ԷՆԵՐԳԵՏԻԿ ԹԱԿԱՐԴ․ ՓԱՇԻՆՅԱՆԻ ԻՆՉԻ՞Ն Է ՊԵՏՔ ԷԼԵԿՏՐԱԷՆԵՐԳԻԱՆ ԱԴՐԲԵՋԱՆԻՑ
Հիշում եմ՝ ինչպես 1990-ականներին նստած էինք առանց լույսի, առանց գազի, առանց ջեռուցման։ Հիշում եմ՝ ինչպես տատիկներն իրենց շնչով էին տաքացնում երեխաներին սառած բնակարաններում ։ Հիշում եմ՝ ինչպես էր երկիրը գոյատևում՝ չնայած շրջափակմանը, չնայած պատերազմին, չնայած ամբողջ աշխարհին։ Եվ ահա հիմա՝ 2026 թվականին, Հայաստանի վարչապետը հայտարարում է , որ դիտարկում է Ադրբեջանից էլեկտրաէներգիա գնելու հնարավորությունը՝ մի երկրից, որը մինչ օրս պահում է հայ գերիներին, սպառնում է պատերազմով և օկուպացրել է մեր տարածքները։
Նիկոլ Փաշինյանը, ով իշխանության եկավ կոռուպցիայի դեմ պայքարի և արդարության վերականգնման կարգախոսներով, այսօր ինքն է դարձել ազգային արժանապատվության գլխավոր գող և վաճառող։ Նա չի վաճառում բաժնետոմսեր և ոչ էլ անշարժ գույք։ Նա վաճառում է ինքնիշխանությունը։ Նա վաճառում է անվտանգությունը։ Նա վաճառում է հայ ժողովրդի ապագան։ Իսկ գինը, որը նա սահմանել է այդ առևտրի համար, վարչապետի աթոռը պահպանելու խղճուկ հնարավորությունն է։
Խայտառակության ժամանակագրությունը. ի՞նչ տեղի ունեցավ օգոստոսի 25-ին
2026 թվականի օգոստոսի 25-ին օկուպացված Բերձորում (Լաչինում) տեղի ունեցավ Հայաստանի և Ադրբեջանի համապատասխան գերատեսչությունների ներկայացուցիչների հանդիպումը</a։ Հայկական կողմից՝ Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարության և «Էլեկտրաէներգետիկայի համակարգի օպերատոր» ընկերության ներկայացուցիչները։ Ադրբեջանական կողմից՝ Էներգետիկայի նախարարության և «Ազերէներջի» ԲԲԸ-ի ներկայացուցիչները։
Օրակարգում էին Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև էլեկտրաէներգիայի ներմուծման և արտահանման հնարավորությունները, ինչպես նաև երկու երկրների էներգետիկ ենթակառուցվածքները պետական սահմանին միացնելու տարբերակները։
Այսինքն՝ Ադրբեջանը ստանում է Հայաստանի էներգահամակարգի վրա ազդեցության լծակ։ Ֆիզիկական, տեխնիկական լծակ, որը ցանկացած պահի կարելի է օգտագործել որպես զենք։ Եվ սա տեղի է ունենում Բերձորում՝ մի քաղաքում, որը պետք է դեպի Արցախ դարպաս լիներ, բայց դարձել է այն վայրը, որտեղ հայ պաշտոնյաները քննարկում են, թե ինչպես միանալ մեր թշնամու էներգետիկ ցանցին։
Էներգետիկ «պինգ-պոնգ»
Էներգետիկ անվտանգության փորձագետ Վահե Դավթյանը իր տելեգրամյան ալիքում նկարագրել է այս իրավիճակը որպես վտանգավոր խաղ, որի հետևանքով Հայաստանը կարող է հայտնվել նոր կախվածության մեջ։ Նա գրում է.
«Ալիևը հայտարարում է, որ Հայկական ԱԷԿ-ը պետք է դուրս բերվի շահագործումից։ Դրան հաջորդում է Փաշինյանի հայտարարությունն այն մասին, որ Հայաստանում արհեստական բանականության ենթակառուցվածքների զարգացումը զգալիորեն կավելացնի էլեկտրաէներգիայի պահանջարկը։ Ընդհուպ մինչև դեֆիցիտ»։.
Եվ իսկապես, այս շղթան լավ բեմադրված ներկայացման է նման։ Սկզբում Ալիևը պահանջում է փակել Հայկական ԱԷԿ-ը։ Այնուհետև Փաշինյանը հայտարարում է, որ արհեստական բանականության զարգացման պատճառով էլեկտրաէներգիայի դեֆիցիտ է սպասվում։ Եվ անմիջապես՝ հանդիպում Բերձորում, որտեղ քննարկվում է, թե ինչպես այդ դեֆիցիտը լրացնել ադրբեջանական ներմուծման հաշվին։
Վահե Դավթյանն այս ամենն անվանում է «էներգետիկ պինգ-պոնգ» և նախազգուշացնում.
«Այսպես տարածաշրջանային ինտեգրման օրակարգի ներքո ձևավորվում է Հայաստանի նոր էներգետիկ կախվածությունը»։.
Կախվածություն՝ ահա բանալի բառը։ Ադրբեջանը ցանկանում է ոչ միայն մեզ էլեկտրաէներգիա վաճառել։ Նա ցանկանում է մեզ նստեցնել այդ ասեղի վրա, որպեսզի ցանկացած պահի փակի փականը և թելադրի պայմանները։
Ադրբեջանն ինքը չգիտի, թե ինչ է վաճառում
Այս իրավիճակում ամենազավեշտալին (և միաժամանակ ողբերգականը) այն է, որ Ադրբեջանն ինքը էլեկտրաէներգիայի հուսալի արտահանող չէ։ 2025 թվականի առաջին ութ ամիսների տվյալները, որոնք Վահե Դավթյանը ներկայացնում է իր հոդվածում, ցույց են տալիս, որ Ադրբեջանից էլեկտրաէներգիայի արտահանման ծավալը նվազել է մոտ 10 տոկոսով, իսկ արտահանման եկամուտները՝ ավելի քան 8 տոկոսով։
Ռուսաստան մատակարարումները նվազել են գրեթե 1,7 անգամ, իսկ եկամուտները՝ ավելի քան երկու անգամ։ Թուրքիա՝ մինուս 19,8 տոկոս, Իրան՝ մինուս 11,9 տոկոս։ Միաժամանակ Ադրբեջանը ստիպված է ավելացնել էլեկտրաէներգիայի ներմուծումը, հատկապես Ռուսաստանից, ինչը վկայում է ներքին սպառման և արտադրության միջև հավասարակշռության խախտման մասին։
Երկիրը, որը ձգտում է իրեն ներկայացնել որպես Հարավային Կովկասի էներգետիկ հանգույց, այսօր ստիպված է էլեկտրաէներգիա ներմուծել և վերանայել սեփական արտահանման ռազմավարությունը։ Եվ հենց այդ երկրի հետ է Փաշինյանը ցանկանում կապել Հայաստանի էներգահամակարգը։
Դավթյանը նշում է, որ սա հենց այն տեղեկատվաքարոզչական փուչիկն է, որը Երևանը այլ պայմաններում կարող էր օգտագործել Բաքվի էներգետիկ-դիվանագիտական հնարքների դեմ։ Բայց Փաշինյանը չի օգտագործում։ Նա զիջում է դիրքերը։
Փաշինյանը գիտակցաբար ոչնչացնում է Հայաստանի էներգետիկ անվտանգությունը
Հայաստանը էլեկտրաէներգիա արտահանող երկիր է։ 2022 թվականին էլեկտրաէներգիայի արտահանումը կազմել է երկրի ընդհանուր արտահանման 1,7 տոկոսը, իսկ ծավալով այս ապրանքը արտահանվող ապրանքների շարքում զբաղեցնում է հինգերորդ տեղը։ Հիմնական գնորդներն են Իրանը և Վրաստանը։
Իրանի հետ գործում է «գազ՝ էլեկտրաէներգիայի դիմաց» ծրագիրը. Հայաստանը իրանական գազի յուրաքանչյուր խորանարդ մետրի դիմաց մատակարարում է 3 կՎտ⋅ժ էլեկտրաէներգիա։ 2026 թվականի օգոստոսին համաձայնագիրը երկարաձգվել է մինչև 2030 թվականը՝ ծավալների ավելացմամբ։ Հայաստան–Իրան էլեկտրահաղորդման երրորդ գծի կառուցումը թույլ կտա մեծացնել փոխանակման ծավալները։ Հայկական էներգահամակարգը տասնամյակներ շարունակ կառուցվել է որպես անկախ և ինքնաբավ համակարգ։
