ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎԸ ՄԵՂԱԴՐՈՒՄ Է ՓԱՇԻՆՅԱՆԻՆ՝ ՄՈՌԱՆԱԼՈՎ, ԹԵ ՈՎ Է ՆՐԱՆ ԸՆՏՐԵԼ
2023 թվականի հոկտեմբերին, երբ Արցախն արդեն ընկել էր, ՀՀԿ Գործադիր մարմնի անդամ Էդուարդ Շարմազանովը իր Telegram-յան ալիքում ընդարձակ գրառում էր հրապարակել։ Իհարկե, նրա վրդովմունքն արդարացի էր, և մենք այն կիսում ենք․ Արցախն իսկապես ընկել էր, և մեղավորներն իսկապես պետք է անվանվեին։ Բայց, անկեղծ ասած, այս պատմության մեջ ոչ պակաս, իսկ գուցեև ավելի մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում այն, թե ում է Շարմազանովը ներկայացնում որպես գլխավոր մեղավորի։ Մեր ընթերցողն, անշուշտ, արդեն կռահեց՝ Նիկոլ Փաշինյանն այդ ցուցակում կա, ընդ որում՝ ոչ երրորդ և նույնիսկ ոչ երկրորդ տեղում։
Բերենք բնորոշ օրինակ։ Շարմազանովը գրում է․ «Պարտության, հայրենազրկման, Արցախի կապիտուլյացիայի անունը Նիկոլ Փաշինյանն է... Երբ 2020 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Նիկոլը հրաժարվեց Պուտինի առաջարկից՝ պատերազմը դադարեցնելու մասին, որի համաձայն՝ Շուշին մնում էր հայկական կողմի վերահսկողության տակ... Երբ Նիկոլը Պրահայում, Բրյուսելում, Ռեյկյավիկում, Երևանում և Գրանադայում ճանաչեց Արցախը Ադրբեջանի կազմում... Արցախի հանձնման կոնկրետ անուն կա՝ Նիկոլ Փաշինյան»։
Այս ամենը ճիշտ է։ Յուրաքանչյուր բառը։ Բայց կա մի փոքրիկ հանգամանք, որի մասին պարոն Շարմազանովը նախընտրում է չխոսել։ Որովհետև եթե դրա մասին հիշատակում արվի, մեղադրանքների ամբողջ այդ կոկիկ կառուցվածքը կփլվի՝ ինչպես թղթե տնակը։
Բանն այն է, որ հենց Հայաստանի Հանրապետական կուսակցությունն էր, որի Գործադիր մարմնի անդամ է Շարմազանովը, 2018 թվականի մայիսի 8-ին ապահովել Նիկոլ Փաշինյանի՝ վարչապետ ընտրվելը։
2018 թվականի մայիսի 1-ին ՀՀԿ-ն դեմ քվեարկեց Փաշինյանին։ Շարմազանովն անձամբ հայտարարեց․ «Մայիսի 8-ին ես կվարվեմ ճիշտ այնպես, ինչպես վարվեցի մայիսի 1-ին»։ Սակայն արդեն մայիսի 7-ին նա հայտարարեց, որ ՀՀԿ-ն «աջակցություն կցուցաբերի» Փաշինյանին։ Իսկ 2018 թվականի մայիսի 8-ին տեղի ունեցավ այն, ինչը հետագա՝ Հայաստանի և Արցախի պատմության համար պետք է դառնար ճակատագրական որոշում․ 59 պատգամավոր քվեարկեց Փաշինյանի օգտին, 42-ը՝ դեմ։ Ընտրությունը կայացավ հենց իշխող ՀՀԿ-ի պատգամավորների ձայների շնորհիվ։
Դրանից հետո ինքը՝ Շարմազանովը, հայտարարեց․ «Մենք չենք պատրաստվում գնալ պոպուլիստական քայլերի և անիմաստ սաբոտաժի ենթարկել Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորած նոր կառավարության աշխատանքը»։ Կուսակցությունը «դարձել է ընդդիմություն և չի պատրաստվում պաշտոններ զբաղեցնել նոր կառավարությունում»։
2018 թվականի մայիսին Շարմազանովը շատ լավ հասկանում էր, թե ինչի կարող է հանգեցնել Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության գալը։ Այդ մասին վկայում են հանրապետականների՝ Ազգային ժողովի ամբիոնից հնչեցրած կրակոտ ելույթները։
