ՄԱՆԴԱՏՆԵՐԻ ՇՈՒՐՋ ՎԵՃԸ՝ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՐԿՆԵՐԻ ԵՎ ԸՆԴԴԻՄՈՒԹՅԱՆ ՃԱԿԱՏԱԳՐԻ ԽԱՉՄԵՐՈՒԿՈՒՄ
2026 թվականի խորհրդարանական ընտրություններից հետո ընդդիմադիր դաշտում գլխավոր քննարկման թեման դարձել է ոչ թե ընտրությունների արդյունքների վիճարկումը, ոչ թե հնարավոր խախտումները կամ հետագա ռազմավարությունը, այլ մեկ հարց՝ վերցնե՞լ մանդատները, թե՞ հրաժարվել դրանցից։ Հենց այս հարցի շուրջ էլ ձևավորվել են երկու տարբեր մոտեցումներ, որոնք ներկայացրել են քաղաքական մեկնաբան Հակոբ Բադալյանն ու վերլուծաբան Արգիշտի Կիվիրյանը։
Հակոբ Բադալյանի կարծիքով՝ ընդդիմության համար ամենամեծ վտանգը հենց այն է, որ մանդատների թեման վերածվել է էմոցիոնալ ճնշման գործիքի։ Նրա համոզմամբ՝ հարցը պետք է դիտարկել ոչ թե «վերցնել կամ չվերցնել» պարզունակ երկընտրանքի շրջանակում, այլ հասկանալ՝ ինչ նպատակով են վերցվում կամ մերժվում մանդատները։ Բադալյանը նշում է, որ քաղաքականությունը ցանկությունների, այլ ոչ թե հնարավորությունների հաշվառման գործընթաց չէ, և պարտությունից հետո էմոցիոնալ որոշումները կարող են ընդդիմությանը տանել հերթական փակուղի։ Նա նաև զգուշացնում է, որ մանդատների շուրջ բարձրացված աղմուկը կարող է իրականում քողարկել ներընդդիմադիր պայքար՝ ապագա քաղաքական առաջնորդության համար, ինչն առաջին հերթին ձեռնտու է գործող իշխանությանը։
Բադալյանի գնահատմամբ՝ սխալ է խորհրդարանը ներկայացնել որպես «Նիկոլ Փաշինյանի խորհրդարան»։ Նրա խոսքով՝ դա Հայաստանի Հանրապետության խորհրդարանն է, և այնտեղ աշխատող ընդդիմությունը գործում է ոչ թե վարչապետի, այլ քաղաքացիների անունից։ Ըստ նրա՝ եթե ընդդիմությունը չի կարող արդյունավետ օգտագործել նույնիսկ իրեն տրված քաղաքական գործիքները, դժվար է պատկերացնել, թե ինչ հաջողության կարող է հասնել այդ գործիքներից հրաժարվելու պարագայում։ Նա հատկապես ընդգծում է, որ ընտրություններից հետո Հայաստանը մտնում է բարդ արտաքին քաղաքական փուլ, և երկրի համար անհրաժեշտ է կենսունակ ու ռազմավարական մտածողությամբ ընդդիմություն, այլ ոչ թե էմոցիաների թելադրանքով գործող ուժեր։
Արգիշտի Կիվիրյանը, հակառակը, համոզված է, որ մանդատների ընդունումը ընդդիմության հերթական սխալն է լինելու։ Նրա գնահատմամբ՝ Հայաստանում գործող քաղաքական համակարգի պայմաններում ընտրությունների միջոցով իշխանափոխություն իրականացնելը գրեթե անհնար է, քանի դեռ իշխանությունը վերահսկում է վարչական, դատական և ուժային ռեսուրսները։ Կիվիրյանը պնդում է, որ ընդդիմությունը պետք է դեռևս ընտրություններից առաջ հայտարարեր՝ պարտության դեպքում չի մտնելու խորհրդարան։ Նրա կարծիքով՝ մանդատներից ամբողջական հրաժարումը կարող էր ստեղծել քաղաքական ճգնաժամ և կասկածի տակ դնել նոր խորհրդարանի լեգիտիմությունը թե՛ երկրի ներսում, թե՛ արտաքին գործընկերների աչքում։
Վերլուծաբանը նաև խիստ քննադատում է այն մոտեցումը, ըստ որի խորհրդարանում կարելի է հետագայում իշխանության ներսում ճեղքեր գտնել կամ պատգամավորների աջակցությամբ փոխել քաղաքական իրավիճակը։ Նրա համոզմամբ՝ գործող իշխանությունն ունի բավարար ռեսուրսներ ոչ միայն սեփական մեծամասնությունը պահպանելու, այլ անհրաժեշտության դեպքում ընդդիմադիր պատգամավորներին իր ազդեցության տակ բերելու համար։ Կիվիրյանի կարծիքով՝ մանդատների ընդունումը փաստացի նշանակում է հաշտվել ընտրությունների արդյունքների հետ և լեգիտիմացնել գործող իշխանության հաղթանակը։
Սակայն երկու վերլուծաբանների դիրքորոշումների տարբերության պայմաններում կա նաև ընդհանուր եզր։ Երկուսն էլ փաստում են, որ ընդդիմությունը հայտնվել է ռազմավարական ընտրության առաջ և մինչ այժմ չի ներկայացրել հասարակությանը հստակ գործողությունների ծրագիր։ Անկախ նրանից՝ մանդատները կընդունվեն, թե ոչ, հիմնական հարցը մնում է նույնը՝ ինչպե՞ս է ընդդիմությունը պատրաստվում շարունակել պայքարը և ինչպիսի՞ քաղաքական օրակարգ է առաջարկելու հասարակությանը առաջիկա տարիներին։
Այսպիսով, մանդատների շուրջ վեճը իրականում շատ ավելի խորքային խնդրի արտահայտություն է։ Խոսքը ոչ միայն խորհրդարանում տեղեր զբաղեցնելու կամ հրաժարվելու մասին է, այլ ընդդիմության ինքնության, ռազմավարության և ապագայի հարցի։ Իսկ այդ հարցի պատասխանը, ինչպես ցույց են տալիս հետընտրական զարգացումները, դեռևս չի տրվել։
