«ՆԱՎԱԿ ՃՈՃՈՂԸ»՝ ՊԱՇՏՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՂԵԿԻՆ․ ԻՆՉՊԵ՞Ս ՎԻԼԵՆ ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆԸ ՀԱՍԱՎ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆԱԿԱՆ ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ԱԹՈՌԻՆ

Մեր երկրում քաղաքական կրկեսը արդեն իսկապես ապոկալիպտիկ մասշտաբներ է ստանում։ Բավական է միայն հիշել մի պատմություն, որն արժանի կլիներ Երվանդ Օտյանի գրչին․ բազմաչարչար Հայաստանում, որտեղ պաշտպանության հարցը ֆիզիկական գոյության ու մահվան հարց է, պաշտպանության և անվտանգության խորհրդարանական հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնում առաջադրվել է Վիլեն Գաբրիելյանը։

Ոչ, խոսքը նույնանուն գնդապետի մսին չէ, որը Արցախում զինվորական ստորաբաժանումներ է ղեկավարել, այլ մեկ ուրիշ Վիլեն Գաբրիելյանի՝ ակտիվիստի, որն առավել հայտնի է «Նավակ ճոճող» մականվամբ։ Մարդ, որի «մարտական ուղին» բնավ խրամատներով չի անցել, այլ հարթվել է կպչուն ժապավենով, A4 ձևաչափի թղթերով, հայհոյախառն ճառերով և տպագրության ոչ ենթակա հապավումներով։

ՌԱԶՄԱՎԱՐ ԵՎ ՄԱՐՏԱՎԱՐ։ Եթե մարդու կենսագրության ամենավառ տողերը հետևյալն են՝ «2014 թվականի հունիսի 5-ին վնասել է Անաստաս Միկոյանի անունը կրող փողոցային ցուցանակը՝ հայտարարելով, թե նա «միջազգային մասշտաբի պետական հանցագործ է»», և «2014 թվականի հուլիսի 18-ին Արթուր Բաղդասարյանի հանրահավաքում ցուցանակ է փակցրել ամբիոնին՝ «ԱԽՔ» խորհրդավոր հապավումով», ապա, անկասկած, մեր առջև պաշտպանության հանձնաժողովի ապագա նախագահն է։ Ի վերջո, ի՞նչ տարբերություն կա զորքերի կառավարման և քաղաքային ցուցանակներ սոսնձելու միջև։ Երկու դեպքում էլ պահանջվում են հանկարծակիություն, համարձակություն և հետևանքների նկատմամբ լիակատար անտարբերություն։ Իսկ ուրիշի հանրահավաք ներխուժելու, անհասկանալի գրությամբ հակառակորդին բարոյալքելու և ամբողջ տասը րոպեով բերման ենթարկվելու կարողությունը՝ սա՞ չէ արդյոք ժամանակակից հիբրիդային պատերազմի հիմքը։ ՆԱՏՕ-ում թող բամբուկ ծխեն, մինչդեռ Երևանում գրենական պիտույքներից հատուցման զենք է ստեղծվում։

ՄԱՐՏԱԿԱՆ ՄԿՐՏՈՒԹՅՈՒՆ։ Սակայն մեր հերոսի փառքը միայն սոսնձով ու թղթով չի սահմանափակվում։ 2014 թվականի հունվարի 17-ին՝ դեռևս փողոցային իր պերֆորմանսներից առաջ, Գաբրիելյանը հարձակման է ենթարկվել․ Կոխբացի փողոցում դիմակավորված չորս անհայտ անձինք փորձել են նրան բռնի ուժով նստեցնել ավտոմեքենա, իսկ երբ ակտիվիստը դիմադրել է, նրան մահակներով ծեծել են։ Փաստն ինքնին ուշագրավ է․ մարդը մարտական «վիրավորումներ» է ստացել դեռևս պաշտպանության ոլորտը ղեկավարելուց առաջ։ Ճիշտ է, պաշտոնական քննություն այդպես էլ չի հաջորդել, իսկ ինքը՝ տուժածը, ավանդաբար հարձակումը կապել է այն ժամանակվա ոստիկանության ղեկավարության հասցեին իր հետևողական քննադատության հետ։ Համաձայնեք՝ ապագա պաշտպանության հանձնաժողովի նախագահի համար մահակների հարվածներ ստանալու փորձն ամենևին էլ վատ դպրոց չէ։ Գոնե անմիտ հարձակումների հետևանքների մասին նա գիտի ոչ թե ուրիշների պատմածով, այլ սեփական մաշկի վրա է զգացել։

ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ՄԱՍՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ՈՒՂԻ։ Լրագրության ֆակուլտետ, ընդդիմադիր մամուլում մի քանի սյունակ, անդամակցություն «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությանը՝ և ահա նա արդեն որոշելու է բանակի ճակատագիրը։ Գլխավոր շտաբը կարող է հանգստանալ․ ակադեմիական կրթություն ստացած հոգնած գնդապետներին փոխարինելու է եկել մի մարդ, որի հիմնական գործիքը երկար ժամանակ Facebook-ն է եղել, իսկ ռազմավարական տեսլականը՝ այն համոզմունքը, որ «այս երկրում չափից շատ տիղմ ու ճահճացում կա»։ Պաշտպանության հանձնաժողովում, ըստ երևույթին, իսկապես տիղմ է կուտակվել։ Բայց մաքրելու են ոչ թե կադրային որոշումներով կամ ռազմական բարեփոխումներով, այլ նավակը այնքան ճոճելով, մինչև այն շրջվի։ Ի դեպ, ինչպես ինքն էր՝ Վիլեն Կարենի Գաբրիելյանը, ժամանակին ասում․ «Եթե չճոճենք, բոլորս դեպի հատակն ենք գնալու»։ Երևում է՝ ծրագրի իմաստն այն է, որ դեպի հատակը գնանք ուրախությամբ, երգ ու պարով։

ԳԼԽԱՎՈՐ ՍԿԱՆԴԱԼԸ․ ԳՅՈՒՄՐԻ, 2025 ԹՎԱԿԱՆԻ ՄԱՐՏ։ Եվ ահա այստեղ է հասնում պատմության գագաթնակետը։ 2025 թվականի մարտի 30-ին Գյումրիում Գաբրիելյանը, լինելով Ազգային ժողովի պատգամավոր, ոչ սթափ վիճակում վիճաբանել է լրագրողի հետ և նրա հասցեին սեռական բնույթի արտահայտությունների տարափ տեղացել։ Տեսանյութը, ինչպես և պետք էր սպասել, արագ տարածվել է համացանցում։ Երկու օր անց՝ ապրիլի 1-ին, նա հայտարարել է պատգամավորական մանդատը վայր դնելու մասին՝ դա պայմանավորելով «քաղաքական պատասխանատվությամբ»։ Գեղեցիկ ժեստ է, ի՜նչ խոսք։ Ճիշտ է, այդ «պատասխանատվությունը» բավական ընտրովի բնույթ է ունեցել․ մանդատը վայր դրեց, բայց կուսակցությունից չհեռացավ, ավելին՝ ինքնառաջադրվեց «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության վարչության ընտրություններում։ Այսինքն՝ մի մարդ, որը հրապարակայնորեն ընդունել էր, որ մամուլի ներկայությամբ չի կարողանում վերահսկել սեփական վարքը, որոշում է, որ լիովին արժանի է ղեկավարելու կուսակցությունը։ Տրամաբանությունն ուղղակի սպանիչ է․ եթե չկարողացար գլուխ հանել պատգամավորական էթիկայից՝ գնա կուսակցական ղեկավարության կազմ։ Իսկ այնտեղից, ինչպես հիմա տեսնում ենք, ուղիղ ճանապարհ է դեպի պաշտպանության հանձնաժողովի նախագահի աթոռը։ Որքան վատ է մարդը կարողանում կառավարել ինքն իրեն, այնքան ավելի լավ է, ըստ երևույթին, համակարգելու երկրի պաշտպանությունը․ ահա այսպիսին է նոր դոկտրինը։

ԳՈՒՅՔԱՅԻՆ ՑԵՆԶԸ։ Այստեղ պատկերն արդեն իսկապես հուզիչ է․ 52,4 քառակուսի մետր բնակարան, 2011 թվականի արտադրության Nissan X-Trail և տարեկան 5–7 միլիոն դրամ եկամուտ։ Ո՛չ բիզնես, ո՛չ արտասահմանյան հաշիվներ, ո՛չ պալատներ։ Անկեղծ ասած՝ կոռուպցիոների համար ամենևին էլ ամենատիպիկ հավաքածուն չէ։ Նման ունեցվածքով Գաբրիելյանը համարձակորեն կարող է գլխավորել ոչ միայն պաշտպանության հանձնաժողովը, այլև էթիկայի հանձնաժողովը․ հայտարարագրերից դատելով՝ գողանալու բան պարզապես չունի։ Սա ձեզ համար սաուդյան արքայազնները չեն՝ իրենց զբոսանավերով։ Թեև, մյուս կողմից, երբ պաշտպանության հանձնաժողովի նախագահը 2011 թվականի «Նիսան» է վարում, այստեղ նույնիսկ որոշակի խորհրդանշականություն կա․ բանակը պետք է համապատասխանի պաշտպանության ոլորտը համակարգող խորհրդարանական հանձնաժողովի ղեկավարին։

ԿԱԴՐԵՐԸ ՈՐՈՇՈՒՄ ԵՆ ԱՄԵՆ ԻՆՉ։ Թեև՝ ոչ այնքան որոշում են, որքան կուսակցությունն է որոշում։ «Քաղաքացիական պայմանագրի» տրամաբանությունը պարզ ու թափանցիկ է․ եթե մարդը հավատարիմ է, ուրեմն կարող է ղեկավարել պաշտպանության խորհրդարանական հանձնաժողովը։ Փո՞րձ։ Գիտելիքնե՞ր։ Ռազմավարական մտածողությո՞ւն։ Բարոյական հատկանիշնե՞ր։ Մի կողմ թողեք․ սրանք հին ռեժիմի մնացուկներն են։ Նոր Հայաստանում գլխավորը նավակը ճոճելու կարողությունն է, իսկ թե այն կընթանա՞ արդյոք անհրաժեշտ ուղղությամբ, ցույց կտան գարնանային քամիները։ Թեև, ձեռքը սրտին դրած, կուզենայինք, որ նավապետի խցիկում նստած լիներ մեկը, ով գոնե մեկ անգամ տեսել է Գլխավոր շտաբի քարտեզը, այլ ոչ թե միայն սոցիալական ցանցերի գրառումները։

ՏԱՐԱԾԱՇՐՋԱՆԱՅԻՆ ՀԱՄԱՏԵՔՍՏ։ Մինչ Բաքուն մկաններն է ցուցադրում, Անկարան իրականացնում է իր նեոօսմանական երազանքները, Երևանը խորհրդարանական պաշտպանության հանձնաժողովի ղեկավար է նշանակում մի մարդու, որի գլխավոր «ձեռքբերումը» Արթուր Բաղդասարյանին թղթի կտորով վիրավորելն է, ապա՝ հարբած վիճակում սկանդալի մեջ հայտնվելուց հետո մանդատը վայր դնելը։ Եվ սա անեկդոտ չէ։ Սա ախտորոշում է։ Մի ժամանակաշրջանում, երբ քաղաքակրթությունների պատերազմը մեծ թափով ընթանում է, երբ սահմանները թափանցիկ են, իսկ դաշնակիցները՝ անվստահելի, նման նշանակումները կա՛մ ցինիզմի գագաթնակետն են, կա՛մ քաղաքական ինքնասպանության ակտ։ Թեև մեկը մյուսին չի խանգարում։

Ի՞ՆՉ Է ՄՆՈՒՄ ՎԵՐՋՈՒՄ։ Մնում է միայն հետևել, թե պարոն Գաբրիելյանն իր սկանդալային ակցիաներ անցկացնելու տաղանդն ինչպես է տեղափոխելու նոր հարթություն։ Բացառված չէ, որ հանձնաժողովի առաջին իսկ նիստը նա բացի նիստերի դահլիճը հանդիսավոր կերպով «Քարա Բեքիր փաշայի անվան դահլիճ» վերանվանելով՝ իհարկե, կպչուն ժապավենի օգնությամբ, քանի որ նման հարցերում նրա փորձը հարուստ է, իսկ պատմական տակտի զգացումը՝ իսպառ բացակայում։ Եվ թող սա պարզապես պերֆորմանս չլինի, այլ նուրբ ապարատային քայլ․ դաշնակցականների համար, որոնց պատմական կոկորդին Քարա Բեքիրն է կանգնած, նման ժեստը երաշխավորված կերպով կբարձրացնի արյան ճնշումը, իսկ միաժամանակ զուսպ հավանության կարժանանա Անկարայում և Բաքվում, որտեղ նման ուշադրության նշանները գնահատել գիտեն։ Գուցե և՛ պարգևավճար դուրս կգրեն, և՛ պաշտոնը կբարձրացնեն։ Կամ էլ զինանշանով թղթի վրա հակառակորդին ուղղված «ԱԽՔ» բառը կփակցնի։ Ի վերջո, եթե թշնամուն ուժով հաղթել չի ստացվում, կարելի է փորձել նրան մինչև մահ սոսնձել։

Իսկ եթե լուրջ, ապա ժամանակն է հիշել Երվանդ Օտյանին՝ ոչ միայն երգիծաբանին, այլև Մեծ Եղեռնի ականատեսին։ Դեյր- Զորի մասին իր հուշերում նա պատմում է, թե ինչպես համընդհանուր քայքայման պայմաններում մի մարդ իրեն բժիշկ էր ներկայացնում, հիացած հիվանդներին ամենասովորական դեղերն էր նշանակում և այնքան էր հաջողել այդ դերում, որ Գամեում նշանակվել էր քաղաքային բժիշկ։ Շառլատանը, որը պաշտոնի էր բարձրացվել ոչ թե գիտելիքների, այլ այն ինքնավստահության համար, որով իրեն էր պահում, ներկայիս կադրային մոտեցման կատարյալ փոխաբերությունն է։ Փոխեք դեկորացիաները, Գամեն փոխարինեք Երևանով, դեղերը՝ կպչուն ժապավենով, իսկ քաղաքային բժշկին՝ պաշտպանության հանձնաժողովի նախագահով, և կստանաք մեր ժամանակների գրեթե բառացի նկարագրությունը։

Հերթական «Ընկեր Փանջունին» հիմա պաստառով հանրահավաքներում չի շրջում, այլ նիստեր կվարի հանձնաժողովում, և այժմ ամբողջ հույսն այն է, որ նավակը շրջվելու աստիճան չի կճոճի, այլ ճիշտ այնքան, որ հանդիսատեսը գնահատի պերֆորմանսը։ Թեև Օտյանը նման պատրանքներ չէր տածում։ Եվ մենք էլ, անկեղծ ասած, չենք տածի։