ՓԱՍՏԵՐ, ՈՐՈՆՔ ԱՆԳԱՄ ՉՓՈՐՁԵՑԻՆ ՀԵՐՔԵԼ. ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ ԵԼՈՒՅԹԸ՝ ՌԵԺԻՄԻ ԴԱՏԱՎՃԻՌԸ

Ինչ վերաբերմունք էլ ունենանք Էդգար Ղազարյանի քաղաքական անցյալին ու գործունեությանը, պետք է փաստենք, որ երեկ՝ օգոստոսի 13-ին, նա, անկասկած, վարպետության դաս տվեց Նիկոլ Փաշինյանի և նրա «ուսապարկերի» կուտակած թարախակույտերը բացելու գործում։ Նա խորհրդարան չէր եկել դատարկաձեռն․ ներկայացրեց համակարգված մեղադրական մի ամբողջ փաթեթ, որի յուրաքանչյուր կետն առանձին դատավճռի տպավորություն էր թողնում։

— Ազգային ժողովի նախագահ Ռուբեն Ռուբինյանն ու համապատասխան հանձնաժողովի նախագահ Սարգիս Խանդանյանը միաժամանակ հայտնվել են թուրքական դրամաշնորհի շահառուների թվում։ Դրամաշնորհ, որը ստացել են այնպիսի պայմաններով, որ այն նույնիսկ դիվանագիտական նրբանկատությամբ «հետազոտական» անվանելու համար լեզուդ չի պտտվում։

— Մինչ եպիսկոպոսներին պատասխանատվության են ենթարկում՝ հանցակազմի որևէ նշույլի բացակայության պայմաններում, վարչապետի շարասյան վարորդը, որը վրաերթի հետևանքով մահվան էր հասցրել հղի կնոջը, այդպես էլ որևէ պատիժ չի կրել։ Եվ սա այն դեպքում, երբ, պարզվում է, Հայաստանում փոխվարչապետական կամ ոստիկանական պատկանելությունը ցանկացած դատական անձեռնմխելիությունից շատ ավելի հուսալի պաշտպանություն է։

— Կառավարության ղեկավարը, որը դեռ իշխանության գալուց առաջ սիրում էր դատողություններ անել, թե «եթե մեկին սպանում ես՝ մարդասպան ես, իսկ եթե հազարներին՝ ականավոր զորավար», 2018-ին իշխանության գալուց հետո որոշեց ինքն էլ «զորավար» դառնալ և հայտարարեց, որ այլևս Արցախի անունից բանակցություններ չի վարելու։ Այդպիսով նա միակողմանիորեն քանդեց Մինսկի ձևաչափը՝ հակամարտությունը զրկելով պաշտոնական երկխոսության վերջին մեխանիզմից։

— 44-օրյա պատերազմին նախորդած երկուսուկես տարիների ընթացքում Փաշինյանն ու Ալիևը պաշտոնական ընդամենը մեկ հանդիպում են ունեցել։ Փոխարենը կանոնավոր կերպով տեղի էին ունենում հատուկ ծառայությունների ղեկավարների գաղտնի հանդիպումներ երրորդ երկրներում, որտեղ փոխանակվում էին կնքված ծրարներ, որոնց պարունակությունն առ այսօր անհայտ է թե՛ խորհրդարանին, թե՛ հասարակությանը։

— Այդ «ստվերային պայմանավորվածությունների» արդյունքը եղավ պատերազմը, տասնյակ հազարավոր երիտասարդների կյանքը, միայն բանակին հասցված 5 միլիարդ դոլարի վնասը, Արցախի քաղաքացիական օբյեկտներին հասցված շուրջ 100 միլիարդ դոլարի վնասը, իսկ հետո՝ կապիտուլյացիան, նոր կապիտուլյացիան, Տավուշի հանձնումը և հենց իրենց համար օրենքով չնախատեսված «պարգևների» ու «պարգևավճարների» անվերջ շարանը։

Եվ հենց այստեղ՝ այս կոշտ, փաստերով հագեցած ու հետևողական շարադրանքից հետո, հնչեց այն արտահայտությունը, որը դարձավ պայթուցիչը։ Ղազարյանը խոսեց զոհված առաջին կուրսեցի բժշկի՝ իր սանիկի մասին.