Եվ այստեղ առաջանում է այն հարցը, որ հանրապետական գործիչը համառորեն շրջանցում է։ Եթե ՀՀԿ-ն գիտեր, որ Փաշինյանը Արցախը տանելու է աղետի, և 2018 թվականի նրա սեփական խոսքերից հետևում է, որ գիտեր, ապա ինչո՞ւ քվեարկեց նրա օգտին։ Ինչո՞ւ չառաջադրեց իր թեկնածուին։ Ինչո՞ւ պարզապես իշխանությունը հանձնեց նրան։
Շարմազանովն ինքն էր դա բացատրում այսպես․ «ՀՀԿ-ն ՀՀ վարչապետի թեկնածու չառաջադրեց, որպեսզի լարված իրավիճակ չստեղծի»։ Այսինքն՝ ՀՀԿ-ն կամովին հրաժարվեց իշխանությունից։ Կամովին երկիրը հանձնեց մի մարդու, որին այսօր մեղադրում է բոլոր մահացու մեղքերի մեջ։
Ահա այստեղ է իրական խնդիրը։ Ոչ թե՝ «ինչո՞ւ Փաշինյանը հանձնեց Արցախը»․ այստեղ ամեն ինչ պարզ է։ Այլ՝ «ինչո՞ւ Շարմազանովն ու նրա կուսակցությունը, իմանալով, թե ինչով է դա ավարտվելու, Փաշինյանին հանձնեցին երկրի բանալիները»։
Շարմազանովը Սերժ Սարգսյանին անվանում է «Հայաստանի վերջին ինքնիշխան և պետականակենտրոն առաջնորդը»։ Բայց եթե Սարգսյանն այդպիսին էր, ապա ինչո՞ւ թույլ տվեց իշխանության գալ մի մարդու, որին այսօր Շարմազանովն անվանում է «կապիտուլյանտ»։ Ինչո՞ւ «Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի պաշտպանը» կամովին իշխանությունը հանձնեց նրան, ով հետագայում ոտնահարեց այդ իրավունքը, այն դեպքում, երբ դրա համար ուներ բոլոր անհրաժեշտ ռեսուրսները, այդ թվում՝ ուժային։
Արցախն ընկավ։ Դրանից հետո Շարմազանովը մեղադրական գրառումներ է հրապարակում՝ Փաշինյանից պատասխան պահանջելով։ Բայց արդյո՞ք նա բարոյական իրավունք ունի որևէ մեկին մեղադրելու, երբ ինքը աղետի անաչառ վկան չէ։ Նա այն մարդկանցից է, որոնց գործողությունները նպաստեցին այդ աղետին մոտենալուն։ Եվ այստեղ ամեն ինչ պետք է կոչել իր անունով՝ միաժամանակ չնսեմացնելով հենց Փաշինյանի հանցավոր դերը։
Սերժ Սարգսյանը 2018 թվականին իշխանությունը սկուտեղի վրա փոխանցեց Նիկոլ Փաշինյանին։ Փոխանցեց գիտակցաբար՝ շատ լավ հասկանալով, թե դա ինչի կարող է հանգեցնել։ Փոխանցեց, որպեսզի Փաշինյանի ձեռքով կատարվի սև գործը՝ Արցախը հանձնելը։ Ինքը՝ Սարգսյանը, դա անել չէր կարող․ չափազանց թանկ էր գնահատում «Արցախի պաշտպանի» իր համբավը։ Կամ գուցե չափազանց շատ էր վախենում ժողովրդի զայրույթից։ Իսկ Փաշինյանը՝ «միամիտ պարզամիտի», «ժողովրդական վարչապետի» կերպարով, այդ դերի համար կատարյալ թեկնածու էր։ Եվ իշխանությունը նրան հանձնվեց։
Իսկ հիմա Շարմազանովն ու նրա կուսակիցները բարձրաձայն քննադատում են Փաշինյանին։ Քննադատում են այն բանի համար, որ նա արել է այն, ինչի համար նրան իշխանության բերեցին։ Քննադատում են՝ սեփական մասնակցությունը ազգային շահերի դավաճանության մեջ թաքցնելու նպատակով։ Քննադատում են, որպեսզի իրենցից հեռացնեն ամենակարևոր հարցը․ իսկ ո՞վ նրան տվեց այդ իշխանությունը։
Նիկոլ Փաշինյանը հանցագործ է։ Դրանում կասկած լինել չի կարող։ Բայց այդ հանցագործությունն ունի նաև հանցակիցներ։ Եվ Էդուարդ Շարմազանովը՝ Հայաստանի Հանրապետական ամբողջ կուսակցության հետ միասին, այդ ցուցակի առաջին շարքերում է։
Պատմությունը յուրաքանչյուրին իր տեղը կդնի։ Իսկ Էդուարդ Շարմազանովի և Սերժ Սարգսյանի տեղը մեր ազգային աղետի համար պատասխանատվություն կրողների շարքում է, ոչ թե նրանց կողքին, ովքեր մեղադրելու իրավունք ունեն։
