Միասնության բեմականացում. Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքական թատրոնը՝ Սեյրան Օհանյանի բացահայտումների ֆոնին

Վերջին շաբաթների ընթացքում հայ հասարակությունը դարձավ երկարաձգված քաղաքական ներկայացման հերթական դրվագի ակամա վկան, որտեղ իրական օրակարգը նորից մղվել է հետին պլան՝ փոխարինվելով արհեստականորեն կառուցված սյուժեներով։ Խոսքը Նիկոլ Փաշինյանի և Աննա Հակոբյանի «ամուսնալուծության» և դրան հաջորդած «վերամիավորման» տարօրինակ, եթե չասենք՝ ակնհայտորեն հակասական պատմության մասին է, որն ըստ բոլոր հատկանիշների կրում է ոչ թե անձնական, այլ զուտ քաղաքական բնույթ։

Առաջին հայացքից կարող է թվալ, թե գործ ունենք երկու հանրային դեմքերի անձնական կյանքի հետ։ Սակայն նման տպավորությունը ցրվում է փաստերը համադրելու ամենաչնչին փորձի դեպքում։ Դեռ բոլորովին վերջերս հանրությանը առաջարկվում էր հավատալ բաժանմանը, հեռացմանը, նույնիսկ ընտանեկան միության որոշակի «զրոյացմանը»։ Եվ ահա՝ հաշված շաբաթներ անց, մոտեցող ընտրական փուլի ֆոնին, նույն ինքը՝ Աննա Հակոբյանը, կրկին հայտնվում է վարչապետի կողքին, ուղեկցում է նրան հանրային այցերի ժամանակ, ներկա է գտնվում այնպիսի վայրերում, որոնց ծախսերը հոգում են հարկատուները։

Օրինաչափ հարց է առաջանում. ի՞նչ է սա՝ անհետևողականությո՞ւն, անձնական դրամա, թե՞ մանրակրկիտ պլանավորված քաղաքական կոմբինացիա։

Պատասխանը, թվում է, մակերեսին է, եթե տեղի ունեցողը դիտարկենք ոչ թե մեկուսի, այլ այն տեղեկատվական փոթորկի համատեքստում, որը բռնկվեց Հայաստանի պաշտպանության նախկին նախարար Սեյրան Օհանյանի ելույթից հետո:

Քանի որ հենց այդ ելույթը դարձավ այն իրադարձությունը, որը ոչ միայն խաթարեց քաղաքական դիսկուրսի սովորական ընթացքը, այլև փլուզեց այն։ Այն հիմնովին քանդեց բացատրությունների, արդարացումների և մեղադրանքների այն բազմամյա կառուցվածքը, որի վրա հենվում էր պատերազմական պարտության պատճառների պաշտոնական վարկածը։

Վերջին տարիներին հասարակությանը համառորեն պարտադրվում էր միևնույն սխեման. մեղավոր են «նախկինները», մեղավոր է Ռուսաստանը, մեղավոր է «թալանված բանակը», մեղավոր են դասալիքները, մեղավոր են բոլորը, բացի նրանցից, ովքեր անմիջականորեն որոշումներ են կայացրել պատերազմի օրերին։

Մեզ պատմում էին, թե իբր «Քի Ուեսթը» կանխորոշել էր Արցախի ճակատագիրը 2020 թվականից դեռ շատ առաջ։ Մեզ ասում էին, թե բանակն անմարտունակ էր, որովհետև այն «թալանվել էր»։ Մեզ առաջարկում էին հավատալ «11 հազար դասալիքի» մասին միֆին, որը պետք է բացատրեր ռազմաճակատի փլուզումը։ Եվ, վերջապես, մեզ հրամցնում էին «10 տոկոսով պայթած իսկանդերների» մասին անհեթեթ ձևակերպումը՝ ողբերգությունը վերածելով ֆարսի։

Եվ ահա՝ ընդամենը մեկ ելույթ ջնջում է այդ ամենը։

Օհանյանի մեղադրանքների էությունը չափազանց կոնկրետ է և բացառում է որևէ տարընկալում։ Շփման գծի 283 կիլոմետրից 265-ը մեկ ամիս շարունակ անառիկ է մնացել։ Աղդամի, Մարտակերտի և Քարվաճառի ուղղությունները մնացել են վերահսկողության տակ։ Ճեղքումը տեղի է ունեցել միայն հարավային հատվածում՝ Ջաբրայիլից մինչև Հորադիս։ Եվ հենց այս հատվածն էր գտնվում ՀՀ ԶՈւ 1-ին բանակային կորպուսի հրամանատարության ներքո, որն անմիջականորեն ենթարկվում էր Գլխավոր շտաբին։

