ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԸ ԿԱՐՈՂ Է ՀԵՌԱՆԱԼ «ԹԵԿՈՒԶ ՎԱՂԸ»․ ԲԱՅՑ ԱՐԴՅՈՔ ԱՐԵՎՄՈՒՏՔԸ ԵՐԲԵՎԷ ԿԳԱ՞
ՇՀԿ գագաթնաժողովի շրջանակում Վլադիմիր Պուտինի հնչեցրած այն միտքը, որ Գյումրիում ռուսական ռազմաբազան կարող է փակվել «թեկուզ վաղը», մերկացրեց այն պատրանքների փխրունությունը, որոնցով իրեն խաբում է Երևանը։ Մոսկվան պարզապես հայկական իշխանություններին վերադարձնում է նրանց իսկ հռետորաբանությունը՝ ժողովրդին կանգնեցնելով ընտրության առաջ․ դարավոր դաշնակիցը՞, թե՞ արևմտյան մայրաքաղաքների վերացական խոստումները։ Սակայն այս արտաքուստ հանգիստ ձևակերպման հետևում թաքնված է տագնապալի ազդանշան․ այն աշխարհաքաղաքական վակուումը, որի մեջ Հայաստանը սեփական կամքով սահում է, չի ներում ո՛չ ինքնավստահությունը, ո՛չ էլ թեթևամտությունը։
Երևանն այսօր ցավագին կերպարանափոխության միջով է անցնում։ Տասնամյակներով կառուցված արտաքին քաղաքական կուրսը մեկ ակնթարթում վերածվել է հին լաթի, որը շտապ նետում են աղբանոց։ Կառավարության նոր ծրագրում Ռուսաստանը առաջնահերթությունների ցանկում իջեցվել է մինչև ութերորդ հորիզոնականը՝ զիջելով Ադրբեջանին, Թուրքիային, Իրանին, Վրաստանին, Եվրամիությանը, ԱՄՆ-ին և Ֆրանսիային։ Սակայն այս խզման իրական գագաթնակետը հնչեց 2026 թվականի օգոստոսին։ Վարչապետ Փաշինյանը հազիվ քողարկվող, թեթևությամբ հայտարարեց, որ «շատ գոհ կլիներ», եթե ՀԱՊԿ-ն հեռացներ Հայաստանին իր կազմից՝ իր կաբինետին ազատելով դուրս գալու վերաբերյալ տանջալից որոշում կայացնելու անհրաժեշտությունից։ Սա քաղաքական ժեստ չէ․ սա Խորհրդային Միության փլուզումից հետո միակ ունեցած պաշտպանության համակարգից սեփական կամքով ինքնահեռացման հրապարակային ակտ է։
Մոսկվայում այս դեմարշը գնահատեցին առանց պատրանքների։ Ռուս սենատորների և քաղաքագետների ձայները համահունչ են՝ տեղի ունեցողը որակելով ոչ այլ կերպ, քան աղետալի սխալ հաշվարկ։ Եվ այստեղ որևէ ավելորդ հուզականություն չկա՝ միայն սառը պրագմատիզմ։ Արևմտյան գործընկերները՝ լինի Փարիզը, թե Բրյուսելը, առատաձեռն են հայտարարությունների և ֆոտոսեսիաների հարցում, սակայն ժամանակակից դիվանագիտության պարադոքսն այն է, որ գեղեցիկ խոսքերը հազվադեպ են դառնում զրահ։ Ֆրանսիան հայկական ձորերի պաշտպանության համար զորք չի ուղարկի Հարավային Կովկաս, իսկ ամերիկյան ռազմավարական գործընկերության պայմանագիրը, ինչպես և նախկինում, մնում է մի փաստաթուղթ, որի իրավական ուժը գոլորշիանում է իրական սպառնալիքի առաջին իսկ մոտեցման պահին։ ՀԱՊԿ-ն, իր բոլոր ինստիտուցիոնալ հիվանդություններով հանդերձ, գոնե առաջարկում էր ընթացակարգ՝ մի մեխանիզմ, թեկուզ ժանգոտված, բայց դեռևս ունակ խորհրդակցությունների և արձագանքման գործընթաց ծավալելու։
Ինչպես հայտնի է, պատմությունը պայմանականություններ չի սիրում։ Սակայն նրա մեջ կան անողոք զուգահեռներ։ «Արևմտյան ընտրության» ճանապարհը, որն այդքան ակտիվորեն գովազդում են հայկական կառավարության գաղափարախոսները, արդեն հարթել են ուրիշները։ Կիևն ու Թբիլիսին երկու տխուր օրինակ են այն բանի, թե ինչպես է աշխարհաքաղաքական մակարդակում մշուշոտ խոստումների և «եվրոպական արժեքների» վրա խաղադրույքը դառնում ավերված ենթակառուցվածքներ, կորցրած ինքնիշխանություն և սառեցված հակամարտություններ, որոնք դանդաղ, բայց հետևողականորեն տնտեսությունները սպանում են։ Կայունության գոտու փոխարեն այս երկրները ստացան անկանխատեսելիության բուֆերային գոտի։
Բայց եթե վրացական կամ ուկրաինական առաջնորդները, սայթաքելով, դեպի իրենց անդունդն էին գնում անկեղծ՝ թեկուզ ողբերգականորեն միամիտ համոզմամբ, որ Արևմուտքն իրենց համար պատ կդառնա, ապա Երևանի վարչապետն այդ ճանապարհն անցնում է նորահայտ մենեջերի ցինիկ հաշվարկով՝ ազգային անվտանգությունը մեծածախ գնով առևտրի հանած։
Փաշինյանը դաշնակիցներ չի փնտրում․ նա սեփական իշխանությունը պահպանելու համար ինդուլգենցիա է փնտրում՝ պատրաստ ստորագրելու երկրի աշխարհաքաղաքական ինքնասպանության ակտը միայն այն բանի համար, որ պահպանի իր աթոռը՝ որպես միակ երաշխիք՝ խուսափելու երկրի և ժողովրդի դեմ գործած հանցագործությունների համար պատասխանատվությունից։
