ԼևՈՆ ԶՈՒՐԱԲՅԱՆ. ՀԵՏԸՆՏՐԱԿԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ՄՏՆՈՒՄ Է ՎՏԱՆԳԱՎՈՐ ՇՐՋԱՓՈՒԼ
Հայ ազգային կոնգրեսի փոխնախագահ Լևոն Զուրաբյանը «Հարցեր կան» հաղորդմանը տված ծավալուն հարցազրույցում անդրադարձել է հետընտրական ներքաղաքական իրավիճակին, իշխանության գործողություններին, ընդդիմության մարտավարությանը, ինչպես նաև Հայաստանի շուրջ ձևավորվող աշխարհաքաղաքական զարգացումներին։ Նրա գնահատմամբ՝ խորհրդարանական ընտրություններից հետո երկիրը մտել է որակապես նոր փուլ, որտեղ հիմնական պայքարը ծավալվելու է ոչ միայն ներքաղաքական, այլև սահմանադրական և արտաքին քաղաքական ուղղություններով։
Զուրաբյանը չի թաքցրել, որ ընդդիմությունը թույլ է տվել լուրջ սխալ՝ ընտրություններից հետո չկարողանալով մարդկանց դուրս բերել փողոց։ Նրա խոսքով՝ եթե ընտրությունների արդյունքներն ու, իր գնահատմամբ, տեղի ունեցած «մանդատագողությունը» բողոքի զանգվածային ալիք առաջացնեին, հնարավոր կլիներ ստեղծել նոր քաղաքական գործընթաց և իշխանությանը ստիպել հաշվի նստել հանրային ճնշման հետ։ Նրա համոզմամբ՝ այդ հնարավորությունը բաց է թողնվել, ինչի հետևանքով իշխանությունն անցել է հաջորդ փուլին՝ ամրապնդելով իր դիրքերը։
Զուրաբյանի գնահատմամբ՝ այժմ Հայաստանը գտնվում է «ոչ լեգիտիմ իշխանության» պայմաններում, որը շարժվում է դեպի ամբողջական ավտորիտար համակարգ։ Նա պնդում է, որ իշխանությունը հետևողականորեն ուժեղացնում է ճնշումները ընդդիմադիրների նկատմամբ, իսկ վերջին ձերբակալություններն ու քրեական հետապնդումները դիտարկում է այդ գործընթացի հերթական դրսևորումը։
ՀԱԿ փոխնախագահը առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձրել «Ուժեղ Հայաստան» խմբակցության շուրջ ստեղծված իրավիճակին։ Նրա համոզմամբ՝ իշխանության նպատակը սահմանադրական մեծամասնություն ապահովելն է։ Այդ նպատակով, ըստ Զուրաբյանի, հնարավոր են քաղաքական և հոգեբանական ճնշումներ ոչ միայն պատգամավորների, այլև նրանց ընտանիքների նկատմամբ՝ մինչև անհրաժեշտ թվով պատգամավորներ հրաժարվեն ընդդիմադիր դիրքորոշումից կամ աջակցեն իշխանությանը։ Նրա խոսքով՝ միայն այդ դեպքում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը կկարողանա իրականացնել իր ծրագրած սահմանադրական փոփոխությունները։
Զուրաբյանը կարծում է, որ ընդդիմության հիմնական առաջադրանքը պետք է լինի համախմբված դիմադրության ձևավորումը և սահմանադրական փոփոխությունների կանխումը։ Նրա խոսքով՝ անհրաժեշտ է նախապատրաստվել այն պահին, երբ իշխանությունը խորհրդարանում կբերի համապատասխան նախաձեռնությունները, և այդ ժամանակ սկսել լայն քաղաքական շարժում։
Անդրադառնալով միջազգային արձագանքին՝ Զուրաբյանը նշել է, որ, իր գնահատմամբ, արևմտյան երկրները փաստացի աջակցում են գործող իշխանությանը և անտեսում են ժողովրդավարական ազատությունների սահմանափակման վերաբերյալ բարձրացվող քննադատությունները։ Նրա համոզմամբ՝ դրա պատճառը Հայաստանի նկատմամբ գոյություն ունեցող աշխարհաքաղաքական ծրագրերն են, որոնց շրջանակում Նիկոլ Փաշինանին վերապահված է որոշակի դեր։
Հարցազրույցի ամենածավալուն հատվածը վերաբերում էր տարածաշրջանային և գլոբալ գործընթացներին։ Զուրաբյանը ներկայացրել է այն տեսակետը, ըստ որի՝ Հայաստանի շուրջ ընթացող զարգացումները պետք է դիտարկել ԱՄՆ–Չինաստան աշխարհաքաղաքական մրցակցության համատեքստում։ Նրա գնահատմամբ՝ տարածաշրջանային հաղորդակցությունների նախագծերը դարձել են այդ մեծ մրցակցության կարևոր բաղադրիչներից մեկը, իսկ Հայաստանի իշխանությունն իր քաղաքականությունը կառուցում է հենց այդ ծրագրերի սպասարկման տրամաբանությամբ։
Զուրաբյանը նաև անդրադարձել է Իրան կատարած իր վերջին այցին։ Նրա խոսքով՝ իրանական պաշտոնյաները բացահայտ մտահոգություն են հայտնել տարածաշրջանային հաղորդակցությունների այն տարբերակների վերաբերյալ, որոնք կարող են հակասել Իրանի անվտանգության շահերին։ Նա նշել է, որ իր գնահատմամբ՝ Թեհրանը բացասաբար է վերաբերվում նման նախագծերին և չի բացառել, որ Իրանը կարող է կոշտ արձագանքել, եթե դրանք ընկալի որպես սպառնալիք սեփական անվտանգությանը։
ՀԱԿ փոխնախագահը քննադատել է նաև Հայաստանի արտաքին տնտեսական քաղաքականությունը։ Նրա խոսքով՝ Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների խորացող խնդիրներն արդեն ունեն տնտեսական հետևանքներ, որոնք արտահայտվում են արտահանման կրճատմամբ, գյուղատնտեսական արտադրողների խնդիրներով և սոցիալական լարվածության աճով։ Նա նշել է, որ Հայաստանի էներգետիկ և պարենային անվտանգությունը շարունակում է մեծապես կախված մնալ ռուսական շուկայից, իսկ այդ կախվածությունը կարճ ժամկետում փոխարինելու իրատեսական այլընտրանքներ, իր համոզմամբ, չկան։
Զուրաբյանը կանխատեսել է, որ եթե տնտեսական սահմանափակումները շարունակվեն, ապա սոցիալական դժգոհությունն անխուսափելիորեն կմեծանա։ Նրա խոսքով՝ արդեն այսօր ձկնաբույծների և գյուղատնտեսական ոլորտի ներկայացուցիչների բողոքները ցույց են տալիս, որ տնտեսական խնդիրները սկսում են վերածվել քաղաքական մարտահրավերի։
Խոսելով միջազգային զարգացումների մասին՝ նա ընդգծել է, որ առաջիկա ամիսներին վճռորոշ նշանակություն կունենան ԱՄՆ-ի ներքաղաքական գործընթացները, Իրանի շուրջ զարգացումները և Ուկրաինայի պատերազմը։ Նրա համոզմամբ՝ հենց այդ գործոններն են որոշելու նաև Հայաստանի իշխանությունների արտաքին քաղաքական հնարավորությունները։
Ամփոփելով իր գնահատականները՝ Լևոն Զուրաբյանը նշել է, որ Հայաստանը մտնում է երկարատև և անկանխատեսելի քաղաքական շրջափուլ, որտեղ ներքին քաղաքական պայքարը լինելու է անմիջականորեն կապված տարածաշրջանային և համաշխարհային ուժային կենտրոնների մրցակցության հետ։ Նրա խոսքով՝ ընդդիմության առաջնային խնդիրը պետք է լինի համախմբվելը և հասարակության ներգրավմամբ դիմադրության նոր ձևաչափի ստեղծումը, քանի որ առաջիկա զարգացումները, նրա համոզմամբ, վճռորոշ նշանակություն կունենան երկրի ապագայի համար։
Հանրային տրիբունալի փորձագետների գնահատմամբ՝ Նիկոլ Փաշինյանի և նրա թիմի գործողությունները նպատակաուղղված քաղաքականություն են՝ ուղղված իշխանության յուրացմանը և ավտորիտար համակարգի ձևավորմանը։ Այդ քաղաքականությունն իրականացվում է ընտրական գործընթացների մանիպուլյացիայի, քաղաքական հետապնդումների և ընդդիմության նկատմամբ ցինիկ ճնշումների միջոցով՝ ընդհուպ մինչև նրանց ընտանիքի անդամներին սպառնալը, իսկ վերջնական նպատակը սահմանադրական մեծամասնության ապահովումն է՝ սեփական քաղաքական սցենարներն իրականացնելու համար։
Սակայն Հայաստանի համար առավել կործանարար վտանգները բխում են իշխանությունների աշխարհաքաղաքական արկածախնդրությունից։ Կուրորեն ներառվելով ԱՄՆ-ի և Չինաստանի գլոբալ մրցակցության տրամաբանության մեջ՝ կառավարությունը գիտակցաբար Հայաստանը վերածում է միջազգային տրանսպորտային նախագծերի սակարկության առարկայի, ինչը անմիջական սպառնալիք է ստեղծում Իրանի կողմից․ Թեհրանն արդեն բացահայտ արտահայտում է իր մտահոգությունն ու ցույց տալիս կոշտ արձագանքելու պատրաստակամությունը։
Միաժամանակ իշխանությունները գիտակցաբար խորացնում են հարաբերությունների վատթարացումը Ռուսաստանի հետ՝ անտեսելով այն իրողությունը, որ Հայաստանի էներգետիկ և պարենային անվտանգությունը շարունակում է վճռականորեն կախված մնալ ռուսական շուկայից, մինչդեռ կարճաժամկետ իրական այլընտրանքներ պարզապես գոյություն չունեն։ Այդ քաղաքականությունը երկիրը դատապարտում է տնտեսական խեղդման և սոցիալական պայթյունի։
Արդյունքում Հայաստանը կարող է հայտնվել լիակատար աշխարհաքաղաքական մեկուսացման մեջ՝ առանց Արևմուտքի իրական աջակցության (որը Հայաստանը դիտարկում է ոչ թե որպես դաշնակից, այլ որպես սեփական շահերի գործիք), հարավում՝ թշնամաբար տրամադրված Իրանի, հյուսիսում՝ Ռուսաստանի հետ խզված հարաբերությունների, իսկ արևելքում՝ չբավարարված ադրբեջանական ռևանշիզմի պայմաններում։ Այս ամենը միասին ստեղծում է պետականության գոյաբանական սպառնալիք, մինչդեռ երկրի ներսում ցանկացած քննադատության հետևողական ճնշումն ու ընդդիմության ինֆանտիլությունը Հայաստանը զրկում են այս վտանգավոր ընթացքին դիմակայելու վերջին հնարավոր մեխանիզմներից։
