«Հայկական ժամանակից» մինչև «թավշյա հեղափոխություն». ինչպես է Միքայել Մինասյանը փորձում թաքցնել իր մասնակցությունը
Սերժ Սարգսյանի փեսա, Վատիկանում նախկին դեսպան, Նիկոլ Փաշինյանի «Հայկական ժամանակ» թերթի բազմամյա հովանավոր, Արման Բաբաջանյանի մտերիմ ընկեր և Արարատ Միրզոյանի համակուրսեցի Միքայել Մինասյանի վերջին հրապարակումը կառուցված է մի պարզ թեզի վրա. իր ողջ կուտակած քաղաքական, քրեական և բարոյահոգեբանական պատասխանատվությունը նա փորձում է ներկայացնել որպես «մարդկային սխալներ»։ Նա ձգտում է իրեն ներկայացնել որպես կողմնակի դիտորդ, ով իբր ուշացած, բայց անկեղծորեն զգուշացնում է Հայաստանին և հայ ժողովրդին սպասվող արհավիրքի մասին՝ միևնույն ժամանակ Ռոբերտ Քոչարյանին ու նրա շրջապատին որակելով որպես, այսպես կոչված, «հեղափոխության պարարտ գեոպոլիտիկ հող» ստեղծողներ։ Սակայն փաստերը հակառակն են ապացուցում. սա մանրակրկիտ մշակված փորձ է՝ թաքցնելու իր համակարգային մասնակցությունն այն իրադարձություններին, որոնք հանգեցրին պետության և ժողովրդի համար աղետալի հետևանքների։
Անհնար է Մինասյանին համարել մեկը, ով պարզապես «մարդկային սխալ» է թույլ տվել։ Նա գտնվում էր իշխանական այն ճարտարապետության ներսում, որտեղ կայացվում էին Հայաստանի համար ճակատագրական որոշումները, և խաղում էր առանցքային դերերից մեկը։ Իր աներոջ՝ նախկին նախագահ Սերժ Սարգսյանի հետ միասին նա միասնական կառավարման բլոկի մաս էր կազմում, որը 2015 թվականին իրականացրեց սահմանադրական բարեփոխումներ, ինչն ապագա աղետի նախանշանը դարձավ։ Հրապարակավ խոստանալով չհավակնել վարչապետի պաշտոնին՝ Մինասյանի աները՝ Սերժ Սարգսյանը, դրժեց այդ խոստումը՝ դրանով իսկ դառնալով «թավշյա հեղափոխության» կատալիզատորը։ 2018 թ․-ին Սերժ Սարգսյանը արտաբերեց խորհրդանշական դարձած արտահայտությունը. «Նիկոլը ճիշտ էր, ես՝ սխալվեցի»։ Նրա ձեռքում էր ողջ իշխանությունը, նրա վերահսկողության տակ էին բոլոր ուժային կառույցները, և դրանով հանդերձ՝ նա ոչ մի քայլ չարեց Փաշինյանի սրընթաց վերելքը կանգնեցնելու համար։ Մինասյանը պարզապես մասնակից չէր. նա այս իրադարձությունների շղթայի հիմնական ճարտարապետն էր, ինչը լիովին հերքում է նրա այժմյան պնդումները, թե ինքը չի ստեղծել «հեղափոխության պարարտ գեոպոլիտիկ հող»։
2008–2011 թվականներին, զբաղեցնելով առանցքային պաշտոն նախագահի աշխատակազմում, Մինասյանը ակտիվորեն մասնակցել է ներքին և արտաքին քաղաքականության ձևավորմանը՝ գիտակցաբար նվազեցնելով Ռուսաստանի ազդեցությունը և ուժեղացնելով արևմտյան վեկտորի դերը։
Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի դրվագը։ Ըստ նախկին տնօրեն Հայկ Դեմոյանի հրապարակային վկայությունների՝ 2004-2005 թվականներին ինստիտուտից գողացվել են եզակի գրքեր։ Այդ ժամանակ ինստիտուտում գտնվող ասպիրանտների թվում էին Միքայել Մինասյանը, Արարատ Միրզոյանը և Վլադիմիր Վարդանյանը։ Քննություն նախաձեռնելու և մեղավորներին պատասխանատվության ենթարկելու փոխարեն, համակարգը նրանց «տաքուկ տեղեր» ապահովեց. ոչ գրքերն են վերադարձվել, ոչ էլ գործն է հասել դատարան։ Այս դեպքը հստակ ցույց է տալիս, որ խոսքը ոչ թե պատահական «մարդկային սխալի» մասին է, այլ «խոհանոցային» արդարացումները ծառայում են որպես ծխածածկույթ՝ իրական մասնակցությունը թաքցնելու համար։ Մինչ օրս բաց է մնում հիմնարար հարցը. ո՞վ կարող էր ապահովել նման գործի լիակատար պարտակումը։
