ԲՐԻՏԱՆԱԿԱՆ ՇԱՀԵՐԻ ԳՈՐԾԱԿԱԼԸ․ ԻՆՉՊԵՍ ԱՐՄԵՆ ՍԱՐԳՍՅԱՆԸ ԼԵԳԻՏԻՄԱՑՐԵՑ 2018 ԹՎԱԿԱՆԻ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ՏՐԱՆԶԻՏԸ
2018 թվականի ապրիլը Հայաստանի նորագույն պատմության մեջ ընդմիշտ մնաց որպես արագընթաց և դրամատիկ քաղաքական իրադարձությունների ժամանակաշրջան, որոնց հետևանքները երկիրը շարունակում է զգալ մինչ օրս։ Այդ օրերին հանրության ուշադրության կենտրոնում երկու առանցքային դեմքեր էին՝ Սերժ Սարգսյանը, որը փորձում էր իշխանությունը պահպանել սահմանադրական փոփոխությունից հետո, և Նիկոլ Փաշինյանը, որը գլխավորեց զանգվածային փողոցային շարժումն ու կարճ ժամանակ անց զբաղեցրեց վարչապետի պաշտոնը։
ՍԱԿԱՅՆ ԱՅՍ ԵՐԿՈՒ ԳՈՐԾԻՉՆԵՐԻ ՄԻՋև ԿԱՐ ևՍ ՄԵԿ ՄԱՐԴ, ՈՐԻ ԴԵՐԸ 2018 ԹՎԱԿԱՆԻ ԱՊՐԻԼ-ՄԱՅԻՍՅԱՆ ԻՐԱԴԱՐՁՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ ՄԻՆՉ ՕՐՍ ԲԱՎԱՐԱՐ ՉԱՓՈՎ ՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ՉԻ ԱՐԺԱՆԱՑԵԼ։ Խոսքը Արմեն Սարգսյանի մասին է, ով այդ ժամանակ ընդամենը մի քանի օր էր, ինչ զբաղեցնում էր Հայաստանի նախագահի պաշտոնը։
Նա 2018 թվականի ապրիլի 21-ին հայտնվեց Հանրապետության հրապարակում, որտեղ հանդիպեց և զրուցեց Նիկոլ Փաշինյանի հետ։ Հենց այդ հանդիպումից հետո քաղաքական ճգնաժամը կտրուկ մոտեցավ հանգուցալուծման․ երկու օր անց Սերժ Սարգսյանը հրաժարական տվեց, իսկ մայիսի 8-ին Նիկոլ Փաշինյանն ընտրվեց Հայաստանի վարչապետ։
Առաջին հայացքից կարող է թվալ, թե խոսքը այդ բուռն օրերի բազմաթիվ դրվագներից ընդամենը մեկի մասին է։ Սակայն հետագա հանգամանքները՝ կապված Արմեն Սարգսյանի կարգավիճակի հետ, ստիպում են բոլորովին այլ կերպ դիտարկել իշխանության փոխանցումն ապահոված իրադարձությունների ամբողջ շղթան։
ՄԱՐԴ, ՈՎ ՉՊԵՏՔ Է ՆԱԽԱԳԱՀ ԼԻՆԵՐ
2018 թվականի ապրիլյան իրադարձությունների ժամանակ Արմեն Սարգսյանը Հայաստանի նախագահի պաշտոնը ընդամենը մի քանի օր էր զբաղեցնում։ OCCRP-ի գործընկեր «Հետք»-ի իրականացրած հետաքննությունը լուրջ կասկածի տակ դրեց նրա՝ երկրի բարձրագույն պետական պաշտոնում գտնվելու օրինականությունը։
Հետաքննության տվյալներով՝ նախագահի պաշտոնը ստանձնելու պահին Սարգսյանը պահպանել էր Սենթ Քիթս և Նևիսի քաղաքացիությունը։ Լրագրողները հայտնաբերել էին նրա անձնագրի վերաբերյալ տեղեկություններ, ինչպես նաև այդ երկրի քաղաքացիություն ստանալու հետ կապված տվյալներ։ Լրագրողական հարցումն ուղարկելուց հետո Սարգսյանը հաջորդ իսկ օրը հրաժարական տվեց նախագահի պաշտոնից։
Նյութերն ուղարկվեցին Ազգային անվտանգության ծառայություն, իսկ «Հետք»-ը ուղղակիորեն մատնանշեց․ եթե իրավապահ մարմինները հաստատեն հետաքննության մեջ ներկայացված հանգամանքները, դա կնշանակի, որ Արմեն Սարգսյանի՝ Հայաստանի նախագահ ընտրվելը տեղի է ունեցել Սահմանադրության խախտմամբ։
