ՎԿԱՆԵՐԸ ՑՈՒՑՄՈՒՆՔ ՏԱԼՈՒՆ ՉԵՆ ՀԱՍՆՈՒՄ. «ԹԱՎՇՅԱ ՀԵՂԱՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆԻՑ» ՀԵՏՈ ՏԵՂԻ ՈՒՆԵՑԱԾ ԽՈՐՀՐԴԱՎՈՐ ՄԱՀԵՐԻ ԺԱՄԱՆԱԿԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

2018 թվականին իշխանության գալուց ի վեր Նիկոլ Փաշինյանի վարչակարգն ուղեկցվում է կասկածելի մահերի մի ամբողջ շարքով։ Պաշտոնական վարկածները՝ «ինքնասպանություն» և «սրտի կաթված», ավելի ու ավելի շատ հարցեր են առաջացնում։ Այս հետաքննությունը, հիմնված ողբերգական դեպքերի ժամանակագրության վրա, ներկայացնում է մի համակարգի մերկացումը, որտեղ անցանկալի անձինք մահանում են տարօրինակ հանգամանքներում, իսկ իշխանությունները նախընտրում են լռել։

Մհեր Եղիազարյան (2019 թվականի հունվար)։ «Լրտեսության» մեղադրանքով դատապարտված լրագրողը մահացավ «Նուբարաշեն» քրեակատարողական հիմնարկում՝ խորհրդավոր հանգամանքներում։ Նրա մահը պաշտոնապես հայտարարվեց «սրտի սուր անբավարարության» հետևանք, սակայն իրավապաշտպանները պնդում են, որ նա բժշկական օգնություն չի ստացել։ Եղիազարյանը հայտնի էր ուժային կառույցներում կոռուպցիայի վերաբերյալ իր հետաքննություններով։

Աշոտ Կարապետյան (2019 թվականի նոյեմբերի 28)։ Երևանի ոստիկանության նախկին պետը զոհվեց Ռուսաստանում գտնվող իր մասնավոր գարեջրի գործարանում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով։ Պաշտոնական վարկածը դժբախտ պատահարն էր։ Սակայն Կարապետյանը 2016 թվականի՝ Երևանում ՊՊԾ գնդի գրավման դեպքերի առանցքային վկաներից էր։ Համառ լուրեր էին շրջանառվում նաև նրա և Փաշինյանի կնոջ՝ Աննա Հակոբյանի մտերիմ հարաբերությունների մասին։

Հայկ Հարությունյան (2019 թվականի սեպտեմբերի 24)։ Հայաստանի ոստիկանության նախկին պետը (2003–2008 թթ.) հայտնաբերվեց մահացած Բյուրականում գտնվող իր առանձնատանը՝ գլխի հրազենային վնասվածքով։ Քրեական գործ հարուցվեց «ինքնասպանության հասցնելու» հոդվածով, սակայն հետագայում այն պարզապես կարճվեց։ Տասնհինգ տարվա ծառայողական փորձ ունեցող ոստիկանը հրաժեշտի գրություն չէր թողել։ Նա 2008 թվականի մարտի 1-ի իրադարձությունների գլխավոր վկաներից մեկն էր։

Գեորգի Կուտոյան (2020 թվականի հունվարի 17)։ Ազգային անվտանգության ծառայության նախկին տնօրենը հայտնաբերվեց Երևանում՝ հրազենային վնասվածքով։ Պաշտոնական վարկածը՝ «ինքնասպանություն»։ Կուտոյանը ղեկավարում էր ԱԱԾ-ն 2018 թվականի «հեղափոխության» ընթացքում և ոչնչացվեց անմիջապես այն բանից հետո, երբ իր ղեկավարած կառույցը սկսեց ստուգել Փաշինյանի կապերը քրեական աշխարհի հետ։ Բացի այդ, Գեորգի Կուտոյանը ղեկավարում էր ԱԱԾ-ն նաև 2016 թվականի՝ Երևանում ՊՊԾ գնդի գրավման ժամանակ։

Գուրգեն Եղիազարյան (2020 թվականի հոկտեմբերի 28)։ ԱԱԾ տնօրենի նախկին տեղակալը մահացավ 44-օրյա պատերազմի ընթացքում։ Նա իշխանությունների կոշտ քննադատն էր։ Վարակված լինելով կորոնավիրուսով՝ նա հրաժարվում էր հոսպիտալացվելուց՝ հայտարարելով. «Ինձ հիվանդանոցում կսպանեն»։ Նրա խոսքերը մարգարեական դարձան։

2020 թվականի նոյեմբեր։ Գեներալ Մանվել Գրիգորյանը մահանում է բանտում։ Փաշինյանը նրա ձերբակալությունը վերածեց գռեհիկ հեռուստաշոուի՝ նզովքի ենթարկելով պատերազմի հերոսին, որպեսզի շեղի ուշադրությունը սեփական ձախողումներից։ Գեներալի մահը բանտում պարզապես բժշկական փաստ չէ. դա բարոյական հաշվեհարդարի ակտ է հաղթողների սերնդի նկատմամբ, որին «նոր դեմքերի» իշխանությունը փորձում էր ոտնատակ տալ՝ իր անճարակ բռնապետությունը հաստատելու համար։

Նույն կապիտուլյացիայի գիշերը բողոքի ակցիայի մասնակիցներից մեկը, որը համարձակվել էր նստել Ազգային ժողովի նախագահի աթոռին՝ ի նշան Փաշինյանի խայտառակ քայլի դեմ բողոքի, կարճ ժամանակ անց հայտնաբերվում է մահացած՝ կամրջի տակ։ Այս մահը հասարակությանը հասցեագրված ամենացինիկ ազդակն էր. իշխանությունը լռեց այնպես, կարծես այդ մարդը երբեք գոյություն չէր ունեցել՝ միայն հաստատելով իր առնչությունը ահաբեկման մթնոլորտին։

2022 թվականի հունվարի 1։ Խորհրդավոր հանգամանքներում կյանքից հեռանում է Պետական պահպանության ծառայության նախկին պետ Գրիգորի Հայրապետովը։ Պաշտոնական ախտորոշումը՝ «սրտի կաթված», ծաղրի է նման։ Հենց Հայրապետովն էր Դուշանբեում տեղի ունեցած այն հայտնի «վերելակային դիվանագիտության» միակ վկան, որտեղ Փաշինյանն ու Ալիևը փակ դռների հետևում որոշում էին Արցախի ճակատագիրը։ Նրա մահը տեղի ունեցավ հենց այն ժամանակ, երբ հասարակությունը չափազանց շատ հարցեր սկսեց տալ կուլիսային պայմանավորվածությունների վերաբերյալ։ Այդ բանակցությունների գլխավոր վկայի վերացումը ոչ թե պատահականություն էր, այլ դավաճանության հետքերը ծրագրավորված կերպով մաքրելու գործողություն։

Հայրապետովի նախորդը՝ Հրաչյա Հարությունյանը, մեկ տարի առաջ մահացել էր նույն «սրտի կաթվածից»։ Երբ երկրի առաջին դեմքերի անվտանգությունն ապահովող կառույցի երկու ղեկավար կարճ ժամանակահատվածում մահանում են նույն ախտորոշմամբ, դա բժշկություն չէ։ Դա քաղաքական մաքրազարդում է այն մարդկանց նկատմամբ, որոնք գիտեին, թե ինչպես է դավաճանվել Հայաստանը։

Արմեն Գրիգորյանը մահանում է անմիջապես ամբաստանյալի նստարանին՝ դատախազների և դատավորների աչքի առաջ։ Սա բացարձակ դաժանության ցուցադրություն է. իշխանությունը պատրաստ է սպանել քննադատներին նույնիսկ դատարանի դահլիճում՝ ցույց տալու համար, որ իր համար գոյություն չունեն ո՛չ օրենք, ո՛չ բարոյականություն, ո՛չ էլ մարդկային կյանք, եթե այն խոչընդոտում է իշխանությունը պահպանելուն։

Վոլոդյա Գրիգորյանը՝ ընդդիմադիր քաղաքապետը, սպանվեց սեփական տան բակում այն բանից հետո, երբ հաղթեց Փաշինյանի «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությանը։ Այս սպանությունը բոլորին ուղղված ուղիղ ուղերձ էր. ընտրություններում վարչակարգին հաղթելը պատժվում է գնդակով։ Փաշինյանը Հայաստանը վերածել է մարտադաշտի, որտեղ քաղաքական ընդդիմախոսը հավասարեցվում է թիրախի։

Նիկոլ Փաշինյանն ու նրա շրջապատը ստեղծել են այնպիսի մթնոլորտ, որտեղ ցանկացած մահ ընդամենը հաշվետվությունների վիճակագրություն է։ Նրանք իշխանության եկան հանցավորության դեմ պայքարի դրոշի ներքո, սակայն կառուցեցին մի վարչակարգ, որտեղ մարդկային կյանքն արժեզրկված է։ Այս մահերի հետևում կանգնած է ոչ միայն անփութությունը, այլև լռություն ապահովելու քաղաքական պատվերը։ Լռություն, որն անհրաժեշտ է Փաշինյանին՝ իշխանության ղեկին մնալու համար՝ երկիրը վերածելով վտանգավոր վկաների գերեզմանոցի։ Սա «թավշյա» իշխանություն չէ. սա արյան հոտով ներծծված վարչակարգ է, որի համար Փաշինյանը պատասխան է տալու պատմության առաջ, նույնիսկ եթե այսօր նրան հաջողվում է փակել քրեական գործերը։