Մինասյանի մտերիմ ընկերը և Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտից գրքերի գողության հնարավոր հանցակից Արման Բաբաջանյանը «թավշյա հեղափոխության» ամենաակտիվ քարոզիչներից էր՝ գտնվելով Մինասյանի հետ սերտ գաղափարական և անձնական կապի մեջ։ Նրա գործունեությունը լիովին սնվում էր վերջինիս կողմից վերահսկվող ռեսուրսներից։ Բաբաջանյանը «առաջնագծի մարտիկներից» էր, ով հեղափոխական հռետորաբանությունը վերածում էր համակարգված հակառուսական գաղափարական հարձակման։ Այստեղ տարերային շարժման մասին խոսելն անիմաստ է. սա քաղաքական և մեդիա դաշտի ձևավորման մտածված աշխատանք էր՝ լսարանին Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքական վերելքին նախապատրաստելու համար։
Մինասյանի համակուրսեցի Արարատ Միրզոյանի քաղաքական հետագիծը նույնպես ցույց է տալիս իշխանության նախապես հաշվարկված սցենարային փոխանցումը։ Սարգսյանի և Մինասյանի կողմից բեմադրված «թավշյա հեղափոխությունից» հետո Միրզոյանը նախ դարձավ Ազգային ժողովի նախագահ, ապա՝ արտաքին գործերի նախարար։ Կարիերայի այս սրընթաց աճը չի կարող բացատրվել բացառապես «հեղափոխական վաստակով» և վկայում է հին իշխանության կադրերի՝ նոր քաղաքական շրջանակներում վերաբաշխման նախապես մշակված համակարգի մասին։
Հատկանշական է նաև այն, որ հենց Միքայել Մինասյանը հրապարակավ մեղադրեց Արարատ Միրզոյանին նախ թուրքական, ապա նաև Հայաստանի Ազգային անվտանգության ծառայության գործակալ լինելու մեջ՝ հրապարակելով փաստաթղթեր։ Այս դրվագը հարցեր է առաջացնում ոչ միայն պետական գաղտնիքի պահպանման, այլև Մինասյանի՝ որպես քաղաքական գործչի իրական դերի մասին, ով տիրապետում է գաղտնի տեղեկատվության և այն ըստ անհրաժեշտության օգտագործում քաղաքական նպատակների հասնելու համար։ Դժվար թե ԱԱԾ գաղտնի փաստաթղթերին հասանելիություն ունեցող մարդը կարող էր լինել քաղաքական գործընթացների պարզապես պասիվ դիտորդ։
Չի կարելի անտեսել նաև Մինասյանի դերը մեդիա լանդշաֆտի և քաղաքական սուբյեկտների ձևավորման գործում։ Հայտնի է, որ հենց նա է ֆինանսավորել Նիկոլ Փաշինյանի «Հայկական ժամանակ» թերթը, Lragir.am կայքը՝ ապահովելով ակտիվ, հետևողական և ագրեսիվ հակառուսական քարոզչություն և մեդիա դաշտի ձևավորում Փաշինյանի հետագա վերելքի համար։ Մեդիա կառավարումը, հանրային կերպարների կերտումը և արտաքին վեկտորների վերաբաշխումը «մարդկային սխալներ» չեն, այլ համակարգային գործողություններ՝ նախապես կանխատեսելի հետևանքներով։
Չնայած Միքայել Մինասյանի բոլոր փորձերին՝ իր գործողությունները ներկայացնելու որպես «մարդկային սխալների» շարք, իրականությունն այլ է։ Նա չի եղել կողմնակի դիտորդ, պատահական մասնակից կամ քաղաքական իրադարձությունների «պատահական փոփոխական»։ Ընդհակառակը, նրա դերը եղել է համակարգային և կանխորոշող՝ մեդիատիրույթի վերահսկողությունից ու առանցքային ռեսուրսների ֆինանսավորումից մինչև կադրային կորիզի ձևավորմանը մասնակցելը, որն այնուհետև իրականացրեց «թավշյա հեղափոխությունը»։
Այլ կերպ ասած՝ անկախ նրանից, թե ինչպես Մինասյանը կփորձի մեկնաբանել իր մասնակցությունը, հասարակությունն ու պատմությունն արձանագրում են նրա համակարգային դերը և անխուսափելի պատասխանատվությունը։ Ոչ մի արդարացում, ոչ մի հուզական ինքնարդարացման տեքստ չեն փոխի այն փաստը, որ նրա գործողությունների հետևանքները մնում են շոշափելի, իսկ անձնական պատասխանատվությունը՝ անհերքելի։