Այսպիսով, 2018 թվականի իրադարձությունները հասկանալու համար առաջ է գալիս միաժամանակ և՛ պարադոքսալ, և՛ չափազանց կարևոր պատկեր։ ՄԱՐԴԸ, ՈՒՄ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՊԱՇՏՈՆԸ ԶԲԱՂԵՑՆԵԼՈՒ ԻՐԱՎՈՒՆՔԸ ՀԵՏԱԳԱՅՈՒՄ ԼՈՒՐՋ ԿԱՍԿԱԾԻ ՏԱԿ ՀԱՅՏՆՎԵՑ, ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՃԳՆԱԺԱՄԻ ՎՃՌՈՐՈՇ ՊԱՀԻՆ ՀԱՅՏՆՎԵՑ ԱՅՆ ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԻ ԿԵՆՏՐՈՆՈՒՄ, ՈՐՆ ԱՎԱՐՏՎԵՑ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆԻՆ ՓՈԽԱՆՑԵԼՈՎ։
Նրա միջոցով փողոցային շարժումը ստացավ յուրօրինակ ինստիտուցիոնալ ճանաչում։
ՍԱՀՄԱՆԱԴՐԱԿԱՆ ԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄՆԵՐԸ՝ ՈՐՊԵՍ ԾՈՒՂԱԿ
Սակայն ամեն ինչ սկսվել էր ավելի վաղ, և սկիզբը դրվել էր սահմանադրական բարեփոխումներով։ 2015 թվականին Սերժ Սարգսյանը նախաձեռնեց մի փոփոխություն, որի արդյունքում Հայաստանը նախագահական հանրապետությունից դարձավ խորհրդարանական։ Այն ժամանակ դա իշխանությունը պահպանելու փորձ էր թվում․ նախագահի պաշտոնավարման ժամկետն ավարտվում էր, սակայն առջևում վարչապետի պաշտոնն էր՝ ընդլայնված լիազորություններով։
Հիշեցնենք, որ Սարգսյանը հրապարակավ խոստացել էր խորհրդարանական կառավարման անցնելուց հետո չհավակնել երկրի ղեկավարի պաշտոնին։ Սակայն 2018 ԹՎԱԿԱՆԻ ԱՊՐԻԼԻ 11-ԻՆ ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎԸ ՀԱՅՏԱՐԱՐԵՑ ՍԱՐԳՍՅԱՆԻՆ ՎԱՐՉԱՊԵՏԻ ՊԱՇՏՈՆՈՒՄ ԱՌԱՋԱԴՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ։ Իսկ ապրիլի 17-ին խորհրդարանը 77 ձայնով նրան ընտրեց վարչապետ։ Խոստումը խախտված էր։
Հենց այդ խախտումն էլ դարձավ այն հուզական ազդակը, որը մարդկանց դուրս բերեց փողոց։ Հենց դա Փաշինյանին բարոյական իրավունք տվեց տեղի ունեցողը «թավշյա հեղափոխություն» անվանելու։ Խախտված խոստման բացակայության պայմաններում զանգվածային ընդվզում չէր լինի։ Բեմականացված ներկայացում չէր լինի։ Եվ անհրաժեշտություն չէր առաջանա, որ ինչ-որ մեկը ինստիտուցիոնալ ձևակերպում տար իշխանության փոխանցմանը։
Սերժ Սարգսյանի կողմից նախագահի պաշտոնին բերված Արմեն Սարգսյանն էլ այդ ինստիտուցիոնալ ձևակերպողը դարձավ։ Նախագահի պաշտոնը զբաղեցնելու համար սահմանադրական իրավունք չունեցող մարդը իդեալական գործիք էր այն գործողության մեջ, որտեղ ձևն ավելի կարևոր էր, քան բովանդակությունը։
ԱՊՐԻԼԻ 21-Ը․ ՆԱԽԱԳԱՀԸ՝ ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄ
2018 թվականի ապրիլի 21-ին Հանրապետության հրապարակում հազարավոր ցուցարարներ էին հավաքվել։ Այստեղ էր նաև փողոցային շարժման առաջնորդ Նիկոլ Փաշինյանը։
Եվ հենց այստեղ եկավ Հայաստանի նախագահ Արմեն Սարգսյանը։
Խորհրդարանական հանրապետության նախագահը պարտավոր չէր գնալ ցուցարարների մոտ։ Օրենքը նրանից չէր պահանջում լքել նստավայրը և անձամբ ներկայանալ քաղաքական ճգնաժամի կիզակետում։ Այնուամենայնիվ, Սարգսյանը դա արեց։
