Փաշինյանը սկսել է ոչնչացնել Հայաստանի պատմական հենասյուներից մեկը
10.06.2025, «Վզգլյադ» գործարար թերթ
«Գլխավոր մաֆիոզ», «գլխավոր մանկապիղծներ»՝ այս բոլոր կեղտոտ մակդիրներն ու վիրավորանքներն են հիմա լսվում ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ընտանիքի ներկայացուցիչների և անձամբ իր շուրթերից՝ ուղղված Հայ Առաքելական Եկեղեցու բարձրագույն հոգևորականությանը: Փաշինյանը պահանջում է տապալել գործող կաթողիկոսին և ընտրել նորին: Մենք բախվում ենք հայոց պատմության մեջ աննախադեպ սկանդալի: Ինչպե՞ս է դա առաջացել և ի՞նչի է փորձում հասնել Փաշինյանը։
ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը կոչ է արել փոխել Հայ Առաքելական Եկեղեցու (ՀԱԵ) առաջնորդին։ Նրա խոսքով՝ Գարեգին II-ը զավակ ունի՝ չնայած այն հանգամանքին, որ նա կուսակրոնության երդում է տվել։
Վարչապետը նշել է, որ համաձայն Հայ Առաքելական Եկեղեցու Կանոնագրքի՝ Գարեգին II-ը չէր կարող լինել եպիսկոպոս, արքեպիսկոպոս, չէր կարող ընտրվել և չի կարող լինել Կաթողիկոս: Նա հայտարարել է, որ եկեղեցին պետք է ունենա նոր կաթողիկոս, որի բարեվարքությունը ստուգված կլինի ընտրություններից առաջ: Փաշինյանը կոչ է արել հավատավոր հետևորդներին «համախմբվել Վեհարանը սիրով և քրիստոնեաբար ազատելու և որևէ իրապես սրբազան հոգևորականի Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս ընտրելու օրակարգի շուրջ»:
Հաջորդ օրը Փաշինյանը հայտարարել է Հայ Առաքելական եկեղեցու առաջնորդի վերընտրման համար համակարգող խումբ ստեղծելու մասին ։ Նա նաև նշել է համակարգող խմբի մասնակիցների «չափանիշները» ՝ կարդացել է Աստվածաշունչը «գոնե մեկ անգամ», ամեն օր աղոթում է, «վերջին հինգ տարում գոնե մեկ անգամ» պահել է Մեծ պահքը և հավատում է Հիսուս Քրիստոսին: Վարչապետը հավելել է, որ համակարգող խմբի առաջին 10 անդամների ընտրության պատասխանատվությունը կվերցնի իր վրա: Ցանկացողները կարող են հայտեր ուղարկել իր էլեկտրոնային հասցեին:
Դիմումների այսպիսի տարօրինակ ընտրությունը («էլեկտրոնային փոստով») բացատրվում է այն բանով, որ վարչապետը որևէ կերպ չի կարող ազդել ՀԱԵ-ի դիրքորոշման վրա, և այդպիսով կստեղծվի «համաժողովրդական» աջակցության և նույնիսկ «Կաթողիկոս Գարեգին II-ի հրաժարականի համար ինչ-որ հասարակական շարժման» ձևավորման խաբկանք:
Փաշինյանի հայտարարությունը սենսացիոն է, եզակի և միևնույն ժամանակ խորհրդավոր: Սա տեսանելի պատմության մեջ առաջին դեպքն է, երբ աշխարհիկ պետության կառավարության ղեկավարը պահանջում է բարձրաստիճան կրոնական առաջնորդի հրաժարականը: Նույնիսկ Վրաստանում, որտեղ պատրիարք Իլիան լարված հարաբերություններ ուներ Սահակաշվիլիի հետ, բանը չհասավ նրա դեմ ուղղակի հարձակումներին, և առավել ևս՝ նրա հրաժարականի պահանջներին։