«Իսկ երբ հարցնում են պատգամավորին, թե քեռին ոնց է, նա ուրախությամբ պատասխանում է, որ, փառք Աստծու, քեռին լավ է։ Թող լավ լինի քեռին, բայց իմ քեռին չի կարող լավ լինել, որովհետև նրա անվան բանակից թոռնիկը՝ Աղաջան Ջանոյանը, որի մկրտության կնքահայրն եմ ես, Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի առաջին կուրսի ուսանող, զոհվել է այդ պատերազմում։ Իմ քեռին և ես երբեք այլևս չենք կարող լավ լինել։ Երբեք չենք կարող լավ լինել։ Մենք լավ կլինեինք, եթե Աղաջան Ջանոյանը դառնար իր երազած ռազմական բժիշկը և փրկեր մեր զինվորների կյանքը, որը դուք սրիկայաբար փորձում եք այստեղ շահարկել։»

«Սրիկայաբար» բառը, կարծես, վերջնականապես պատռեց նրանց դիմակը։ ԱԺ փոխնախագահ Հայկ Կոնջորյանը հիստերիայի մեջ ընկավ՝ սպառնալով Ղազարյանին դուրս շպրտել դահլիճից, այնուհետև՝ նաև խորհրդարանի շենքից։ Նորաթուխ ԱԺ նախագահ Ռուբեն Ռուբինյանը, որն ինքն էլ «թուրքական դրամաշնորհի» պատմության մեջ հիշատակված անձ է, ներողություն պահանջեց։ Իսկ սադրանքների իսկական քայլող հանրագիտարանը՝ նախկին սկանդալային ակտիվիստ, իսկ այժմ «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավոր Վիլեն Գաբրիելյանը, ամենայն լրջությամբ Ղազարյանին որակեց որպես «շարքային սադրիչ»։ Իսկապես, ինչ խոսք, մասնագիտական եզրակացություն՝ հենց ոլորտի լավագույն մասնագետից։ Բայց ամենաուշագրավն այն էր, որ ըստ էության ոչ մի հերքում չհնչեց՝ ո՛չ դրամաշնորհների, ո՛չ հանդիպումների, ո՛չ կորուստների, ո՛չ էլ անպատժելիության վերաբերյալ։

Եվ այստեղ ամենատրամաբանական հարցը հնչեց Լևոն Քոչարյանի շուրթերից․ ի՞նչն էր իրականում ավելի շատ վիրավորել «Քաղաքացիական պայմանագրի» ներկայացուցիչներին՝ Ղազարյանի ներկայացրած փաստե՞րը, թե՞ այն, որ նա նրանց «սրիկա» էր անվանել։

Որովհետև եթե նրանց վիրավորել էին փաստերը, նշանակում է՝ նրանք ընդունում են դրանց հավաստիությունը։ Իսկ եթե վիրավորել էր ձևակերպումը, ուրեմն բովանդակությունը նրանց լիովին ընդունելի է։ Երկու դեպքում էլ արձագանքը նույնքան խոսուն էր, որքան լինում է այն մարդկանց արձագանքը, որոնց բռնել են հենց այն բանի վրա, ինչը նրանք ամենից շատ էին ուզում թաքցնել։ Նրանք չէին հերքում թվերը, չէին վիճարկում ժամանակագրությունը, չէին ներկայացնում որևէ հակափաստարկ՝ Դուբայի հանդիպումների կամ Վիեննայի բանակցությունների վերաբերյալ։ Նրանք պարզապես ներողություն էին պահանջում մեկ բառի համար։ Մեկ բառի։ Իսկ այդ բառը, ինչպես հայտնի է, վիրավորանք չէ, եթե այն համապատասխանում է իրականությանը։ Հետևաբար, Փաշինյանի «ուսապարկերի» ամբողջ այս հիստերիան ոչ այլ ինչ է, քան ճշմարտությունն ասելու համարձակություն ունեցած մարդու բերանը փակելու փորձ։ Որովհետև ճշմարտությունն այն բանն է, ինչից նրանք ամենից շատ են վախենում։

Բայց խորհրդարանական անձեռնմխելիության և պատգամավորական մանդատների հետևում հնարավոր չի լինելու հավերժ թաքնվել։ Վաղ թե ուշ բոլոր «սխրանքների» համար պատասխան են պահանջելու՝ առանց արձանագրության, առանց պաշտոնական ձևակերպումների և, առավել ևս, առանց պահակախումբ կանչելու հնարավորության։ Բաղրամյան փողոցի այդ շենքում այս քաղաքական ժամանակավորների ժամանակը վաղուց սպառվել է։ Նրանք այժմ պարզապես իրարանցում են ստեղծում՝ անխուսափելի հանգուցալուծման նախաշեմին՝ հույս ունենալով, որ իրենց ճղճղան աղմուկով կհաջողվի թեկուզ մի փոքր հետաձգել սեփական անփառունակ վախճանը։