Եկեղեցու «բարեփոխո՞ւմ», թե՞ սահմանադրական կարգի խախտմամբ իրականացվող միջամտություն
Ժամանակակից հայ իրականության մեջ պետական իշխանության և Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու հարաբերությունների սրումը վաղուց դուրս է եկել քաղաքական բանավեճի շրջանակներից՝ ազգային ինքնությանը սպառնացող հստակ ու վտանգավոր բնույթ։
Տարածաշրջանային մարտահրավերների, պետական ինստիտուտների թուլացման և հանրային վստահության ճգնաժամի պայմաններում Եկեղեցին շարունակում է գործել որպես ինքնուրույն, սահմանադրորեն պաշտպանված հաստատություն, որի նկատմամբ ցանկացած միջամտություն անխուսափելիորեն վեր է ածվում իրավական պատասխանատվության հարցի։
Վերջին օրերին գործող վարչակազմի ձեռնարկած քայլերը փաստում են համակարգային և նպատակային քաղաքականություն։ Լուծարվեց Բանակում հոգևոր ծառայության ինստիտուտը՝ առանց հանրային քննարկման և առանց իրավական հիմնավորման՝ վերացնելով մի կառույց, որը երկար տարիներ գործել է պետական և եկեղեցական համագործակցության շրջանակում։
Միաժամանակ արձանագրվել են հոգևորականների նկատմամբ ճնշման փաստեր՝ նրանց կամքը կոտրելու, ենթարկեցնելու կամ վարչական ու քրեական լծակներով իշխանությանը հավատարիմ դարձնելու նպատակով։ Այդ նույն համատեքստում, անհիմն պատճառաբանություններով, արգելվեց բարձրաստիճան հոգևորականների արտագնա մեկնումը՝ նպատակ ունենալով խոչընդոտել Ավստրիայում նախատեսված եկեղեցական ժողովի անցկացումը։ Նման սահմանափակումները հակասում են ինչպես մարդու հիմնարար իրավունքներին, այնպես էլ Եկեղեցու ներքին կառավարման ազատությանը։
Առավել վտանգավոր է այն հանգամանքը, որ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կողմից ձեռնարկվում են քայլեր՝ պետության վերահսկողությունը տարածելու եկեղեցական ձեռնադրության, հնազանդության ուխտի և Հայ Առաքելական Եկեղեցու կանոնական կարգավորման վրա։ Նման միջամտությունը չի կարող դիտարկվել որպես քաղաքական գնահատական կամ վարչական նախաձեռնություն, այլ հանդիսանում է Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական կարգի խախտում, քանի որ Սահմանադրությամբ հստակ ամրագրված է Եկեղեցու ներքին ինքնավարության, ինքնակառավարման և ազատ գործունեության սկզբունքը։
Այս գործընթացները մեկուսացված չեն։ Նախորդ ամիսներին թիրախավորվել է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Երկրորդը․ նրա հասցեին կիրառվել է անթույլատրելի հռետորաբանություն, նրա ընտանիքի անդամների դեմ հարուցվել են քրեական գործեր, իսկ եղբայրը ենթարկվել է կալանքի՝ առանց հանրային համոզիչ հիմնավորման։ Չորս բարձրաստիճան արքեպիսկոպոսներ արդեն ամիսներ շարունակ գտնվում են անազատության մեջ, ինչը լուրջ հարցեր է առաջացնում իրավաչափության և համաչափության վերաբերյալ։
Ուժային կառույցների ներգրավմամբ ձեռնարկվել են քայլեր՝ վերահսկողություն հաստատելու Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի նկատմամբ։ Նույն մեխանիզմներով մի շարք եկեղեցիներ փաստացի փակվել կամ գրավվել են, ինչի հետևանքով խաթարվել է հավատացյալների իրավունքների իրացումը և համայնքների բնական հոգևոր կյանքը։
Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը պաշտոնական հայտարարությամբ խստորեն դատապարտել է հոգևորականների նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումները՝ դրանք որակելով որպես Եկեղեցու ներքին գործերին հերթական ապօրինի միջամտություն։ Հատուկ ընդգծվել է, որ եպիսկոպոսների Հայաստոնը լքելու արգելքները խախտում են մարդու հիմնարար իրավունքները և նպատակ ունեն խափանելու եկեղեցական ժողովի անցկացումը։
Եկեղեցին կոչ է արել պետական իշխանություններին և իրավապահ մարմիններին գործել բացառապես Սահմանադրության և օրենքների շրջանակում՝ հարգելով կրոնական կազմակերպությունների ինքնավարության և ինքնակառավարման սկզբունքները։
Այսպիսով, խնդիրը այլևս քաղաքական համակրանքների կամ անհամաձայնությունների մասին չէ։ Խոսքը սահմանադրական հավասարակշռության խախտման, իշխանությունների իրավասությունների գերազանցման և Հայ Առաքելական Եկեղեցու՝ որպես սահմանադրորեն պաշտպանված ինստիտուտի նկատմամբ միջամտության մասին է։ Նման գործընթացների անտեսումը վտանգավոր է ոչ միայն Եկեղեցու, այլև պետության հիմքերի, ազգային ինքնության պահպանման համար։