Եվ հանկարծ առաջանում է «դեֆիցիտ»։ Ինչի՞ պատճառով։ Արհեստական բանականության զարգացման։ Արհեստական բանականությունն իսկապես էներգիա է սպառում։ Բայց ի՞նչ կապ ունի այստեղ Ադրբեջանը։
Աշխարհաքաղաքական ֆոնը. Փաշինյանի և Ալիևի հակառուսական տանդեմը
Էներգետիկ ճակատում տեղի ունեցողը պատահականություն չէ։ Մեր առջև Ռուսաստանին Հարավային Կովկասից դուրս մղելու համակարգված գործողություն է։ Եվ այս գործողության շրջանակում Փաշինյանն ու Ալիևը գործում են որպես դաշնակիցներ։
Եվ ահա՝ ռուսական վերջնագրից բառացիորեն երկուսուկես շաբաթ անց, Ալիևը հանդես է գալիս «հոգատար» հայտարարությամբ. Մեծամորի ԱԷԿ-ը «հնացել է և վտանգ է ներկայացնում ամբողջ տարածաշրջանի համար», այն անհրաժեշտ է փակել, և այդ դեպքում Հայաստանը կբախվի էներգետիկ ճգնաժամի։ Ինչպես գրում է 168.am-ը, փորձագետ Արման Մանվելյանը նշել է, որ Թուրքիան և Ադրբեջանը Հայաստանի իշխանությունների միջոցով փորձում են ոչնչացնել երկրի էներգետիկ համակարգի անվտանգությունը. դրված է ատոմակայանը փակելու խնդիր։ Ալիևի խոսքով՝ ադրբեջանցի մասնագետներն արդեն հետախուզություն են իրականացրել Հայաստանի տարածքում և «հայտնաբերել են այն վայրերը, որտեղ հնարավոր է տեղադրել էլեկտրասյուներ»՝ էներգահամակարգերը միացնելու համար։
Բաքուն առաջարկում է օգնություն՝ հեռացող ռուսական գազի փոխարեն էլեկտրաէներգիա մատակարարել։ Եվ Փաշինյանն ընդունում է խաղի կանոնները։ Սկզբում Ալիևը հնչեցնում է խնդիրը՝ փակել ԱԷԿ-ը։ Այնուհետև Փաշինյանը հայտարարում է սպասվող դեֆիցիտի մասին։ Դրան հաջորդում է հանդիպումը Լաչինում, որտեղ քննարկվում է հայկական էներգահամակարգը ադրբեջանական ցանցին միացնելու հարցը։
Ակնհայտ է, որ Փաշինյանը կամովին դառնում է ադրբեջանական, իսկ ավելի լայն իմաստով՝ թուրքական և արևմտյան ազդեցության հաղորդիչը Հարավային Կովկասում։ Նա պատրաստ է երկրի էներգետիկ անվտանգությունը փոխանակել Բրյուսելում քաղաքական միավորների և իր աթոռը պահպանելու հնարավորության հետ։
«Թող լույս լինի»,— ասաց Փաշինյանը և կտրեց լարերը
Ես հասկանում եմ, որ էներգետիկան բարդ ոլորտ է։ Հասկանում եմ, որ կան տեխնիկական և տնտեսական փաստարկներ։ Բայց էներգետիկ անվտանգության հարցերում, երբ խոսքը մի երկրի մասին է, որը 30 տարի պատերազմական վիճակում է եղել հարևանի հետ, չի կարելի առաջնորդվել միայն առևտրային չափանիշներով։
Հայաստանի էներգետիկ անվտանգության գնահատումը բացառապես առևտրային չափանիշներով կարող է հանգեցնել անդառնալի սխալների։ Չնայած, Փաշինյանը ոչ մի սխալ էլ չի գործում։ Նա գիտակցաբար և հետևողականորեն վաճառում է երկիրը։ Նա գիտակցաբար և հետևողականորեն ոչնչացնում է հայկական պետականությունը։ Եվ նրա գործողությունների համար այլ բացատրություններ պարզապես գոյություն չունեն։
