Ռոբերտ Քոչարյան․ «Հայաստանը չի կարող իրեն թույլ տալ լինել գերտերությունների շահերի բախման կիզակետում»

ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի մամուլի ասուլիսը ձևակերպեց մի շարք առանցքային ուղերձներ՝ արտաքին քաղաքականությունից մինչև ներքին կառավարման ճգնաժամ, իշխանության գաղափարական սնանկությունից մինչև ազգային ինքնության պաշտպանություն։ Ասուլիսը ոչ թե առանձին հայտարարությունների հավաքածու էր, այլ քաղաքական աշխարհայացքի ամբողջական ներկայացում։

Արտաքին քաղաքականություն․ վտանգավոր նավարկություն փոթորկի ժամանակ

Քոչարյանի համոզմամբ՝ Հայաստանի համար կենսական նշանակություն ունի խուսափել գերտերությունների շահերի բախման գոտում հայտնվելուց։ Նա օգտագործեց հստակ փոխաբերություն․ «Հմուտ նավապետը փոթորկի ժամանակ իր նավը օվկիանոս չի հանում»։ Այս միտքը, նրա խոսքով, ուղիղ վերաբերում է Հայաստանին․ պետությունը չպետք է կամավոր մտնի աշխարհաքաղաքական ռիսկային խաղերի մեջ՝ վտանգելով թե՛ պետականությունը, թե՛ հասարակությունը։

Այս համատեքստում նա անդրադարձավ նաև Միացյալ Նահանգներին՝ նշելով, որ Վաշինգտոնը փաստացի ապամոնտաժում է այն աշխարհակարգը, որը հենց ինքն է ձևավորել։ Ըստ Քոչարյանի՝ սա ոչ թե մեկնաբանություն է, այլ արձանագրված փաստ, որը ամրագրված է ԱՄՆ-ի անվտանգության նոր հայեցակարգում։ Այս պայմաններում փոքր պետությունների համար սխալ հաշվարկները կարող են ճակատագրական լինել։

Թուրքիա, Արևմուտք և պատերազմի հետևանքները

Քոչարյանը կոշտ քննադատության ենթարկեց Նիկոլ Փաշինյանի վարած արտաքին քաղաքական գիծը՝ հատկապես 2018–2020 թվականներին։ Նրա խոսքով՝ Ֆրանսիայի նախագահ Մակրոնի հակասական և հաճախ փոփոխվող դիրքորոշումները մոլորեցրել են Հայաստանի ղեկավարությանը, որն ընկել է հակաթուրքական արկածախնդրության մեջ՝ չունենալով բավարար ռեսուրսներ։

Արդյունքը, ըստ Քոչարյանի, ակնհայտ էր․ Թուրքիան Ադրբեջանին մատակարարեց ԱԹՍ-ներ և ուղիղ ներգրավվեց պատերազմում։ Նա առանձնահատուկ ընդգծեց նաև Թուրքիայի արտգործնախարարի վերջին հայտարարությունը՝ այն գնահատելով որպես բաց և ուղիղ աջակցություն Նիկոլ Փաշինյանին։

Ռազմատեխնիկայի ճիշտ ընտրությունը՝ ազգային անվտանգության հիմքը

Անդրադառնալով Նիկոլ Փաշինյանի այն պնդմանը, թե ՀԱՊԿ անդամակցությունը խոչընդոտել է այլ աղբյուրներից սպառազինություն ձեռք բերելուն, ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը հայտարարեց, որ Հայաստանը երբևէ նման սահմանափակում չի ունեցել, իսկ այլ ուղղություններով գնումներ իրականում կատարվել են։ Նրա խոսքով՝ խնդիրը ոչ թե քաղաքական էր, այլ ռացիոնալ հաշվարկի հարց․ Ռուսաստանի հետ Հայաստանը ունեցել է այնպիսի գների արտոնություններ, որ նույն զինատեսակը այլ երկրներից կրկնակի կամ եռակի թանկ գնով ձեռք բերելը կլիներ անհեռատես քայլ՝ միաժամանակ առաջ բերելով լոգիստիկ, սպասարկման և զինամթերքի մատակարարման լուրջ խնդիրներ։ Քոչարյանը զգուշացրեց так կոչված «զինատեսակների զոոպարկի» վտանգի մասին՝ ընդգծելով, որ տարբեր երկրներից սահմանափակ քանակներով սպառազինություն գնելը բանակին ոչ թե ուժեղացնում է, այլ բարդացնում նրա կառավարումն ու սպասարկումը։ Նրա գնահատմամբ՝ շատ երկրներ հենց այդ պատճառով ունեն մեկ հիմնական ռազմական գործընկեր, իսկ ՆԱՏՕ-ն այդ խնդիրը լուծում է ստանդարտիզացիայի միջոցով։ Ըստ Քոչարյանի՝ ներկայիս քաղաքականությունը, երբ զենք է ձեռք բերվում տարբեր աղբյուրներից՝ առանց միասնական համակարգի, վկայում է անհեռատեսության մասին և չի ծառայում բանակի իրական հզորացմանը։

