Արգիշտի Կիվիրյան. Փաշինյանի իշխանությունը և «մանկուրտի» ֆենոմենը

Վերլուծաբան Արգիշտի Կիվիրյանը վերլուծել է Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքականությունն ու դրա հետևանքները Հայաստանի համար՝ պատմական հիշողության, ազգային ինքնության և ռազմավարական անվտանգության տեսանկյունից։ Կիվիրյանը Փաշինյանի գործողությունները դիտարկում է որպես համակարգված գործընթաց, որն ուղղված է իշխանության պահպանմանը և հասարակության կառավարմանը՝ տեղեկատվական ճնշման, շոկային իրադարձությունների և պատմության ընկալման մանիպուլյացիայի միջոցով։

Կիվիրյանի կարծիքով՝ Նիկոլ Փաշինյանը գիտակցաբար քաղաքական դաշտը բաժանում է «խաղաղասերների», ովքեր իբր փակում են Ղարաբաղի էջը, և «պատերազմի ձգտողների», որպեսզի ձևավորի հանրային անհրաժեշտ ընկալումը։

«Նիկոլ Փաշինյանը քաղաքական դաշտը բաժանում է երկու մասի. ոմանք իբր բերում են խաղաղություն և փակում Ղարաբաղի էջը, մյուսները՝ իբր պատերազմ են ուզում։ Իրականում սա հանրային ընկալման մանիպուլյացիա է։ Իրականում ոչ ոք պատերազմ չի ուզում. պարզապես իշխանությունը ձևավորում է իրեն հարմար օրակարգ»,-նշում է Կիվիրյանը։

Ղարաբաղի կամ անկախության շարժման իրադարձությունների ցանկացած հիշատակում վերածվում է ճնշման գործիքի:

«Երբ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարում է, որ գիրք նվիրելը հրահրում է պատերազմ, եկեք հիշենք, որ 2019 թ.-ին ինքն Արցախի մասին գիրք էր նվիրել Պուտինին: Եթե գրքեր նվիրելը պատերազմ է հրահրում, ապա սա ինքնախոստովանական ցուցմունք է, ինչի մեջ իրեն շատերը մեղադրում են։ Այս մարդն իր անպատասխանատու գործողություններով, իշխանության գալուց հետո 2018-ից 2020 թթ. հրահրել է պատերազմը, սրանից այն կողմ ինքնախոստովանություն չի կարող լինել»:

Կիվիրյանը վերլուծում է նաև նախապատրաստությունը ռազմական ճգնաժամերին։ Ըստ նրա՝ հնարավոր էսկալացիայի առաջին նշաններն ակնհայտ էին դեռևս 2016 թվականին՝ ապրիլյան մարտերից հետո։ 2016-ից 2020 թվականներին իրավիճակը մնում էր կրիտիկական, պահանջվում էր ինչպես դիվանագիտական, այնպես էլ ռազմական նախապատրաստություն։

«2016-ից 2020 թ. պարզ էր, որ իրավիճակը գնում է պատերազմի։ Ամեն պահ վտանգ էր ներկայացնում։ Պետք էր պատրաստվել դիվանագիտորեն, պատրաստվել ռազմական առումով։ Սակայն 2018-2020 թթ. երկամյա ժամանակահատվածն իշխանության կողմից օգտագործվեց ոչ բավարար արդյունավետությամբ»,- ընդգծում է Կիվիրյանը։

Նա նշում է, որ բացթողումները հանգեցրին տարածքների նկատմամբ վերահսկողության կորստի, հազարավոր մարդկանց, այդ թվում՝ երեխաների մահվան, իսկ զինված ուժերի ռազմավարական պլանավորումն ու արդիականացումը ժամանակին չեն իրականացվել:

Կիվիրյանը մանրամասն դիտարկում է նաև տեղեկատվական կառավարումը։ Նիկոլ Փաշինյանը ԶԼՄ-ների, սոցիալական ցանցերի և վարչական ռեսուրսի միջոցով ձևավորում է իրադարձությունների «ճիշտ» մեկնաբանություն՝ մարգինալացնելով այլընտրանքային տեսակետները:

