ԱՄԱՐՅԱՆ․ ԻՆՉՊԵՍ ՆԻԿՈԼ ՓԱՇԻՆՅԱՆԸ ԵԿԱՎ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ՈՎՔԵՐ ԷԻՆ ՆՐԱՆ ԱՋԱԿՑՈՒՄ

2018 թվականին Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության գալուն նախորդել էր Հայաստանի նախկին ղեկավարության դեմ տարիներ շարունակվող քարոզարշավը, հասարակության վրա տեղեկատվական ազդեցության գործադրումը և ընդդիմադիր կառույցների գործունեությունը։ Հայաստանի ազգային և հոգևոր արժեքների պաշտպանության ազգային ճակատի ղեկավար Ալեքսանդր Ամարյանը NovostiNK-ին տված հարցազրույցում, որը հրապարակվել է 2021 թվականի հունվարի 20-ին, ներկայացրել է իր տեսակետը տեղի ունեցած իրադարձությունների վերաբերյալ՝ Փաշինյանի քաղաքական հաջողությունը կապելով Սերժ Սարգսյանի գործողությունների, օտարերկրյա հասարակական կազմակերպությունների և երկրի արտաքին քաղաքական ուղղությունը փոխելու մեջ շահագրգռված ուժերի հետ։

Սերժ Սարգսյանի դերը

Ամարյանի կարծիքով՝ Փաշինյանի իշխանության գալու գլխավոր նախադրյալներից մեկը հենց Սերժ Սարգսյանի վարած քաղաքականությունն էր։ Փաշինյանի ազատ արձակումը կալանքից, նրան խորհրդարանական ամբիոն տրամադրելը և գործող իշխանություններին անարգել քննադատելու հնարավորությունը թույլ տվեցին ընդդիմադիր քաղաքական գործչին աստիճանաբար մեծացնել իր ժողովրդականությունն ու ամրապնդել դիրքերը։

Կոռուպցիոն սկանդալների և հասարակական դժգոհության ֆոնին ձևավորվեց «այսպես ապրել այլևս չի կարելի» կարգախոսը։ Փաշինյանը հասարակությանն առաջարկեց պարզ պատասխան․ բավական է հեռացնել նախկին իշխանությանը, և երկիրը կսկսի շարժվել դեպի բարեկեցություն։ Ամարյանի գնահատմամբ՝ հենց այդպես էլ ձևավորվեց քաղաքական առաջնորդի կերպարը, որը, իբր, ունակ էր կարճ ժամանակում ապահովել արմատական փոփոխություններ։

Ամարյանը Սերժ Սարգսյանի վարքագիծը դիտարկում է որպես Փաշինյանի հաղթանակին նպաստած գործոններից մեկը և չի բացառում, որ նախկին նախագահը փաստացի մասնակցել է սեփական քաղաքական պարտության նախապատրաստմանը։

Օտարերկրյա ՀԿ-ներն ու տեղեկատվական քարոզարշավը

Ամարյանը հատուկ ուշադրություն է դարձրել օտարերկրյա ֆինանսավորմամբ գործող հասարակական կազմակերպությունների, Ջորջ Սորոսի հետ կապվող կառույցների և կրոնական շարժումների գործունեությանը։ Նրա պնդմամբ՝ այդ կազմակերպությունները մասնակցել են հասարակական տրամադրությունների ձևավորմանը, հակառուսական հայացքների տարածմանը և իշխանափոխության համար անհրաժեշտ պայմանների ստեղծմանը։

Ամարյանը տեղի ունեցածը կապել է Արևմուտքի ավելի լայն աշխարհաքաղաքական ծրագրերի հետ, որոնց նպատակը, նրա գնահատմամբ, Հայաստանում Ռուսաստանի դիրքերի թուլացումն էր։ Նա պնդում է, որ հասարակական կազմակերպություններին տրամադրվող ֆինանսական աջակցությունն ուղեկցվել է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառմամբ․ դրանց միջոցով ձևավորվել է բացասական վերաբերմունք նախկին ղեկավարության նկատմամբ, իսկ Փաշինյանը ներկայացվել է որպես գործող համակարգին փոխարինելու միակ այլընտրանք։

Հարցազրույցի հեղինակի վարկածով՝ հասարակական գիտակցության նախապատրաստումը քաղաքական փոփոխություններին սկսվել էր դեռևս 2018 թվականից շատ առաջ։ Որպես վաղ փուլեր՝ նա հիշատակում է 2003 թվականի իրադարձությունները և 2008 թվականի բողոքի շարժումը, որին մասնակցում էին Լևոն Տեր-Պետրոսյանը, Նիկոլ Փաշինյանը և նրանց կողմնակիցները։