Տնտեսություն և «հիբրիդային պատերազմի» առասպելը

Անդրադառնալով տնտեսական իրականությանը՝ Քոչարյանը հիշեցրեց վերջերս հրապարակված Հայաստանի խոշոր հարկատուների ցանկը։ Առաջին տասնյակում ընդգրկված ընկերություններից ութը, նրա խոսքով, իրենց եկամուտները կապում են Ռուսաստանի հետ։ Այս փաստի ֆոնին նա հռետորական հարց հնչեցրեց․ «Ի՞նչ հիբրիդային պատերազմ»։

Այս դիտարկմամբ նա կասկածի տակ դրեց իշխանության հռետորաբանությունը՝ տնտեսական կախվածությունները ներկայացնելու որպես քաղաքական դիմադրություն։

Ազգային ինքնություն․ Եկեղեցի և Արարատ

Քոչարյանը հստակ մեսիջ հղեց ազգային խորհրդանիշների շուրջ ընթացող քննարկումներին․ «Եկեղեցի, Արարատ․ մենք մեր խորհրդանիշներից չենք հրաժարվում»։ Նրա խոսքով՝ սա պարզ և աներկբա ուղերձ է, որը չպետք է ենթարկվի վերանայման կամ սակարկման։

Ներքին քաղաքական ճգնաժամ․ իշխանության արժեքները

Քոչարյանը խիստ գնահատական տվեց գործող իշխանության բարոյական կերպարին՝ նշելով, որ Նիկոլ Փաշինյանը իշխանության եկավ «ժողովրդին սիրելու» կարգախոսով, սակայն իրականում պարզվեց, որ նրա իրական սերը փողն է։

Նա անդրադարձավ նաև սոցիալական վտանգավոր երևույթներին՝ շեշտելով, որ թմրամոլությունը ներթափանցել է դպրոցներ, ինչը «ուղղակի անընդունելի է» և վկայում է պետական վերահսկողության փլուզման մասին։

Սահմանադրություն և իշխանության կենտրոնացում

Ասուլիսի ընթացքում հնչեց նաև Սահմանադրական կարգի վերաբերյալ կոշտ ձևակերպում․ գործող Սահմանադրությունը, Քոչարյանի խոսքով, «բռնապետ կերտելու սահմանադրություն է» և այն պետք է փոխվի։ Նրա համոզմամբ՝ իշխանության չափից դուրս կենտրոնացումը վտանգավոր է և հակասում է պետական հավասարակշռության սկզբունքներին։

Ընդդիմություն և քաղաքական պատասխանատվություն

Քոչարյանը հայտարարեց, որ «Հայաստան» դաշինքում սպասվում են թարմացումներ․ թիմում և ընտրացուցակում նոր մարդիկ են հայտնվելու։ Միևնույն ժամանակ նա հստակեցրեց իր քաղաքական դիրքորոշումը․ եթե դաշինքը առաջին տեղը չզբաղեցնի, ինքը որևէ պաշտոնի հավակնություն չի ունենալու, իսկ վարչապետի թեկնածու պետք է առաջադրի այն ուժը, որը կհավաքի առավելագույն ձայներ։

Անձնական խոստովանություն

Ասուլիսի ժամանակ Ռոբերտ Քոչարյանը ընդունեց իր սխալը՝ երկար ժամանակ չարձագանքելու իր մասին տարածվող սուտ և միֆական տեղեկություններին։ Նրա խոսքով՝ իրեն վերագրվել են բաներ, որոնք որևէ կապ չունեն իր հետ, և նա սխալ է համարում այդ ամենին անտեսումով վերաբերվելը։

«Կարծում էի, որ պետք չէ ուշադրություն դարձնել և զբաղվել ավելի լուրջ գործերով։ Ընդունում եմ սխալս»,— նշեց նա։

Հանրային Տրիբունալի եզրակացությունը

Ռոբերտ Քոչարյանի հարցազրույցը արձանագրեց ռացիոնալ, պետական շահերից բխող խոսույթը հանրային դաշտ վերադարձնելու փորձը, որը վերջին տարիներին գրեթե ամբողջությամբ դուրս էր մղվել հուզական և գաղափարականացված հռետորաբանությամբ։ Նրա հայտարարությունները կառուցված են առանցքային թեզի շուրջ․ Հայաստանը, որպես փոքր պետություն, իրավունք չունի աշխարհաքաղաքական արկածախնդրության և պարտավոր է գործել ուժերի իրական հավասարակշռությունից ելնելով, այլ ոչ թե ֆորմալ համակրանքներից։

Հանրային Տրիբունալի փորձագետների գնահատմամբ՝ անկախ երկրորդ նախագահի անձի նկատմամբ վերաբերմունքից, այս հարցազրույցը դարձավ կարևոր ազդակ․ հայկական քաղաքական դաշտ է վերադառնում պետական ռեալիզմի, պատասխանատվության և գործող քաղաքական կուրսի ծայրահեղ ռիսկերի մասին խոսակցությունը։ Մոտ ապագայում հանրային քննարկման առանցքային գիծը անհրաժեշտ է ձևավորել հենց այս հարցերի շուրջ։