«ՔՅԱՐՔԻՆ»՝ ԿԱՊԻՏՈՒԼՅԱՑԻԱՅԻ ԳԱՂՏՆԱԲԱՌ. ՓԱՇԻՆՅԱՆԸ ԽՈՍՏՈՎԱՆԵՑ ԱԼԻԵՎԻ ՀԵՏ ԳԱՂՏՆԻ ԳՈՐԾԱՐՔԻ ՄԱՍԻՆ

Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հերթական անգամ հանդես է եկել Տիգրանաշեն գյուղի վերաբերյալ հայտարարություններով՝ համառորեն այն անվանելով ադրբեջանական «Քյարքի» տեղանունով։ Կառավարությունում կայացած ճեպազրույցի ժամանակ նա հայտարարել է.

«Եթե այսօր Տիգրանաշենը «Քյարքի» չանվանենք, դա նշանակում է, որ մենք հրաժարվում ենք Ադրբեջանի կողմից օկուպացված Ջերմուկի տարածքներից»։

Առաջին հայացքից գրեթե հայրենասիրական է հնչում։ Բայց միայն առաջին հայացքից։ Իրականում Փաշինյանը, ինքն էլ չգիտակցելով (կամ, ինչն ավելի հավանական է՝ շատ լավ գիտակցելով), բացահայտեց Ջերմուկի մատույցներում ռազմավարական բարձունքների հանձնումի գաղտնի ենթատեքստը։ Այս հայտարարությունը ընդամենը ծխածածկույթ է վաղուց ծրագրված՝ Իլհամ Ալիևի հետ ձեռք բերված գաղտնի գործարքի համար։

Դավաճանության տրամաբանությունը՝ Արցախից մինչև Ջերմուկ

Փաշինյանը պնդում է, որ Հայաստանի միջազգայնորեն ճանաչված տարածքը կազմում է 29 743 քառակուսի կիլոմետր։ Նրա խոսքով՝ այդ հաշվարկի մեջ չեն մտնում ադրբեջանական երեք անկլավները՝ Քյարքին (Տիգրանաշեն), Բարխուդարլուն և Յուխարը Ասկիպարան։ Միևնույն ժամանակ, ըստ վարչապետի, հայկական Արծվաշեն անկլավն այդ տարածքի մեջ ներառված է։

Փաշինյանը զգուշացնում է, որ այս տրամաբանությունից հրաժարվելը կնշանակի «Ադրբեջանին անուղղակիորեն պատերազմ հայտարարել»։ Եվ հենց այստեղ է թաքնված հասկացությունների գլխավոր փոխարինումը։ Փաշինյանը վարպետորեն նույնացնում է անկլավները Հայաստանի մաս ճանաչելը Ջերմուկի օկուպացված տարածքներից հրաժարվելու հետ, մինչդեռ դրանք միանգամայն տարբեր հարցեր են։ Ավելին՝ հենց ինքն է ընդունում, որ Ջերմուկում և այլ շրջաններում «իրական իրավիճակը հակասում է քարտեզներին»։

Բայց ինչո՞ւ է վարչապետը կամովին կապում այս երկու թեմաները։ Պատասխանը պարզ է. նա հողը է նախապատրաստում, որպեսզի Տիգրանաշենի հանձնումը ներկայացվի որպես Ջերմուկի շուրջ տարածքների վերադարձի դիմաց կատարվող «փոխանակում»։ Սակայն Ադրբեջանն արդեն օկուպացրել է Ջերմուկի շրջանում գտնվող հայկական բարձունքները, և որևէ «փոխանակում» տեղի չի ունենում։ Հայկական տարածքները միակողմանի հանձնվում են։

Պատերազմի իմիտացիա՝ մոբիլիզացիայի փոխարեն

Հիշենք, թե ինչպես էին զարգանում իրադարձությունները 2022 թվականին։ Երբ Ադրբեջանը ներխուժեց Ջերմուկի շրջան, Փաշինյանը ռազմական դրություն չհայտարարեց և մոբիլիզացիա չանցկացրեց։ Փոխարենը նա մեղադրեց ՀԱՊԿ-ին՝ պնդելով, թե կազմակերպությունը օգնության չի եկել։ Սակայն, ինչպես արդարացիորեն նկատել է քաղաքագետ Բենիամին Մաթևոսյանը, Ջերմուկի վրա հարձակումը Փաշինյանի համար հիմք դարձավ՝ սառեցնելու Հայաստանի անդամակցությունը ՀԱՊԿ-ին՝ այն պատրվակով, թե կազմակերպությունը չի արձանագրում երկրի ճշգրիտ սահմանները։