Օհանյանը՝ որպես համակարգին ներսից ծանոթ մարդ, ընդգծեց. այս ուղղությամբ զորքերի կիրառման վերաբերյալ առանցքային որոշումները հաստատվել են անձամբ գերագույն գլխավոր հրամանատար Նիկոլ Փաշինյանի կողմից: Այսպիսով՝ դեպի Շուշի հակառակորդի աղետալի ճեղքման համար ուղղակի պատասխանատվություն են կրում երկու հոգի՝ Գլխավոր շտաբի պետ Օնիկ Գասպարյանը՝ որպես կատարող, և վարչապետ Փաշինյանը՝ որպես հրամանները հաստատող գերագույն գլխավոր հրամանատար:

Հայաստանի ԳՇ պետ Օնիկ Գասպարյանի հետ ունեցած մասնավոր զրույցների վերաբերյալ Արամ Գաբրիելյանովի հրապարակած վկայությունները նոր մանրամասներ են հաղորդում այս պատկերին. պատերազմի օրերին Փաշինյանն արգելք է դրել Ռուսաստանին ռազմական օգնության համար դիմելու հարցի վրա և անձամբ հրամաններ տվել Շուշիի մատույցներում գտնվող դիրքերից զորքերը հետ քաշելու վերաբերյալ:

Այստեղ ի հայտ է գալիս երկու հարց, որոնք իշխանությունը նախընտրում է չնկատել՝ հանրության ուշադրությունը շեղելով ընտանիքի«քայքայման» ու «վերամիավորման» տեսարանների և նմանատիպ այլ ավելորդությունների վրա։

Հարց առաջին. եթե ռազմաճակատի 265 կիլոմետրը պահվել էր, եթե երեք առանցքային ուղղություններում ընթանում էին կատաղի մարտեր, և հակառակորդը չէր կարողացել առաջ շարժվել, ապա ինչո՞ւ հենց հարավային հատվածում, որի համար պատասխանատու էր Հայաստանի Գլխավոր շտաբը, տեղի ունեցավ աղետալի ճեղքում։ Ինչո՞ւ հենց այնտեղ, որտեղ հրամանատարությունն իրականացվում էր Երևանից, այլ ոչ թե Ստեփանակերտից, թշնամին առաջ անցավ «գրեթե զբոսնելով»։

Հարց երկրորդ. ո՞վ է տվել Շուշիի մատույցների դիրքերից զորքերը հետ քաշելու հրամանը։ Ո՞վ է հրամայել լքել Քարինտակ գյուղը, որի կորուստը մեծապես կանխորոշեց քաղաքի անկումը։ Համաձայն Արամ Գաբրիելյանովի հրապարակած վկայությունների՝ Գլխավոր շտաբի նախկին պետ Օնիկ Գասպարյանը մասնավոր զրույցներում ուղղակիորեն մատնանշել է Նիկոլ Փաշինյանին։ Նկատենք, որ ինքը՝ Գասպարյանը, չի հերքել այս տեղեկությունները։

Եկեք մի պահ մի կողմ դնենք քաղաքական ինտրիգներն ու ընտանեկան դրամաները։ Եկեք հիշենք, թե ինչի մասին է խոսքը։

Խոսքը Շուշիի մասին է: Մի քաղաքի, որն Արցախի սիրտն էր, նրա հոգևոր մայրաքաղաքը, նրա ամրոցն ու հպարտությունը: Շուշին չընկավ նրա համար, որ հակառակորդն ավելի ուժեղ էր: Շուշին ընկավ, որովհետև ինչ-որ մեկը Երևանում հրամայեց հետ քաշել զորքերը: Ինչ-որ մեկն արգելեց օգնություն խնդրել: Ինչ-որ մեկը որոշեց, որ ռազմական աղետը նախընտրելի է քաղաքական պատասխանատվությունից։

Եվ այդ որոշման գինը հազարավոր զոհերն են։ Հազարավոր խեղված ճակատագրերը։ Կորուսյալ Արցախը։ Ամեն ինչ կորցրած տասնյակ հազարավոր փախստականները։ Մի ամբողջ սերունդ, որն այլևս երբեք առաջվանը չի լինի։

Սա լոկ պարտություն չէ, այլ՝ ոճիր: Եվ այն պետք է կոչվի իր անունով: Իսկ ոճրագործները պետք է կանգնեն տրիբունալի առջև։