«Նիկոլ Փաշինյանն օգտագործում է տեղեկատվական ճնշումը՝ ստեղծելու տպավորություն, թե ընդդիմությունն իբր ձգտում է պատերազմի, իսկ իշխանությունը խաղաղության միակ երաշխավորն է։ Սա թույլ է տալիս վերահսկողություն պահպանել հասարակության նկատմամբ՝ անկախ օբյեկտիվ իրավիճակից»,- ասում է վերլուծաբանը։

Բռնաճնշումների մեխանիզմներն ուժեղացնում են այս էֆեկտը՝ նվազեցնելով արդյունավետ գործելու ընդդիմության կարողությունը:

Ընդդիմության առնչությամբ Կիվիրյանը նշում է հետևողական ռազմավարություն կառուցելու վերջինիս անկարողությունը.

«Եթե լիներ իսկական, ակտիվ ընդդիմություն, Նիկոլ Փաշինյանը չէր կարողանա այդքան հեշտությամբ պահպանել իշխանությունը։ Այսօրվա ընդդիմությունը հաճախ չի հասկանում, թե ինչպես իրականում պայքարել իշխանության համար. միայն հանրահավաքներ, կարգախոսներ, անարդյունավետ գործողություններ։ Այդ պատճառով իշխանությունը պահպանում է վերահսկողությունը»:

Նրա կարծիքով, իշխանության ամրությունը բացատրվում է ոչ միայն Փաշինյանի գործողություններով, այլև ընդդիմադիրների թուլությամբ, ովքեր ի վիճակի չեն իրականացնել համակարգային ռազմավարություն:

«Կիվիրյանն անդրադառնում է նաև կառավարման սոցիալ-տնտեսական ասպեկտին։ Ըստ նրա՝ իշխանությունը ձևավորում է «սպառողական մշակույթ»՝ հասարակության ուշադրությունը կենտրոնացնելով բազային կարիքների բավարարման վրա, ինչը նվազեցնում է հետաքրքրությունը ռազմավարական և պատմական հարցերի նկատմամբ։

«Նիկոլ Փաշինյանը գովազդում է էժան ուտելիքով ստամոքս լցնելու մշակույթը. մարդկանց համար կարևոր է միայն ստամոքսը լցնելը, իսկ ազգային հիշողությունն ու ինքնիշխանությունը երկրորդ պլան են մղվում»,- նշում է վերլուծաբանը:

Կիվիրյանը հատուկ ուշադրություն է դարձնում պատմական հիշողության և ազգային ինքնության պահպանմանը՝ հղում անելով Չինգիզ Այթմատովի ստեղծագործության կերպարին.

«Մանկուրտը նա չէ, ով մոռացել է անցյալը, այլ նա, ով կամավոր հրաժարվում է հիշողությունից՝ հանուն ներկայի հարմարավետության»։

Այս բանաձևը, ըստ Կիվիրյանի, պատկերում է սեփական պատմությունից հասարակության աստիճանական խզման և ռազմավարական մտածողության ունակության կորստի ռիսկը։

Կիվիրյանն ընդգծում է, որ չնայած դարեր շարունակ պետականության բացակայությանը՝ հայ ժողովուրդը կարողացել է վերականգնել այն՝ պատմական հիշողության և մշակութային ինքնության պահպանման շնորհիվ։ Այս համատեքստում նա զգուշացնում է, որ Նիկոլ Փաշինյանի գործողությունները կարող են խաթարել այդ մեխանիզմը՝ ձևավորելով թույլ պատմական ռեֆլեքսիայով հասարակություն:

Այսպիսով, ըստ Կիվիրյանի, Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքականությունը համակարգային գործընթաց է, որը ներառում է պատմական հիշողության կառավարում, ռազմավարական ճգնաժամերին ոչ բավարար պատրաստվածություն, տեղեկատվական դաշտի վերահսկողություն, սոցիալ-տնտեսական խթանների օգտագործում և ընդդիմության թուլությանն ապավինում։ Այս ամենը միասին հանգեցնում է հասարակության սուբյեկտայնության նվազման և ռիսկեր ստեղծում ազգային ինքնության ու պետության երկարաժամկետ անվտանգության համար։