Ռազմական փորձագետ Հայկ Նահապետյանը «Politik.am»-ի հեղինակային հաղորդման շրջանակներում անդրադարձել է մի հարցի, որն այսօր համառորեն մղվում է հանրային ուշադրության լուսանցք. Ադրբեջանի ղեկավարության հայտարարությունների իրական իմաստին և այն բանին, թե ինչպես են այդ հայտարարությունները միտումնավոր խեղաթյուրվում Հայաստանի ներսում: Ըստ էության, խոսքը ոչ թե տարընկալումների, այլ համակարգային փոխարինման մասին է. հասարակությանը մատուցում են «խաղաղության» հարմարավետ պատրանք, մինչդեռ իրական օրակարգը ձևավորվում է ճնշման և հարկադրանքի տրամաբանությամբ:

Նրա վերլուծության կենտրոնում Ադրբեջանի նախագահի հայտարարություններն են, որոնք, չնայած դրանք «հնացած» ներկայացնելու փորձերին, պահպանում են իրենց արդիականությունն ու նշանակությունը: Նահապետյանն ընդգծում է. Բաքվի սկզբունքային դիրքորոշումը չի փոխվել՝ ո՛չ Հայաստանի տարածքային ամբողջականությունը վերջնականապես ճանաչելուց հրաժարվելու, ո՛չ էլ ստեղծված իրավիճակից կախված ցանկացած պայմանավորվածություն վերանայելու պատրաստակամության առումով։

Այսպիսով՝ այս հայտարարություններում առանցքային շեշտադրումները երկուսն են, և երկուսն էլ սկզբունքային բնույթ են կրում. նախ՝ Բաքուն ուղղակիորեն հայտարարում է, որ ցանկացած պայմանավորվածություն չունի երաշխավորված ուժ և կարող է վերանայվել ցանկացած պահի, երկրորդ՝ հայտարարված «խաղաղության պատրաստակամությունը» ուղեկցվում է Հայաստանի տարածքային ամբողջականության փաստացի չճանաչմամբ։ Այլ կերպ ասած՝ նման պայմաններում «ամուր խաղաղության» մասին խոսակցությունները նա համարում է հասարակությանը գիտակցաբար մոլորության մեջ գցելու փորձ:

Խնդիրներից մեկը, որի վրա սևեռում է ուշադրությունը Նահապետյանը, Հայաստանի տարածքով առանց վերջինիս համաձայնության օդային «միջանցքի» փաստացի բացումն է: Ալիևը ոչ միայն խոստովանել է դա, այլև հրապարակավ հիմնավորել է տեղի ունեցողը «միջազգային ավիացիոն իրավունքի նորմերով»՝ հայտարարելով, թե Ադրբեջանն արդեն իսկ օգտագործում է հայկական օդային տարածքն իր նպատակների համար: Սա դիվանագիտական վրիպակ կամ մեկնաբանություն չէ, այլ փաստի արձանագրում. Հայաստանի ինքնիշխան տարածքի մի մասը, կապ չունի ցամաքում, թե օդում, դե-ֆակտո օտարվել է:

Եվ այստեղ ծագում է գլխավոր հարցը, որին իշխանությունն այդպես էլ պատասխան չի տվել. կոնկրետ ե՞րբ և ո՞ր հիմքով է Հայաստանը կորցրել իր օդային տարածքի նկատմամբ վերահսկողությունը: Ինչո՞ւ ոչ կառավարությունը, ոչ խորհրդարանը և ոչ էլ, այսպես կոչված, միջազգային գործընկերները հարկ չհամարեցին նույնիսկ հրապարակավ արձագանքել նման հայտարարությանը: Լռությունն այս պարագայում պարզապես անգործություն չէ. դա համաձայնություն է:

Այս պայմաններում «Զանգեզուրի միջանցքի» մասին խոսակցությունները բոլորովին այլ իմաստ են ստանում: Խոսքն արդեն ոչ թե հիպոթետիկ երթուղիների, այլ մի գործընթացի մասին է, որը փաստացի արդեն մեկնարկել է՝ նախ օդում, իսկ հետո, նույն տրամաբանությամբ, կարող է իրականացվել ցամաքում: Եվ եթե առաջին քայլն արվել է առանց դիմադրության, որևէ հիմք չկա ենթադրելու, որ հաջորդները կընդունվեն այլ կերպ։

Բաքվի հետագա պահանջները, ինչպես ընդգծում է Նահապետյանը, կառուցված են ճնշման հստակ համակարգի տրամաբանությամբ: Դրանց թվում է, այսպես կոչված, «հարյուր հազարավոր ադրբեջանցի փախստականների» վերադարձը, ընդ որում՝ իրական պատմական թվերը բազմապատիկ գերազանող մասշտաբներով: Այս ձևակերպման հետևում թաքնված է ժողովրդագրական և տարածքային ճնշման գործիք: Միջազգային իրավունքը նման դեպքերում ընդունող կողմին պարտավորեցնում է ապահովել բնակարանով, անվտանգությամբ և սոցիալական ենթակառուցվածքներով. ռեսուրսներ, որոնց Հայաստանը պարզապես չի տիրապետում: Հետևաբար՝ ստեղծվում է կանխահայտորեն անիրագործելի պահանջ, որը հետագայում կարող է օգտագործվել որպես ուժային ճնշման առիթ:

Զուգահեռաբար ձևավորվում է ևս մեկ՝ ֆինանսաիրավական հարթություն: Խոսքը Բաքվի կողմից հնչեցվող հսկայական փոխհատուցման պահանջների մասին է, որոնք հասնում են մինչև տասնյակ և հարյուրավոր միլիարդ դոլարների: Այս թվերը պատահական չեն. դրանք կանխավ անհասանելի են, և հետևաբար, ճանապարհ են հարթում մեկ այլ սցենարի համար՝ փոխհատուցում տարածքների հաշվին: Տրամաբանությունը չափազանց պարզ է և ցինիկ. եթե չեք կարող վճարել՝ զիջեք:

Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի, այսպես կոչված, «ռազմատուգանքի» թեման և Ադրբեջանի կողմից միջազգային կազմակերպությունների ամբիոններից հնչեցվող մեղադրանքները: Սա արդեն ներքին սպառման համար չէ, այլ փորձ՝ ամրագրելու իրավական հիմքեր ապագա պահանջների համար: Նման հայտարարությունները չեն անհետանում տեղեկատվական աղմուկի մեջ. դրանք դառնում են երկարաժամկետ ռազմավարության մաս:

Նրա վերլուծության առանցքային տարրերից մեկն այն թեզի հերքումն է, թե իբր նոր պատերազմն անխուսափելի է, եթե առաջիկա ամռանը կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններում Փաշինյանի «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը պարտություն կրի: Նահապետյանը նման հայտարարություններն ուղղակիորեն անվանում է քաղաքական շանտաժի գործիք՝ ուղղված վախի միջոցով իշխանությունը պահպանելուն: Նա ընդգծում է, որ տարածաշրջանում լայնամասշտաբ ռազմական գործողությունների մասին որոշումները չեն ընդունվում վակուումում և կախված են խոշոր տերությունների շահերի հավասարակշռությունից: Այս առումով «անխուսափելի պատերազմի» մասին հայտարարությունները նա մեկնաբանում է որպես ներքին քարոզչություն, այլ ոչ թե իրական ռազմական իրավիճակի արտացոլում: Հասարակությանը պարտադրվում է մեկ պարզ բանաձև՝ կա՛մ գործող իշխանության պահպանում, կա՛մ պատերազմ: Ընդ որում, իշխանությունն ինքն ընդունում է, որ նույնիսկ պաշտպանության ոլորտի հսկայական ծախսերի պարագայում ի վիճակի չէ երաշխավորել անվտանգությունը:

Ավելի լայն համատեքստում փորձագետն ուշադրություն է հրավիրում ևս մեկ սկզբունքային կեղծիքի՝ Ռուսաստանի կողմից իբր Հայաստանի դեմ մղվող «հիբրիդային պատերազմի» միֆի վրա: Ըստ նրա գնահատականի՝ իրական ճնշումն ունի միանգամայն հստակ բնույթ և բխում է Ադրբեջանից ու Թուրքիայից՝ օգտագործելով ինչպես ռազմական, այնպես էլ տնտեսական և տեղեկատվական գործիքներ: Իսկ Ռուսաստանը որպես սպառնալիքների գլխավոր աղբյուր ներկայացնելու փորձերը հասարակության քաղաքական ապակողմնորոշման գործիք են:

Չոր մնացորդում պատկերը չափազանց պարզ է. պահանջների հետևողական ավելացում, որն ամրապնդված է թե՛ ուժային գործոնով, թե՛ իրավական փաստարկմամբ, զիջումներ, որոնք տեղի են ունենում առանց հանրային քննարկման և ներքին քաղաքականություն՝ կառուցված հասարակությանն ահաբեկելու վրա: Սա, ըստ էության, մեկ միասնական գիծ է, որը տանում է դեպի ինքնիշխանության կորուստ:

 

Հանրային Տրիբունալի եզրակացությունը

Ստեղծված իրավիճակում խոսքն արդեն ոչ թե պարզապես Ադրբեջանի և Թուրքիայի կողմից Հայաստանի վրա գործադրվող արտաքին ճնշման մասին է, այլ նպատակաուղղված ներքին քաղաքականության՝ ուղղված հանրային զգոնության թմրեցմանը: «Խաղաղության օրակարգի» քողի տակ Փաշինյանի կողմից հասարակությանը համակարգված կերպով պարտադրվում է իրականության խեղաթյուրված ընկալում, որտեղ ակնհայտ սպառնալիքներն արժեզրկվում են, իսկ դրանք մատնանշելու ցանկացած փորձ հայտարարվում է ռևանշիզմ, խուճապ կամ սադրանք:

Մենք արձանագրում ենք. Նիկոլ Փաշինյանը գիտակցաբար ձևավորում է այնպիսի տեղեկատվական և քաղաքական միջավայր, որտեղ հայ ժողովուրդը զրկվում է ինքնապահպանման բնական բնազդից: Վտանգը նորմալացվում է, զիջումները քողարկվում են որպես ձեռքբերումներ, իսկ ինքնիշխան դիրքերի կորուստը մատուցվում է որպես «կայունության» անխուսափելի գին: Արդյունքում հասարակությունն ապակողմնորոշվում է, կորցնում է մարտահրավերներին համարժեք արձագանքելու ունակությունը և անպատրաստ է գտնվում սեփական ազգային շահերի պաշտպանությանը:

Հանրային տրիբունալի գլխավոր եզրակացությունը միանշանակ է. Նիկոլ Փաշինյանը և նրա թիմը Հայաստանի ազգային անվտանգության հիմնական սպառնալիքն են: Եվ որքան շուտ Հայաստանն ազատվի հակաազգային ղեկավարությունից, այնքան շուտ դուրս կգա այն փոսից, որի մեջ նրան գցել են «թավշյա հեղափոխականները»: