ՕԼԵԳ ՀՅՐԱՊԵՏՈՎ. ՓԱՇԻՆՅԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԸ ՏԱՆՈՒՄ Է ՊԵՏԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԿՈՐՍՏԻ

EADaily-ին տված հարցազրույցում ռուս պատմաբան Օլեգ Հյրապետովը չափազանց կոշտ գնահատական է տվել Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքական կուրսին՝ երկրում ընթացող գործընթացները բնութագրելով որպես հայկական պետականության հետևողական ապամոնտաժում։ Պատմաբանի կարծիքով՝ խոսքն այլևս առանձին պաշտոնյաների քաղաքական սխալների մասին չէ, այլ պետության համակարգային վերափոխման, որի հետևանքները կարող են անդառնալի լինել։

Հյրապետովը հիշեցրել է, որ դեռևս մի քանի տարի առաջ Հայաստանի ներկայիս կառավարությունն անվանել էր «լիկվիդացիոն կոմիտե», և, նրա համոզմամբ, հետագա իրադարձությունները միայն հաստատել են այդ գնահատականը։ Նա կարծում է, որ պաշտոնական Երևանի յուրաքանչյուր ռազմավարական պարտություն հասարակությանը ներկայացվում է որպես հերթական հաղթանակ, իսկ նման գործելակերպը դարձել է գործող իշխանության ողջ քաղաքական հռետորաբանության բնորոշ առանձնահատկությունը։

Պատմաբանի գնահատմամբ՝ վերջին տարիների գլխավոր արդյունքը եղել է Արցախի կորուստը։ Նրա կարծիքով՝ Հայաստանի ղեկավարությունը ոչ միայն չկարողացավ կանխել աղետը, այլև հետագայում փորձեց տեղի ունեցածը ներկայացնել որպես երկրի զարգացման անհրաժեշտ և նույնիսկ դրական փուլ։ Հյրապետովը նման մոտեցումն աննախադեպ է համարում ժամանակակից հայկական պատմության մեջ։

EADaily-ի զրուցակիցը հատուկ ուշադրություն է դարձրել պետության և Հայ Առաքելական եկեղեցու հարաբերություններին։ Նրա խոսքով՝ եկեղեցին դարեր շարունակ եղել է հայ ժողովրդի ազգային ինքնության պահպանման կարևորագույն ինստիտուտներից մեկը, ուստի իշխանությունների հակադրությունը հոգևորականության հետ նրա մոտ լուրջ մտահոգություն է առաջացնում։ Պատմաբանը պատմական զուգահեռներ է անցկացնում՝ նշելով, որ եկեղեցու ազդեցությունը թուլացնելու նման փորձեր նախկինում ձեռնարկվել են միայն պատմության բացառիկ ժամանակաշրջաններում։

Մեկ այլ ուղղություն, որը, ըստ Հյրապետովի, լուրջ անհանգստություն է առաջացնում, ռուս-հայկական հարաբերություններն են։ Նրա կարծիքով՝ դարավոր ռազմավարական գործընկերությունը աստիճանաբար քայքայվում է, իսկ երկրի ներքին խնդիրների պատասխանատվությունն ավելի ու ավելի հաճախ բարդվում է Մոսկվայի վրա։ Պատմաբանը նման քաղաքականությունը համարում է այն գծի շարունակությունը, որը սկսել էր ձևավորվել դեռևս խորհրդային ժամանակաշրջանի վերջում։

Խոսելով Հայաստանի հեռանկարների մասին՝ Հյրապետովը կարծիք է հայտնել, որ ներկայիս քաղաքական կուրսը կարող է երկիրը ծանր հետևանքների հասցնել արդեն առաջիկա մի քանի տարիների ընթացքում։ Նա դա առաջին հերթին կապում է տնտեսական ռիսկերի և հանրապետության արտաքին քաղաքական կողմնորոշումների փոփոխության հետ։

Նրա գնահատմամբ՝ Հայաստանի ինտեգրումը եվրոպական նախագծերին չի ուղեկցվում կայուն տնտեսական մոդելի ձևավորմամբ։ Ընդհակառակը, պատմաբանը կանխատեսում է երկրի կախվածության աճ արտաքին ֆինանսավորումից, ինչպես նաև ազգային արդյունաբերության համար լուրջ խնդիրներ՝ հարևան պետությունների ավելի մրցունակ արտադրանքի համար շուկաների հնարավոր բացման դեպքում։

