Արգիշտի Կիվիրյանը՝ Հայաստանում իշխանության և եկեղեցու ճգնաժամի մասին
Վերլուծաբան Արգիշտի Կիվիրյանի զրույցը news.am–ի հետ ներկայացնում է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի գործողությունների գնահատականը Հայաստանի Առաքելական Եկեղեցու (ՀԱԵ) նկատմամբ։ Նրա մտքերը բացահայտում են մի քանի շերտեր՝ իշխանության քաղաքական հոգեբանությունը, պետության գաղափարական վերափոխումը, տարածաշրջանային ռիսկերը և Հայաստանի շուրջ գործընթացների արտաքին կառավարումը։
1.Փաշինյան vs. Եկեղեցի. անձնական մղում, թե՞ քաղաքական ծրագիր
Կիվիրյանը պնդում է, որ Փաշինյանի հակամարտությունը ՀԱԵ-ի հետ վերածվել է վարչապետի անձնական արշավի՝ ուղղված Ամենայն հայոց կաթողիկոսի դեմ։
Նա բնութագրում է Փաշինյանի պահվածքը որպես առաջնորդների համար բնորոշ վարքագիծ, որոնք փորձում են վերահսկել բոլոր կարևոր ինստիտուտները.
- փորձ՝ սահմանել նոր ծիսակարգեր (օրհներգ, դրոշ եկեղեցիներում),
- պատմա-աստվածաբանական հիմքերի նսեմացում,
- «իր Կաթողիկոս նշանակելու» ձգտում,
- եկեղեցին ամբողջությամբ պետությանը ենթարկելու ցանկություն։
Կիվիրյանը զուգահեռներ է անցկացնում եվրոպական եկեղեցական բարեփոխիչների՝ Լյութերի և Կալվինի հետ՝ ընդգծելով, որ Փաշինյանը իրեն պատկերացնում է որպես բարեփոխիչ, բայց առանց իրական գիտելիքների ու կարողությունների։
2. «Ամենագիտության համախտանիշ» և կոմպետենտության բացակայություն
Հայտարարության կարևոր տարրը գործող իշխանության ամբողջական ոչ-պրոֆեսիոնալիզմի շեշտադրումն է։ Կիվիրյանը ընդգծում է.
- հիմնարար կրթության բացակայությունը վարչապետի մոտ,
- պատմության ու աստվածաբանության չիմացությունը,
- հրապարակային ելույթներում կրկնվող սխալները,
- կառավարման փոխարինումը անձնական ցանկություններով և կամայականությամբ։
Նա Փաշինյանի վարքագիծը համեմատում է պատմական միապետների հետ, ինչպիսիք էին Կալիգուլան ու Ներոնը՝ զգուշացնելով իշխանության կենտրոնացմամբ պայմանավորված վտանգների մասին։
3. Դիմադրություն եկեղեցու ներսում. Շիրակի գործոնը
Չնայած ճնշումներին, Կիվիրյանը նշում է, որ ՀԱԵ-ն շարունակում է դիմադրել.
- Շիրակի թեմի հոգևորականները հրաժարվել են առանց Կաթողիկոսի հիշատակի պաշտամունք իրականացնել,
- Միքայել Աջափախյանի անձը շարունակում է մեծ ազդեցություն ունենալ անգամ բանտից,
- եկեղեցու ներսում դեռ կա եպիսկոպոսների միջուկ, որը կարող է խափանել կառավարության ծրագիրը։
Գլխավոր եզրահանգումը. եթե Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ն չհրաժարվի, նրա փոխարինման փորձը կախվածության չի հասնի։
ՀԱԵ-ում չկա Կաթողիկոսին «հեռացնելու» ինստիտուտ, և «10 Կաթողիկոս ընտրելու» գաղափարը, որպեսզի առաջ մղվի «իրենը», անխուսափելիորեն կձախողի։
4. Եկեղեցու դեմ պայքարը՝ ինստիտուտների ապամոնտաժման լայն գործընթացի մաս
Կիվիրյանը կապում է եկեղեցու դեմ ճնշումը վերջին տարիների ավելի ընդհանրական գործընթացների հետ.