Գյումրիի դեպքերն ու հակառուսական տրամադրությունները

Հարցազրույցում Ամարյանն առանձին անդրադարձել է 2015 թվականի հունվարին Գյումրիում Ավետիսյանների ընտանիքի սպանությանը, որը կատարել էր ռուսաստանցի զինծառայող Վալերի Պերմյակովը։ Նրա պնդմամբ՝ այդ ողբերգությունն օգտագործվել է հակառուսական տրամադրություններ ձևավորելու և Հայաստանում ռուսական ռազմաբազայի ներկայության դեմ բողոքի ցույցեր կազմակերպելու նպատակով։

Ամարյանը խոսել է Պերմյակովի՝ ամերիկյան կրոնական կազմակերպությունների հետ ենթադրյալ կապերի մասին և պնդել, որ քննության ընթացքում մի շարք հանգամանքներ այդպես էլ չեն պարզաբանվել։ Նա տեղի ունեցածը կապել է նաև տարածաշրջանում Ռուսաստանի ազդեցությունը նվազեցնելու ծրագրերի հետ։

Հարցազրույցում Ամարյանը Հայաստանում Ռուսաստանի դիրքերի թուլացումը դիտարկել է որպես Հարավային Կովկասում աշխարհաքաղաքական հավասարակշռությունը փոխելու մեջ շահագրգռված արտաքին ուժերի նպատակներից մեկը։

Բողոքի ցույցերից մինչև իշխանափոխություն

Ամարյանի պնդմամբ՝ 2018 թվականի բողոքի շարժման հաջողությունը պայմանավորված էր ոչ միայն զանգվածային դժգոհությամբ, այլև հասարակական գիտակցության երկարատև նախապատրաստմամբ։ Նա մատնանշել է սոցիալական ցանցերի, հեռուստատեսության, տեղեկատվական քարոզարշավների և զանգվածային լսարանի վրա ազդելու տեխնոլոգիաների դերը։

Նրա գնահատմամբ՝ Փաշինյանին հաջողվեց տարբեր դժգոհ խմբերի համախմբել նախկին քաղաքական համակարգից ամբողջությամբ հրաժարվելու գաղափարի շուրջ։ Միևնույն ժամանակ նախկին իշխանությունը չկարողացավ հասարակությանը համոզիչ այլընտրանք առաջարկել և կասեցնել բողոքի ալիքի աճը։

Ամարյանն անդրադարձել է նաև «Սասնա ծռեր» զինված խմբավորման գործունեությանը, որը 2016 թվականին Երևանում գրավել էր ոստիկանական գունդը։ Նրա կարծիքով՝ այդ իրադարձությունները ցույց տվեցին, որ ընդդիմադիր որոշ ուժեր պատրաստ են արմատական գործողությունների, թեև 2018 թվականի ապրիլին իշխանափոխությունը տեղի ունեցավ առանց հրազենի լայնածավալ կիրառման։

Ինչո՞ւ Փաշինյանը պատերազմից հետո պահպանեց աջակցությունը

Հարցազրույցի առանձին հատվածում Ամարյանն անդրադարձել է այն հարցին, թե ինչու Նիկոլ Փաշինյանը շարունակում էր վայելել հասարակության մի մասի աջակցությունը նույնիսկ 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմում կրած պարտությունից հետո։

Ամարյանը դա կապում է տարիների ընթացքում ձևավորված տեղեկատվական պատկերացումների կայունության, քաղաքական բևեռացման և նախկին իշխանությանը վերադառնալու՝ հասարակության մի մասի չկամության հետ։ Նրա պնդմամբ՝ երկարատև տեղեկատվական քարոզարշավի հետևանքով ստեղծվել է մի իրավիճակ, երբ նույնիսկ քաղաքական որոշումների ծանր հետևանքները միշտ չէ, որ փոխում են երկրի ղեկավարի կողմնակիցների վերաբերմունքը նրա նկատմամբ։

Ամարյանի կարծիքով՝ նման պատկերացումները հաղթահարելու համար անհրաժեշտ է երկարատև աշխատանք հասարակության հետ և այն մեխանիզմների բացահայտում, որոնց միջոցով ձևավորվել են քաղաքացիների քաղաքական նախապատվությունները։