Արամ Օրբելյանը հետընտրական Հայաստանի մասին. Անկախության հռչակագիր, TRIP, ՀԷՑ և իմպիչմենտի հեռանկարը

Հայտնի փաստաբան, սահմանադրական և կորպորատիվ իրավունքի մասնագետ Արամ Օրբելյանը վերջերս տված հարցազրույցում հանգամանալից վերլուծել է Հայաստանում ընթացող ներկայիս գործընթացները՝ ինչպես մասնագիտական պրակտիկայի, այնպես էլ քաղաքացու տեսանկյունից:

Հիմնական հարցերը վերաբերում էին իշխանության գործունեությանը, սահմանադրական փոփոխություններին, պետական ինստիտուտների գործունեությանը և սպասվող հետընտրական գործընթացներին:

Մեծ արձագանք ստացավ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի վերջին հայտարարությունները ՝ կապված նոր Սահմանադրության հետ, որտեղ, ըստ Օրբելյանի, չի արտացոլվելու Անկախության հռչակագիրը: Օրբելյանն ընդգծել է, որ «վարչապետի պաշտոնը զավթած» Փաշինյանի գործողությունները քննարկելն անիմաստ է՝ նշելով, որ սահմանադրական ցանկացած փոփոխություն պետք է ժողովրդի հետ լայն քննարկման առարկա լինի հունիսի 7-ից հետո: Նա համոզմունք է հայտնել, որ Փաշինյանը չի վերընտրվի՝ մատնանշելով, որ բոլոր սոցիոլոգիական ցուցանիշները վկայում են գործող իշխանությանը թույլ աջակցության մասին:

Այս առումով Արամ Օրբելյանը կարևորել է իմպիչմենտի և հետընտրական կոալիցիայի ձևավորման հնարավորությունը.

«Ես ներքին համոզմունք ունեմ, որ նա չպետք է վերընտրվի։ Այս պահին առկա բոլոր սոցիոլոգիական ցուցանիշները փաստում են, որ նա որևէ կերպ չի վերընտրվելու, և ես բոլոր քաղաքական ուժերին, քաղաքացիներին, գործարար միավորումներին ու շահագրգիռ կենտրոններին խորհուրդ եմ տալիս քննարկել հետընտրական օրակարգը` ներառյալ կոալիցիաների ձևավորման հարցերը»:

Օրբելյանը նշել է, որ առնվազն չորս-հինգ խոշոր քաղաքական ուժ հավակնում է նշանակալի դերակատարման ընտրություններից հետո, և նրանք բոլորը քննարկումներ են անցկացնում կոալիցիաների ձևավորման, ինչպես նաև առանցքային տնտեսական, սոցիալական և իրավական հարցերի լուծման շուրջ։ Այդ հարցերի թվում են՝ հարկային քաղաքականությունը, սոցիալական և առողջապահական ոլորտները, սեփականության իրավունքի կարգավորումը և պետական ակտիվների կառավարումը:

Փաստաբանը հատուկ ուշադրություն է դարձրել սահմանադրական կարգի և պետական ինստիտուտների գործունեության հարցին։ Նրա կարծիքով՝ սահմանադրությունը փոխելու ներկայիս փորձերը պարունակում են կայունության և իրավական կանխատեսելիության խաթարման ռիսկեր։ Նա նշել է, որ սահմանադրությանը ցանկացած միջամտություն պետք է լինի արդարացված, իսկ փոփոխությունները պետք է ծառայեն պետության նպատակներին, այլ ոչ թե արտաքին ճնշումներին, այդ թվում՝ Ադրբեջանի պահանջներին։

Արամ Օրբելյանը մի շարք օրինակներ է բերել պրակտիկայից՝ ներառյալ «Երևանի ՀԷՑ» ՓԲԸ-ի կառավարումը, Սահմանադրական դատարանի գործողությունները և լիցենզավորման մասին օրենսդրությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են վերջին փոփոխությունները թույլ տվել պետական մարմիններին և ժամանակավոր կառավարիչներին որոշումներ կայացնել առանց վերահսկող մարմինների կողմից իրական հսկողության։ Նրա խոսքով՝ սա ստեղծում է վտանգավոր նախադեպ. «Եթե սա սահմանադրական է, նշանակում է՝ Հայաստանում սահմանադրությունն իրականում ոչ մեկին չի պաշտպանում»:

Ինչ վերաբերում է միջազգային հարցերին, Օրբելյանը նշել է, որ ցանկացած ներդրումային ծրագրում բացասական որևէ բան չի տեսնում՝ ներառյալ TRIP ծրագիրը, սակայն ընդգծել է թափանցիկության և երկրի ինքնիշխանության սահմանափակումների բացառման անհրաժեշտությունը։ Նա նաև մատնանշել է սահմանների հետ կապված պատմական և ընթացիկ խնդիրները, այդ թվում՝ Թուրքիայի և Ադրբեջանի վերաբերմունքը Հայաստանի տարածքի և նրա տրանսպորտային միջանցքների նկատմամբ:

Տնտեսական ոլորտում Օրբելյանը շեշտը դրել է պետական պարտավորությունների զգալի աճի և բյուջեի, կապիտալ ներդրումների ու ենթակառուցվածքային նախագծերի ռացիոնալ կառավարման անհրաժեշտության վրա։ Նա քննադատում է կապիտալ ծախսերի թերֆինանսավորման ներկայիս պրակտիկան՝ սոցիալական վճարների միաժամանակյա ավելացմամբ, ինչը ռիսկեր է ստեղծում երկարաժամկետ տնտեսական կայունության համար։

Եզրափակելով՝ Օրբելյանը հստակ ձևակերպում է Հայաստանի առջև ծառացած հիմնական մարտահրավերները. իրավական կանխատեսելիության վերականգնում, սահմանադրական կայունության ապահովում, պետական ակտիվների թափանցիկ կառավարում, ինչպես նաև հավասարակշռված հետընտրական կոալիցիայի ձևավորում՝ ժողովրդավարական չափանիշների ապահովման համար իմպիչմենտի հնարավորությամբ։