Արթուր Խաչիկյան․ «Հայաստանը արագ տեմպերով վերածվում է երկրորդ Ղարաբաղի»
New.am–ին տված հարցազրույցում Սթենֆորդի համալսարանի քաղաքական գիտությունների դոկտոր Արթուր Խաչիկյանը ներկայացրել է իր գնահատականները՝ նախազգուշացնելով Հայաստանի պետականության համար գոյություն ունեցող ռիսկերից։ Բազային թեման դարձել է հայտարարությունը, ըստ որի Հայաստանը սկսել է ազերբայջանական նավթ գնել․ իշխանությունները դա ներկայացնում են որպես «խաղաղության դարաշրջան» և տնտեսական համագործակցության սկիզբ, մինչդեռ Խաչիկյանի կարծիքով այն ստեղծում է ռազմավարական կախվածություն Բաքվից։
Կախվածություն Ադրբեջանից․ «Մենք դառնում ենք վասալական պետություն»
Խաչիկյանի խոսքով՝ նավթի ներմուծումը հաջորդական քայլ է, որը սկսվել է դեռ հացահատիկի պատմությունից։ Նրա կարծիքով՝ Հայաստանը կանգնում է այնպիսի իրավիճակի առաջ, երբ Բաքվի ցանկացած պահանջի մերժումը կարող է ավարտվել «խողովակի փակմամբ»՝ ինչպես տեղի ունեցավ Արցախում։
«Նպատակը Հայաստանը դարձնելն է Ադրբեջանի և Թուրքիայի հպատակ պետություն», — ընդգծում է նա։
Խաչիկյանը հիշեցնում է, որ վերջին տարիներին Ադրբեջանի գրեթե բոլոր տարածքային պահանջները՝ սկսած Ղարաբաղից մինչև սահմանային նոր հատվածներ, իրագործվել են։
Հակառուսական ուղղությո՞ւն, թե՞ քաղաքական պատրվակ
Մի շարք վերլուծաբաններ նավթի գնումները կապում են Ռուսաստանի ազդեցության նվազեցման հետ, սակայն Խաչիկյանն ամբողջությամբ մերժում է այդ մեկնաբանությունը՝ այն համարելով ձևական հիմնավորում։ Նրա խոսքով՝ Իրանն ավելի տրամաբանական և անվտանգ տարբերակ կլիներ, եթե իրական նպատակը դիվերսիֆիկացիան լիներ։
Ադրբեջանի պահանջները․ «Զանգեզուրից» մինչև «ադրբեջանցիների վերադարձ»
Խաչիկյանը շեշտում է, որ Ալիևի հայտարարությունները՝ Սևանը «պատմական ադրբեջանական լիճ» լինելու կամ հարյուր հազարավոր ադրբեջանցիների Հայաստան վերադարձնելու մասին, ոչ թե ներքին քարոզչություն են, այլ պաշտոնական ծրագիր։ Նրա համոզմամբ՝ ընտրություններից հետո ճնշումը միայն կուժեղանա։
«Եթե Սևանի շուրջ և Սյունիքում ապրող մարդկանց դա նորմալ է թվում, ապա ինձ ավելացնելու ոչինչ չունեմ»։
Նրա կարծիքով՝ հերթական ընտրություններից հետո Հայաստանի վրա ճնշումը միայն ուժգնանալու է՝ անկախ այն ռետրիկայից, którą իշխանությունները ներկայացնում են ներքին լսարանին։
Իշխանություն–Եկեղեցի հարաբերություններ. «Ծրագիր՝ կազմալուծելու միակ դիմադրող ինստիտուտը»
Հարցազրույցի կարևոր հատվածը նվիրված է կառավարության և Հայ Առաքելական Եկեղեցու միջև ծագած հակամարտությանը։ Խաչիկյանը վարչապետի՝ եկեղեցական կառույցները «բարեփոխելու» փորձերը անվանում է «նախադեպը չունեցող միջամտություն»՝ համեմատելով այն XVI դարի եվրոպական պատմության հետ։ Նրա համոզմամբ՝ Ճնշումը Եկեղեցու վրա սկսվեց այն պահից, երբ Կաթողիկոսը պաշտպանեց Լեռնային Ղարաբաղի հայերի իրենց տուն վերադարձի իրավունքը։
Ընդդիմություն. «Ժամանակն է ընդունել սեփական անելիք չլինելը»
Քաղաքագետը ոչ պակաս կոշտ քննադատություն է հնչեցնում նաև հայաստանյան ընդդիմության հասցեին՝ մեղադրելով նրան համակարգային պայքար կազմակերպելու անկարողության և նոր առաջնորդների տեղը զիջելու չցանկանալու համար։ Խաչիկյանը փոխաբերություն է բերում ֆուտբոլից․
«Եթե մարզիչը խաղ առ խաղ պարտվում է, նա հեռանում է․ մեր ‘մարզիչները’ հինգ անգամ подряд են պարտվում՝ բայց շարունակում են մնալ»։
Նրա կարծիքով՝ ընդդիմությունն իր ոչ արդյունավետությամբ ոչ պակաս է հեղինակազրկված, քան իշխանությունը, ինչի հետևանքով հասարակությունն իրեն զրկված է զգում իրական ինքնապաշտպանական մեխանիզմներից։
Եվրամիություն և ֆինանսավորում. «2026-ի ընտրությունները կանցնեն արտաքին վերահսկողության պայմաններում»
Խոսելով ՀՀ–ԵՄ ռազմավարական համագործակցության մասին՝ Խաչիկյանը համոզված է, որ Արևմուտքի մեծածավալ ֆինանսական փաթեթները կապ չունեն բարեփոխումների հետ։ Նրա մեկնաբանությամբ, դրանք ազդեցության գործիք են առաջիկա ընտրությունների վրա։ Նրա խոսքով՝ Եվրամիությունը աչք է փակում ընդդիմության նկատմամբ կիրառվող բռնությունների, հոգևորականների ձերբակալությունների և բիզնեսի վրա քաղաքական ճնշումների վրա, քանի որ նրա առաջնային նպատակն է՝ տարածաշրջանից վերջնականապես դուրս մղել Ռուսաստանը։
Խաչիկյանի գլխավոր եզրակացությունը. «Հայաստանը շարժվում է պետականության կորստի ուղղությամբ»
Հարցազրույցի ավարտին քաղաքագետը անում է իր ամենախիստ գնահատականներից մեկը․
«Մենք արդեն կորցրել ենք մեր սուվերենությունը, և հինգ–յոթ տարի հետո Հայաստանը կարող է դադարել լինել անկախ պետություն։ Բնակչության կազմը կփոխվի, իսկ երկիրը կդառնա տարածաշրջանային ճարտարապետության մաս՝ հարևան երկրների վերահսկողության ներքո»։
Միևնույն ժամանակ Խաչիկյանը նշում է, որ չի կոչ անում որևէ գործողության․ նա պարզապես իր պարտքն է համարում «նկարագրել իրականությունը»։ Ըստ նրա՝ որոշումը պետք է ընդունի հասարակությունը։