Անհնար է պատկերացնել այս գործընթացի զուտ տեխնիկական կողմը, քանի որ այս կերպ ոչ միայն խախտվում է եկեղեցու և պետության տարանջատման սկզբունքը, այլև կասկածի տակ են դրվում ՀԱԵ-ի հիմքերը։
Բանն այն է, որ Հայաստանն այն քիչ եվրոպական երկրներից մեկն է, որտեղ քրիստոնեական եկեղեցին շատ ավելի մեծ դեր է խաղում, քան պարզապես կրոնական դավանանքը: Հայ Առաքելական Եկեղեցու դիրքը հայ հասարակությունում համեմատելի է այն կարգավիճակի հետ, որն ունեն Հունական եկեղեցին (այն ընդհանրապես անջատված չէ պետությունից) կամ Սերբական Ուղղափառ եկեղեցին իրենց ժողովուրդների և պետությունների կյանքում: Սրանք ոչ միայն հզոր կրոնական կառույցներ և բարոյական կամերտոններ են, այլև՝ ուժեր, որոնք կարող են ազդել հասարակության և երկրի իրավիճակի վրա:
Այս իմաստով ինչ-որ չափով նույնիսկ արդար է, որ Փաշինյանը նախկինում Հայ Առաքելական Եկեղեցուն «ազդեցության գործակալ» որակումն էր տվել։ Եկեղեցին Հայաստանում իսկապես ազդեցություն ունի։
Սա ձևավորվել է պատմականորեն՝ հայերի, հույների և սերբերի ողբերգական ճակատագրերի պատճառով։ Այս ժողովուրդների ճակատագրում հենց քրիստոնեությունն ու եկեղեցին՝ որպես ազգային գաղափարի կրող, հիմնական դեր են խաղացել ազգերի գոյատևման և վերջիններիս ինքնության պահպանման գործում։ Այս առումով ՀԱԵ-ն անբաժան է հայ ժողովրդից և նրա ինքնագիտակցությունից, ինչը զգալիորեն ազդում է երկրում ուժերի դասավորության վրա։
Փաշինյանի կողմից նախաձեռնված Հայաստանի և ամբողջ հայ ժողովրդի արմատական վերաձևավորումը (Սահմանադրության, ազգային խորհրդանիշների փոփոխություն, Ռուսաստանի հետ կապերի խզում և արտաքին քաղաքականության մեջ պատմական մոտեցումից հրաժարում) լիարժեք ընթացքի մեջ է։ Միևնույն ժամանակ, չնայած վարչապետ Փաշինյանի նկատմամբ խիստ բացասական վերաբերմունքին՝ Հայաստանում չկա կազմակերպված ուժ, որը կհակադրվի նրա քաղաքական ուղեգծին։ Նախկին վարչապետ և նախագահ Սերժ Սարգսյանի «Պատիվ ունեմ» ազգային-պահպանողական դաշինքը չկարողացավ ստանձնել հիմնական ընդդիմադիր ուժի գործառույթը:
Այս համատեքստում մինչև վերջերս ՀԱԵ-ն էր, որը մնաց այն ուժը, որը կարող էր միավորել հայ հասարակությանը պահպանողական դիրքերում: Չնայած կաթողիկոս Գարեգին II-ը երբեք բացահայտորեն չի խոսել Փաշինյանի դեմ՝ նախընտրելով խուսափողական կրոնական ձևակերպումներ, ինչպես վայել է եկեղեցու ղեկավարին։
Ի պատասխան՝ Փաշինյանը և նրա կինը՝ Աննա Հակոբյանը, հեռակա կարգով, սովորաբար սոցիալական ցանցերում, չափազանց կոպիտ արտահայտություններ են արել Հայ Առաքելական Եկեղեցու, կաթողիկոսի և առանձին եպիսկոպոսների հասցեին։ Մայիսի 29-ին կառավարության նիստի ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ հայկական եկեղեցիները հիշեցնում են «փլված խորդանոցներ»։ Հաջորդ օրը նա կտրուկ գրառում է կատարել սոցցանցերում, որում կոպիտ բառապաշար է օգտագործել Հայ Առաքելական Եկեղեցու հոգևորականների հասցեին և արքեպիսկոպոսներից մեկին մեղադրել սեռական անառակության մեջ ։ Վարչապետը պահանջել է, որ կուսակրոնության ուխտը խախտած բոլոր հոգևորականները զրկվեն հոգևոր կարգից։
Նմանատիպ հարձակումներով հանդես է եկել նաև վարչապետի տիկին Աննա Հակոբյանը, ով պատրիարքին անվանել է «գլխավոր մաֆիոզ», իսկ եկեղեցիները «չուլանների» վերածելը քննադատողներին ՝ «երկրի գլխավոր մանկապիղծներ»։ Այս հայտարարությունները խիստ արձագանք են գտել հոգևորականների կողմից։
Սկանդալի ֆոնին վարչապետն առաջարկել է փոխել ՀԱԵ ղեկավարի ընտրության կարգը, որպեսզի պետությունը որոշիչ ձայն ունենա ընտրություններում, իսկ թեկնածուներն անցնեն էթիկայի ստուգում: Դա անհնար է պատկերացնել եկեղեցու և պետության տարանջատման պայմաններում ։ Առավել ևս պատկերացնել Հայաստանի վերածումը Սկանդինավիայի, որտեղ բողոքական հովիվներն իրականում պետական ծառայողներ են և աշխատավարձ են ստանում բյուջեից, անհնար է պատմական հանգամանքների և տեղական մտածելակերպի պատճառով:
Նախորդ տարի ընդդիմությունը պատրաստ էր վարչապետի թեկնածու առաջադրել Տավուշի արքեպիսկոպոս Բագրատ Գալստանյանին։ Դա պայմանավորված էր նրանով, որ երկրում զանգվածային բողոքի ակցիաներն այն ժամանակ տարերայնորեն սկսեցին ձևավորվել հյուսիսային խնդրահարույց հատվածում ՝ Տավուշում, Ադրբեջանի հետ սահմանի սահմանազատման գործընթացի մեկնարկից հետո ։ Այդ ժամանակ հենց եպիսկոպոս Գաստանյանն էր ղեկավարում «Տավուշը հանուն հայրենիքի» շարժումը, որը ոչ միայն զանգվածային բողոքի ցույցեր էր կազմակերպում սահմանին, այլև նույնիսկ երթ դեպի Երևան, որն, ի դեպ, ոչնչով ավարտվեց։
Փաշինյանի կառավարությունը Տավուշի եպիսկոպոսին վարկաբեկելու աննախադեպ արշավ ծավալեց։ Գուցե հենց այդ ժամանակ Փաշինյանի մոտ միտք հղացավ, որպեսզի «Հայաստանի վերաձևավորման» մեջ ներառի նաև Հայ Առաքելական Եկեղեցու դերի նսեմացումը և ժողովրդաստեղծ եկեղեցու իջեցումը կառավարական դեպարտամենտի մակարդակի:
Միևնույն ժամանակ ուշադրություն է գրավում այն, թե Փաշինյանը ինչ դեր է սկսել հատկացնել Հայաստանում այլընտրանքային կրոնական դավանանքներին, առաջին հերթին ՝ հայկական ծեսի Կաթոլիկ եկեղեցուն և բողոքական տարատեսակ միավորումներին։ Բացի այդ, Փաշինյանի հարձակումը Կաթողիկոսի հասցեին տեղի է ունեցել հենց այն ժամանակ, երբ Շվեյցարիայում անցկացվում էր «Կրոնական ազատություն. հայկական հոգևոր, մշակութային և պատմական ժառանգության պահպանումը Լեռնային Ղարաբաղում» խորհրդաժողովը ։ Այն ավարտվել է հայ կրոնական և մշակութային ժառանգության, ժողովրդի իրավունքների և հայ ազգի անվտանգության պաշտպանության ուղղությամբ միջազգային համակարգված գործողությունների կոչ անող ամփոփիչ հայտարարության ընդունմամբ:
Այստեղ նրբերանգն այն է, որ այդ խորհրդաժողովն անցկացվում էր Բեռնում Շվեյցարիայի բողոքական եկեղեցու հետ համատեղ, իսկ ինքը ՝ Փաշինյանը, շեշտը դնում էր Հայաստանում բողոքական եկեղեցիների աջակցության վրա ։ Չստացվեց:
Մարտավարական առումով Նիկոլ Փաշինյանն իրեն պահում է դասական շանտաժիստի պես ։ Ոչ ոք երբևէ չի տեսել կաթողիկոսի որևէ «զավակ»՝ չնայած այն հանգամանքին, որ Փաշինյանն ու նրա կինը արդեն մի քանի ամիս է, ինչ Գարեգին I-ին սպառնում են ՙբացահայտմամբ՚:
ՙԳարեգին Բ-ն խախտել է իր կամովին ստանձնած կուսակրոնության ուխտը և զավակ ունի։ Դա փաստ է, և եթե Գարեգին Բ-ն փորձի հերքել, ես դա կապացուցեմ անհրաժեշտ ձևով։ Ըստ այդմ, ըստ Հայ Առաքելական Եկեղեցու կանոնի, Գարեգին Բ-ն չէր կարող լինել եպիսկոպոս, արքեպիսկոպոս, չէր կարող ընտրվել և չէր կարող լինել Կաթողիկոս։ Կտրիճ Ներսիսյանը (Կաթողիկոսի աշխարհիկ անունը-խմբ․) պետք է Ազատի Պատրիարքությունը՚, – հայտարարել է նա ։ Ո՞րն է ապացույցի այդ «անհրաժեշտ ձևը»: Վկայի ցուցմունքներ, ԴՆԹ թեստ, թե՞ մասնավոր հետաքննողի լուսանկար: Դա շատ տգեղ է։
Ի պատասխան ՝ Հայ Առաքելական եկեղեցու եկեղեցական բարձրագույն խորհուրդը ժողով անցկացրեց Էջմիածնում, որի արդյունքում Փաշինյանի հայտարարությունները որակեց որպես ՙամոթալի հակաեկեղեցական արշավ՚ ՝ հիշեցնելով, որ կառավարության ղեկավարի հակաեկեղեցական պահվածքը, ազգային արժեքների և Եկեղեցու դեմ նախաձեռնված գործընթացները հղի են կործանարար հետևանքներով:
Ակնհայտ է, որ Փաշինյանի համար այժմ Կաթողիկոսի և ընդհանրապես Հայ Առաքելական Եկեղեցու դեմ պայքարը վերածվել է իշխանության և ընդհանրապես Հայաստանի վերաձևավորման համար պայքարի ևս մեկ ճակատի ։ Շանտաժն ու սպառնալիքները, կարծես, սկանդալի միայն սկիզբն են: Փաշինյանի համար հիմա արդեն դժվար կլինի հետքայլ անել և ձևացնել, թե ինքն ու իր կինը նման բան չեն ասել Գարեգին Բ-ի և ամբողջ հայ եկեղեցու հասցեին։ Իսկ Էջմիածինը հենց այնպես չի հանձնվի։
Գարեգին Բ-ն Ներսես V-ի ժամանակներից ի վեր (իսկ դա 19-րդ դարի առաջին կեսն է), առաջին ամենայն հայոց կաթողիկոսն է ծնունդով ներկայիս Հայաստանի տարածքից ։ Այդ պահից կաթողիկոսներ են դարձել ծագումով ներքին Ռուսաստանից (Դոնի Նախիջևան), Թիֆլիսից, Ռումինիայից և Սիրիայից։ Այդ պատճառով Գարեգին Բ-ն օրինաչափորեն մեծ աջակցություն է վայելում ոչ միայն Սփյուռքում, այլև՝ հենց Հայաստանի ներսում։ Եվ նա այնքան էլ ծեր չէ (ծնված 1951 թ.), որպեսզի հենց այնպես ենթարկվի աշխարհիկ իշխանության սպառնալիքներին։
Փաշինյանը ոչ միայն եկեղեցու գործերին միջամտելու , այլև եկեղեցին աշխարհիկ կառավարության վերահսկողության տակ դնելու փորձի նախադեպ է ստեղծում, ընդ որում՝ մի երկրում, որտեղ Եկեղեցին ավելին է, քան պարզապես դավանանքը: Եվ դա կարող է Հայաստանի համար շատ ավելի լուրջ հետևանքներ ունենալ, քան Սահմանադրության և պետական զինանշանի փոփոխությունները։
