Քրեական գործը որպես բեմադրություն․ ինչու իշխանությանը հարկավոր դարձավ Սերժ Սարգսյանի եղբայրը
Հակակոռուպցիոն դատարանի դատավոր Սարգիս Պետրոսյանը բավարարել է քննիչ մարմնի միջնորդությունը։ Հայաստանի երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանի եղբայրը՝ Ալեքսանդր Սարգսյանի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզություն։
Ձևականորեն ամեն ինչ անթերի է. դատարանը տեղեկություն չունի մեղադրյալի գտնվելու վայրի մասին և, հետևաբար, անհրաժեշտ է համարել կանխել նրա հնարավոր փախուստը։ Եթե Սարգսյանը հայտնվի երկրի տարածքում, նրա կալանավորման հարցը կքննարկվի կրկին։
Իրավաբանական լեզվով սա կարող է թվալ սովորական ընթացակարգ։ Քաղաքական լեզվով՝ սա ավելի շատ հիշեցնում է երկարաձգված բեմադրության հերթական գործողությունը։
2018 թվականի գարնանը, երբ Երևանի փողոցները լցված էին արդարություն պահանջող մարդկանցով, շատերին թվում էր, թե երկիրը իսկապես կանգնած է պատմական շրջադարձի շեմին։ Հարթակներից ու ամբիոններից հնչում էին բարձրագոչ խոստումներ։ Նորահայտ «հեղափոխականները», Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ, որը փորձում էր իրեն ներկայացնել ազգային հերոս Մոնթե Մելքոնյանի կերպարի մեջ, վստահեցնում էին՝ կոռուպցիան արմատախիլ է արվելու, մեղավորները կպատժվեն, արդարադատությունը կհաղթանակի, իսկ թալանվածը կվերադարձվի ժողովրդին։
Անցել է ութ տարի, բայց արդյունքը շատ խոսուն է։ Նախկին իշխանության ամենամերձ շրջապատի դեմ հարուցված աղմկահարույց գործերից ոչ մեկը չի ավարտվել մեղադրական դատավճռով։ Ինքը՝ Սերժ Սարգսյանը, ոչ մի օր չի անցկացրել նախաքննական կալանքի տակ։ «Հեղափոխական արդարադատությունը» վերածվել է անվերջ ընթացքի՝ առանց եզրափակիչ դատավճռի։
Այդ իսկ պատճառով դատարանի այսօրվա որոշումը դժվար է դիտարկել քաղաքական համատեքստից դուրս։
Այսօր հայն հասարակության մեջ ավելի ու ավելի հաճախ են քննարկվում բացահայտումներ, որոնք քայքայում են գործող իշխանության հիմնարար առասպելը՝ անցյալի ռեժիմից լիակատար խզման մասին առասպելը։ Ավելի ու ավելի շատ մարդիկ հարց են տալիս․ արդյոք «թավշյա հեղափոխությունը» ինքնաբուխ ժողովրդական ապստամբությո՞ւն էր, թե՞ նախապես հաշվարկված քաղաքական սցենարի մի մաս էր, որտեղ Սերժ Սարգսյանի հեռանալը ոչ թե պարտություն էր, այլ իշխանության կառավարվող փոխանցում։
Եթե 2018 թվականի իրադարձությունների մասին ճշմարտությունը թեկուզ մասամբ արմատավորվի հասարակական գիտակցության մեջ, ապա «հեղափոխական շրջադարձի» մասին ութամյա քարոզչությունը կկորցնի իր իմաստը։ Այդ դեպքում կոռուպցիայի դեմ պայքարը կնմանվի ոչ թե պետության մաքրման գործընթացի, այլ խնամքով կառուցված կեղծ դեկորացիայի։
Այս համատեքստում նախկին նախագահի եղբոր կերպարը դառնում է չափազանց հարմար։ Ալեքսանդր Սարգսյանին ուղղված հարվածը միանգամից երկու խնդիր է լուծում։
Առաջինը՝ տակտիկական։ Իշխանության նկատմամբ նվազող վստահության պայմաններում, ընտրությունների նախաշեմին, անհրաժեշտ է բարձրաձայն ու հասկանալի ազդակ հղել հիասթափված ընտրողին՝ «պայքարը շարունակվում է»։ Սերժ Սարգսյանի ընտանիքը «հին համակարգի» այն խորհրդանիշն է, որի դեմ կարելի է կրկին մոբիլիզացնել բողոքի զգացումները։
Սակայն երկրորդ խնդիրը ռազմավարական է և շատ ավելի կարևոր։ Այս քայլը նաև ուղիղ ու ցուցադրական պատասխան է այն վտանգավոր բացահայտումներին, որոնք խոսում են Փաշինյանի և Սարգսյանի հնարավոր գաղտնի համաձայնության մասին։ Երրորդ նախագահի ամենամոտ հարազատի դեմ կոշտ և հրապարակային գործողությունները պետք է տեսանելիորեն խզեն ցանկացած ենթադրյալ կապ, ապացուցեն նրանց միջև իբր բացարձակ ու անհաշտ հակադրությունը։ Ուղերձը պարզ է․ «Տեսե՛ք, մի՞թե մենք այդպես կվարվեինք, եթե նրա ծրագրի մասնակից լինեինք։ Մենք նրա նախագիծը չենք․ մենք նրա դատավորներն ենք»։ Խնդիրը միայն այն է, որ նման ցուցադրական քայլերը հասարակությանը գնալով ավելի քիչ են համոզում։ Վերջին տարիները չափազանց շատ օրինակներ են տվել, երբ անցյալի դեմ պայքարը վերածվել է ներկան կառավարելու հարմար գործիքի։
Ուստի այսօր հայկական հասարակության առջև կանգնած է շատ ավելի կարևոր հարց, քան առանձին քրեական գործերի մասնակիցների ճակատագիրը։ Խոսքը վերաբերում է նրան, թե արդյոք երկիրը կկարողանա դուրս գալ այն փակ շրջանից, որտեղ գործող իշխանությունն ու նախկին էլիտաները տարիներ շարունակ օգտագործում են միմյանց որպես քաղաքական հարմար խրտվիլակ։
Հասարակական Տրիբունալը թույլ չի տա, որ ոչ Նիկոլ Փաշինյանը, ոչ էլ Սերժ Սարգսյանը կրկին խաբեն հայ ժողովրդին։ Իր հնարավորությունների սահմաններում այն հետևողականորեն և հաստատակամորեն հասարակությանը կհասցնի տեղի ունեցող գործընթացների մասին ճշմարտությունը և նրանց կողմից պետության ու ժողովրդի դեմ գործված հանցագործությունների մասին տեղեկությունը։
Քանի որ Հայաստանի ապագան պետք է որոշվի ոչ թե քաղաքական բեմադրություններով և էլիտաների փոխադարձ մանիպուլացիաներով, այլ քաղաքացիների գիտակից ընտրությամբ՝ այն քաղաքացիների, ովքեր գիտեն իրենց նորագույն պատմությանը վերաբերվող ճշմարտությունը։