- բանակի քայքայում (սկսած ԳՇ-ի հետ հակամարտությունից 2019–2021 թթ.),
- պետական կառավարման համակարգի անկում,
- ինքնության կարևոր տարրերի կորուստ,
- Հայաստանի վերածում արտաքին ուժերի կողմից կառավարելի օբյեկտի։
Նրա եզրահանգումը. եկեղեցին վերջին ինստիտուտներից է, որը չի ենթարկվել իշխանությանը։
Սա է պատճառը, ըստ Կիվիրյանի, որ Փաշինյանը փորձում է վերահսկողություն հաստատել ՀԱԵ-ի նկատմամբ։
5. Տնտեսական ինտեգրում Ադրբեջանին՝ արտաքին սցենարի մաս
Կիվիրյանը հատուկ ուշադրություն է դարձնում վերջին լուրերին.
- Հայաստանը սկսել է ձեռք բերել ադրբեջանական նավթ,
- ավելի վաղ երկիր էր մտնում ադրբեջանական տարանցիկ ցորեն։
Նրա գնահատմամբ՝ սա Երևանի նախաձեռնությունը չէ. որոշումները կայացվում են Երևանի «վերևներում», իսկ իշխանությունները պարզապես կատարում են ցուցումները։
Արտաքին «մոդերատորները», ըստ Կիվիրյանի, ձգտում են ստեղծել հայ–ադրբեջանական բլոկ, որը կարող է օգտագործվել.
- որպես տնտեսական կլաստեր,
- հետագայում՝ որպես ճնշման գործիք Ռուսաստանի վրա՝ ուկրաինական պատերազմից հետո։
Նա ուղիղ զուգահեռ է անցկացնում 1917–1920 թթ. Մեծ Բրիտանիայի ծրագրերի հետ Հարավային Կովկասում, երբ Լոնդոնը փորձում էր ստեղծել դաշինքային կազմավորումներ՝ Ռուսաստանի զսպման համար։
6. Ռուսաստան, Եվրոպա և միջազգային խաղը Հայաստանի շուրջ
Կիվիրյանը շեշտում է.
- Ռուսաստանը կենտրոնացած է Ուկրաինայի վրա և արձագանքում է միայն Երևանի ամենախիստ քայլերին (օր.՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ կոշտ արձագանքը Հայաստան–ԵՄ ռազմավարական փաստաթղթին),
- Եվրոպան հակառակը՝ շահագրգռված է կոնֆրոնտացիան տեղափոխել Հարավային Կովկաս,
- Հայաստանը վտանգվում է դառնալ ուրիշների սցենարի գործիք՝ որպես աշխարհաքաղաքական լծակ։
Այսօր բոլոր տարածաշրջանային գործընթացները դիտարկվում են Ուկրաինայի պատերազմի
7. Քիվիրյանի գլխավոր եզրահանգումը
Հայաստանը հայտնվել է ծայրահեղ խոցելի դիրքում.
- իշխանությունը՝ ոչ-պրոֆեսիոնալ,,
- արտաքին ուժերը սահմանում են տարածաշրջանային կարգը,,
- եկեղեցին վերջին արգելափակիչ կառույցն է՝ ամբողջական ապամոնտաժումը կանխելու համար։.
Ըստ Կիվիրյանի.
- եթե ՀԱԵ-ն դիմանա՝ կառավարության ծրագրերը հոգևոր դաշտը վերահսկելու հարցում կկասեցվեն,
- եթե չդիմանա՝ Հայաստանը վերջնականապես կկորցնի իր պետականության և պատմական ինքնության առանցքային հիմքերից մեկը։