Հյրապետովը նաև ուշադրություն է հրավիրել ժողովրդագրական իրավիճակի վրա՝ բնակչության թվաքանակի կրճատումը բնութագրելով որպես հայկական պետականության առանցքային սպառնալիքներից մեկը։ Միաժամանակ, նրան առանձնահատուկ մտահոգում է Հայաստանի և բազմամարդ հայկական սփյուռքի միջև կապերի թուլացումը։ Պատմաբանի համոզմամբ՝ համահայկական միասնության գաղափարը միշտ եղել է երկրի զարգացման կարևորագույն ռեսուրսներից մեկը, սակայն այսօր այդ ներուժն աստիճանաբար կորչում է։

Մեկնաբանելով խորհրդարանական ընտրությունները՝ EADaily-ի զրուցակիցը կասկած է հայտնել դրանց թափանցիկության վերաբերյալ։ Նա նշել է, որ հաղթանակի մասին հայտարարություններն արվել են դեռևս մինչև ձայների վերջնական հաշվարկը, իսկ եվրոպական կառույցների արձագանքը, որոնք ընտրությունները համարել են ժողովրդավարական չափանիշներին համապատասխան, նրա կարծիքով, պայմանավորված է Բրյուսելի քաղաքական շահերով։

Հյրապետովը կարծում է, որ Եվրոպական միությունը Հայաստանը դիտարկում է նախևառաջ որպես Հարավային Կովկասում իր աշխարհաքաղաքական ռազմավարության տարր։ Այս քաղաքականության գլխավոր նպատակը, պատմաբանի կարծիքով, տարածաշրջանում Ռուսաստանի ազդեցության թուլացումն է, մինչդեռ Հայաստանի ներքին զարգացման հարցերը, նրա գնահատմամբ, երկրորդ պլան են մղվում։

Առանձին անդրադառնալով վերջին տարիների կրթական և պատմական քաղաքականությանը՝ պատմաբանը խիստ քննադատության է ենթարկել այն։ Նա անթույլատրելի է համարում հայկական պետականության և Արևելյան Հայաստանի պատմության մեջ Ռուսաստանի դերի վերաբերյալ ավանդական պատկերացումների վերանայումը։ Նրա կարծիքով՝ նման փոփոխությունները կարող են լրջորեն ազդել ապագա սերունդների ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման վրա։

Հյրապետովն անդրադարձել է նաև «Իրական Հայաստանի» հայեցակարգին, որը առաջ է մղում երկրի ներկայիս ղեկավարությունը։ Պատմաբանը համոզված է, որ այդ մոդելի իրականացումը նշանակում է հրաժարում հայ ժողովրդի ավանդական ազգային կողմնորոշիչների և պատմական ժառանգության զգալի մասից։

Նա նաև թերահավատորեն է վերաբերվում Հայաստանի իշխանությունների հայտարարություններին՝ երկիրը Եվրոպայի և Ասիայի միջև խոշոր տրանսպորտային կամուրջ դարձնելու վերաբերյալ։ Պատմաբանի կարծիքով՝ նման նախագծերը առայժմ մնում են քաղաքական կարգախոսներ, որոնք չեն հիմնավորվում իրական տնտեսական հաշվարկներով։ Նա կարծում է, որ պետության տարանցիկ դերակատարումը հնարավոր է միայն միջազգային բարենպաստ իրավիճակի և տնտեսական նպատակահարմարության պայմաններում, ինչը, նրա գնահատմամբ, այսօր չի դիտարկվում։

Մեկնաբանելով Ադրբեջանի պատմական հիշողության քաղաքականությունը՝ Հյրապետովը նշել է, որ Բաքուն ակտիվորեն օգտագործում է պատմական մեկնաբանությունները որպես ժամանակակից քաղաքականության գործիք։ Նրա կարծիքով՝ սեփական պատմական հայեցակարգերի ձևավորումը ծառայում է ներկայիս և հնարավոր ապագա տարածքային հավակնությունների հիմնավորմանը, մինչդեռ Հայաստանը վերջին տարիներին զգալիորեն թուլացրել է իր աշխատանքն այս ուղղությամբ։

Ամփոփելով՝ ռուս պատմաբանը հայտարարել է, որ այսօր Հայաստանի գլխավոր սպառնալիքը ոչ թե առանձին արտաքին քաղաքական մարտահրավերներն են, այլ ազգային գաղափարի և պետական ինստիտուտների ներքին ճգնաժամը։ Նրա կարծիքով՝ իրադարձությունների հետագա զարգացումը կախված կլինի հայկական հասարակության՝ սեփական պատմական ինքնությունը պահպանելու և պետության զարգացման նոր ռազմավարություն ձևավորելու կարողությունից։