ապա Իլհամ Ալիևը չէր էլ համարձակվի երազել հինավուրց հայկական Շուշիում թեյ խմելու մասին, որը հայ մարտիկի անպարտելիության խորհրդանիշն էր։

Հենց այս իշխանությունն էր, որ հաղթանակած բանակը վերածեց պասիվ դիտորդի։ Հենց այս իշխանությունն էր, որ ապամոնտաժեց ազգային անվտանգության համակարգը և երկիրը մատնեց հոշոտման։ Հենց այս իշխանությունն էր, որ գնաց այնպիսի զիջումների, որոնց նմանը դժվար է գտնել միջպետական հարաբերությունների պատմության մեջ։ Եվ այս ամենը՝ «խաղաղության» ու «նոր դարաշրջանի» մասին քաղցրահունչ ճառերի ներքո։

Վերջաբանի փոխարեն. ո՞ւմ անվտանգությունը, ո՞ւմ երաշխիքները։

Այսպիսով՝ մենք գործ ունենք ոչ թե տերմինաբանական սխալի կամ ֆրեյդյան լեզվասայթաքման հետ, այլ բյուրեղյա մաքրության, տառապանքով ծնված խոստովանության հետ։ Խոստովանություն այն մասին, որ կառավարման լծակները զավթած անձանց նեղ խմբի համար «պետություն», «հայրենիք» և «իշխող կուսակցություն» հասկացությունները վաղուց ձուլվել են մեկ ամբողջության մեջ։ Կուսակցության անվտանգությունը հավասարեցված է պետության անվտանգությանը։ Փաշինյանի կողմից վարչապետական աթոռը կորցնելու վտանգը հավասարեցված է պատերազմի սպառնալիքին։ Իսկ այս ողջ երերուն, դավաճանական ու կոռումպացված կառուցվածքի երաշխավոր է նշանակված... արտաքին թշնամին:

Ահա թե որն է այն նույն «հանգրվանը», որի մասին այդպիսի պաթոսով հայտարարում էր խոսնակը։ Ազգային նվաստացման հանգրվան, Բաքվի ողորմածությունից կախվածության հանգրվան, հանգրվան, որտեղ «թավշյա հեղափոխականների» խմբակի շահերը բարձրացվել են ազգային շահի մակարդակի։ Ամրապնդել նման հանգրվանը՝ նշանակում է թաղել պետական ինքնիշխանության և ազգային արժանապատվության վերջին մնացորդները։

Մնում է միայն մի հարց, որը վաղ թե ուշ բոլորս ստիպված ենք լինելու տալ ինքներս մեզ. դեռ որքա՞ն է դավաճանների այս խմբակի անվտանգությունը մատուցվելու որպես ողջ ժողովրդի անվտանգություն։ Եվ ե՞րբ, ի վերջո, Հայաստանի անվտանգության իսկական երաշխավորները՝ նրա ժողովուրդը, նրա բանակը, նրա պատմությունը, նրա ապրելու կամքը՝ իրենց հաշվեհարդարը կտեսնեն նրանց հետ, ովքեր այդքան հեշտությամբ փոխանակեցին այդ ամենը վայրկենական շահի և իշխանության պահպանման հետ։