Այստեղ միանգամայն օրինաչափ հարց է առաջանում. գուցե խնդիրը ՀԱՊԿ-ը չէր, այլ հենց Փաշինյանի դիրքորոշո՞ւմը։ Չէ՞ որ ՀԱՊԿ-ն առաջարկում էր սահմանազատման համար օգտագործել ԽՍՀՄ Գլխավոր շտաբի քարտեզները՝ այն քարտեզները, որոնց այժմ հղում է անում ինքը՝ Փաշինյանը։ Ստացվում է, որ ՀԱՊԿ-ի հասցեին մեղադրանքները պետք էին միայն այն բանի համար, որպեսզի տեղեկատվական ֆոն ստեղծվեր հետագա զիջումների և հակառուսական տրամադրությունների գեներացման համար։

Հակառուսական հռետորաբանությունը՝ որպես ծխածածկույթ

Փաշինյանն ու նրա թիմը տարիներ շարունակ հայ հասարակության մեջ մշակել են հակառուսական տրամադրություններ։ Դա անհրաժեշտ էր տարածաշրջանում Ռուսաստանի դիրքերը թուլացնելու և Արցախի հանձնումը լեգիտիմացնելու համար։ Սակայն Արցախի հանձնումը ընդամենը առաջին գործողությունն էր։ Երկրորդ գործողությունը՝ Հայաստանի ռազմավարական տարածքների, այդ թվում՝ Տիգրանաշենի հանձնումն է։

Ընդդիմությունը վաղուց էր նախազգուշացնում այդ մասին։ Պատգամավորները հայտարարում էին, որ իշխանությունները նախապատրաստում են Տիգրանաշենի հանձնման հողը, և հենց այդ պատճառով էլ Փաշինյանն օգտագործում է «Քյարքի» ադրբեջանական տեղանունը։ Ընդդիմադիր շրջանակներում ընդգծում են, որ նման հայտարարությունները հանգեցնում են պետականության ապամոնտաժմանը։

«Զանգեզուրի միջանցքը»՝ իրական նպատակը

Եվ ահա այժմ պարզ է դառնում այս ամբողջ բազմաքայլ խաղի իրական նպատակը։ Արցախի հանձնումը, հակառուսական տրամադրությունների գեներացումը, ՀԱՊԿ-ի հետ հարաբերությունների սառեցումը, անկլավների հարցում զիջումները՝ այս ամենը պետք էր նրա համար, որպեսզի մի գեղեցիկ օր Տիգրանաշենը հայտարարվեր «Քյարքի»՝ այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցքի» անխոչընդոտ աշխատանքի երաշխիքի տեսքով։

Փաշինյանն արդեն հայտարարել է Ադրբեջանի հետ փաստացի խաղաղության հաստատման և «Խաղաղության և բարգավաճման միջազգային երթուղու» (TRIPP) կառուցման մասին, որը հայտնի է նաև որպես Զանգեզուրի միջանցք։ Այդ միջանցքն անցնելու է Հայաստանի Սյունիքի մարզով և Ադրբեջանի հիմնական մասը կապելու է Նախիջևանի հետ։

Բայց ի՞նչ գնով։ Հայաստանի ինքնիշխանության և տարածքային ամբողջականության գնով։

Փաշինյանը՝ դավաճան է, և վերջ։

Փաշինյանը, արտասանելով «Քյարքի» բառը, ընդամենը ադրբեջանական տեղանուն չի օգտագործում։ Նա ազդանշան է տալիս Ալիևին. «Մենք պատրաստ ենք գործարքի»։ Նա ստեղծում է իրավական և տեղեկատվական հիմք՝ ադրբեջանական հավակնությունները լեգիտիմացնելու համար։ Նա կապիտուլյացիան քողարկում է «խաղաղության գործընթացի» և «սահմանազատման» անվան տակ։

«Ես ի՞նչ է, մազոխի՞ստ եմ», — ճեպազրույցի ժամանակ հարցրել է Փաշինյանը։ Ո՛չ, պարոն վարչապետ։ Դուք մազոխիստ չեք։ Դուք Հայաստանի ազգային շահերի հետևողական հանձնման ճարտարապետն եք։ Դուք դավաճան եք, և վերջ։ Այս առումով «Քյարքին» որպես գյուղի անվանում չի հանդիսանում։ Այն հայկական պատմության հերթական՝ առավել նվաստացուցիչ էջի գաղտնաբառն է։