Նա հանդիպեց Նիկոլ Փաշինյանին և զրուցեց նրա հետ։
Քաղաքական առումով այս իրադարձությունը շատ ավելի մեծ նշանակություն ուներ, քան նախագահի և բողոքի շարժման առաջնորդի սովորական զրույցը։
Պետության ղեկավարի հայտնվելը հրապարակում փաստացի նշանակում էր, որ փողոցը դարձել է քաղաքական գործընթացի ինքնուրույն մասնակից, որի հետ պետական համակարգը անհրաժեշտ է համարում ուղիղ երկխոսության մեջ մտնել։
ՆԱԽԱԳԱՀԸ, ՆՈՒՅՆԻՍԿ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆԱԿԱՆ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՊԱՅՄԱՆՆԵՐՈՒՄ ՈՒՆԵՆԱԼՈՎ ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿ ԼԻԱԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ, ՄԻԵՎՆՈՒՅՆ Է՝ ՄՆՈՒՄ ԷՐ ՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԲԱՐՁՐԱԳՈՒՅՆ ԽՈՐՀՐԴԱՆԻՇԸ։ ԵՎ ՆՐԱ ՀԱՅՏՆՎԵԼԸ ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄ ՏԵՂԻ ՈՒՆԵՑՈՂԻՆ ՏՎԵՑ ՆՈՐ՝ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՈՒ ԻՆՍՏԻՏՈՒՑԻՈՆԱԼ ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ։
Այս հանդիպումից երկու օր անց Սերժ Սարգսյանը հրաժարական տվեց։
Եվս մի քանի շաբաթ անց Նիկոլ Փաշինյանը գլխավորեց Հայաստանի կառավարությունը։ ՆՐԱՆ ՎԱՐՉԱՊԵՏԻ ՊԱՇՏՈՆՈՒՄ ԸՆՏՐԵՑ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏԱԿԱՆ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ, իսկ հաստատեց՝ Հայաստանի նախագահ Արմեն Սարգսյանը։
ԲՐԻՏԱՆԱԿԱՆ ԿԱՊԵՐԸ ԵՎ ԱՐՄԵՆ ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ ԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ
Այս պատմության մեջ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում Արմեն Սարգսյանի երկարամյա միջազգային գործունեությունը։
Նա երեք անգամ զբաղեցրել է Մեծ Բրիտանիայում Հայաստանի դեսպանի պաշտոնը՝ 1991–1996, 1998–2000 և 2013–2018 թվականներին։ Դասավանդել է Քեմբրիջում, որպես խորհրդատու համագործակցել British Petroleum-ի, Alcatel-ի, Telefonica-ի, Merrill Lynch-ի և Bank of America-ի հետ։
Նա նաև ստեղծել և ղեկավարել է խոշոր միջազգային ֆինանսական կառույցների հետ համագործակցող կառույցներ, այդ թվում՝ Goldman Sachs-ի, Credit Suisse-ի և HSBC-ի հետ։
2013 թվականին Արմեն Սարգսյանը կազմակերպել էր արքայազն Չարլզի այցը Հայաստան։
Բացի այդ, 2002–2011 թվականներին նա եղել է Մեծ Բրիտանիայի քաղաքացի։ Բրիտանական ընկերությունների ռեգիստրի տվյալներով՝ հետագայում ևս պաշտոնական փաստաթղթերում առկա էին տեղեկություններ, որոնցում նա ներկայացված էր որպես Մեծ Բրիտանիայի քաղաքացի։
Վերջապես, հատուկ ուշադրության է արժանի նաև նրա՝ Սենթ Քիթս և Նևիսի քաղաքացիությունը՝ պետության, որի պաշտոնական ղեկավարը բրիտանական միապետն է։
ԻՀԱՐԿԵ, ԻՆՔՆԻՆ ԱՅՍ ՀԱՆԳԱՄԱՆՔՆԵՐԸ ՉԵՆ ԱՊԱՑՈՒՑՈՒՄ ԼՈՆԴՈՆԻՑ ՈՐԵՎԷ ՈՒՂՂԱԿԻ ՀՐԱՀԱՆԳ ԿԱՄ ՀՐԱՀԱՆԳՆԵՐ ՍՏԱՆԱԼՈՒ ՓԱՍՏԸ։ ԱՐՄԵՆ ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԲՐԻՏԱՆԱԿԱՆ ԿՈՂՄԻ ՀԵՏ ՀԱՄԱԿԱՐԳՎԱԾ ԼԻՆԵԼՈՒ ՈՒՂՂԱԿԻ ԱՊԱՑՈՒՅՑՆԵՐ ՉԿԱՆ։
Սակայն նախկին նախագահի կենսագրությունն ինքնին վկայում է բրիտանական դիվանագիտական, ակադեմիական և ֆինանսական միջավայրի հետ նրա խոր և բազմամյա ինտեգրվածության մասին։
Եվ հենց այդպիսի կենսագրությամբ մարդն էր Հայաստանի նախագահը այն պահին, երբ երկիրը վերապրում էր իր նորագույն պատմության ամենամասշտաբային քաղաքական վերափոխումներից մեկը։
ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅԱՆ ՓՈԽԱՐԵՆ
Այսօր, երբ 2018 թվականի գարնան իրադարձություններն արդեն Հայաստանի նորագույն քաղաքական պատմության մի մասՆ են դարձել, Արմեն Սարգսյանի կերպարը դժվար է դիտարկել բացառապես նրա՝ նախագահի պաշտոնական կարգավիճակի շրջանակում։
Մեր ներկայացրած փաստերի ամբողջությունը թույլ է տալիս Արմեն Սարգսյանի մեջ տեսնել շատ ավելին, քան պարզապես ապրիլյան ճգնաժամի կենտրոնում հայտնված նախագահ։ Հայաստանում իշխանության տրանզիտի գործընթացում Նա դարձավ բրիտանական քաղաքական և աշխարհաքաղաքական ազդեցության գործակալը։
Արմեն Սարգսյանին Սերժ Սարգսյանը բերել էր կոնկրետ խնդիր կատարելու համար՝ ապահովելու իշխանությունը Նիկոլ Փաշինյանին փոխանցելու լեգիտիմացումը՝ բեմականացված «թավշյա հեղափոխության» արդյունքում։ Վարչապետի պաշտոնին չհավակնելու խոստման դրժումը սցենարի մի մասն էր՝ այն հուզական ազդակը, որը գործի դրեց այդ բեմականացումը։ Ապրիլի 21-ին հրապարակ դուրս գալը և Ազգային ժողովի կողմից Նիկոլ Փաշինյանի թեկնածության ընտրությունը հաստատելը լեգիտիմացման ակտեր էին։
Եվ այսօր դառնությամբ պետք է արձանագրել․ այն, ինչ երկրին և աշխարհին ներկայացվեց որպես ժողովրդի ինքնաբուխ հաղթանակ և իրավունքի հաղթանակ, իրականում նախապես կառուցված մի համակարգ էր, որտեղ յուրաքանչյուրին՝ և՛ զոհին, և՛ ամբոխահաճո ճառախոսին, և՛ «հեռացողին», և՛ «եկողին», հատկացված էր իր ճշգրտորեն հաշվարկված դերը։ Ոչ ոք չի ստորադասում ո՛չ հրապարակը, ո՛չ ժողովրդի մղումը, ո՛չ մարդկանց մեջ ապրող արդարության պատմական ծարավը։ Սակայն այն ինստիտուցիոնալ շրջանակը, որի միջոցով այդ մղումը դարձավ ընթացակարգ, նախապես պատրաստված էր՝ և պատրաստված էր օտարի ձեռքերով։ Ոչ լեգիտիմ նախագահը կատարեց իրեն վերապահված գործառույթը։ Եվ մի կողմ քաշվեց։
Ինչպես և նախատեսված էր։
Նրանք, ովքեր ծրագրել և իրականացրել են այս գործողությունը, վաղ թե ուշ պետք է պատասխան տան դատարանի առաջ այն բանի համար, որ ժողովրդի կամքն ու իրավունքը վերածել են օտար աշխարհաքաղաքական խաղի գործիքի, ոտնահարել սեփական երկրի Սահմանադրությունը և համաժողովրդական կամարտահայտությունը փոխարինել կեղծ «թավշյա հեղափոխության» մանրակրկիտ մշակված սցենարով։
