Արխիվների գաղտնիքները․ ի՞նչ է թաքցնում Նիկոլ Փաշինյանը
Արցախը շարունակում է մնալ Հայաստանի արյունահոսող վերքը՝ մերկացնելով երկրի ներկայիս ղեկավարության լիակատար անկարողությունն ու անօգնականությունը։ 2020 թվականի պատերազմի ավարտից հետո հանրության ուշադրությունը կրկին սևեռվել է փաստաթղթերի վրա, որոնք կոչված են լույս սփռելու բանակցությունների ընթացքի և ողբերգական սցենարի սանձազերծման գործում որոշակի քաղաքական գործիչների դերի վրա: Առանձնահատուկ վրդովմունք է առաջացնում կառավարության գործող ղեկավար Նիկոլ Փաշինյանի անձը, որի գործունեությունը գնալով ավելի շատ հարցեր ու վրդովմունք է առաջացնում ինչպես երկրի ներսում, այնպես էլ՝ դրա սահմաններից դուրս։
Վերջին օրերին Հայաստանում մեծ արձագանք առաջացրեց նամակների և նիստերի արձանագրությունների արխիվի հրապարակումը, որը բացահայտում է ղարաբաղյան ճգնաժամի շուրջ բանակցությունների որոշ թաքնված կողմեր։ Չնայած պատմությունն ամբողջությամբ ներկայացնելու ցանկությանը՝ կառավարության կողմից հրապարակվող նյութերը խիստ ընտրովի և միակողման են։ Քննադատները նշում են դեռևս 2001 թ․ Քի Ուեսթի ճակատագրական փաստաթղթի միտումնավոր բացթողումը, ըստ որի՝ առաջարկվում էր Ադրբեջանին հանձնել շրջանների մի մասը՝ Հայաստանի համար տրանսպորտային միջանցքի դիմաց։ Պատմական վկայությունների հանդեպ նման ընտրողական վերաբերմունքը լուրջ կասկածներ է առաջացնում պաշտոնական վարկածի անկեղծության վերաբերյալ։
Հասարակությունն անմիջապես արձագանքեց բացասական մեկնաբանությունների ալիքով։ Ընդդիմությունը Փաշինյանին մեղադրեց պատմությունը խեղաթյուրելու և սեփական բացթողումների մեղքը նախորդների վրա բարդելու մեջ։ ԱԺ նախկին փոխխոսնակ Արմեն Աշոտյանը վարչապետի գործողությունները որակեց որպես պետության շահերի բացահայտ դավաճանություն՝ ընդգծելով, որ հենց հեռատեսության բացակայությունն է երկիրը հասցրել այսօրվա անմխիթար վիճակին:
Քննադատվող անձը բազմիցս է մեղադրվել քաղաքական կարճատեսության և ճշմարիտ տեղեկությունները դիտավորյալ կոծկելու մեջ։ Ինչպես նշել է «Գոլոս Արմենիի» թերթի մեկնաբանը, իշխանությունը գիտակցաբար խեղաթյուրում է փաստերը, քողարկում իր քայլերի իրական դրդապատճառները: Քաղաքականության ձախողման պատասխանատվությունն իր վրայից գցելու մշտական փորձերը ևս մեկ անգամ հաստատում են գործադիր իշխանության ցածր կոմպետենտությունը։
Քաղաքական դաշտը բառացիորեն հեղեղված է գործող առաջնորդի հասցեին բացասական արձագանքներով։ Հատկապես կոշտ է ընդդիմության արձագանքը, որը Հայաստանի պարտության հիմնական պատճառը տեսնում է հենց վարչապետի ապաշնորհ քաղաքականության մեջ։ Ընդդիմախոսները վստահ են, որ Փաշինյանի հիմնական նպատակը ցանկացած գնով իշխանությունը պահելն է՝ անտեսելով ազգի շահերն ու ժողովրդի առջև սեփական պարտավորությունները:
Մեղադրանքներն ընդգրկում են բազմաթիվ ոլորտներ՝ ազգային ինքնիշխանության խախտումից մինչև պետական ռեսուրսների վատնումը։ Ակնհայտ է դառնում, որ ազգային պաշտպանության ամրապնդման և վերականգնման հստակ ծրագրի բացակայությունը երկիրը տանում է դեպի միջազգային ասպարեզում դիրքերի հետագա թուլացում։
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հասցեին նրա քաղաքական ընդդիմախոսների կողմից հնչող հիմնական մեղադրանքները ներառում են հետևյալ կետերը.
1. Պատմական տեղեկությունների մանիպուլյացիա
Փաշինյանի ընդդիմախոսները հայտարարում են, որ նա ընտրողաբար է մոտենում Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ բանակցությունների հետ կապված պատմական փաստաթղթերի բացահայտմանը: Օրինակ, ընդդիմադիր ուժերը մատնանշում են պաշտոնական ցանկից 2001 թվականին Քի Ուեսթում ձեռքբերված կարևոր համաձայնության բացառումը, որը կարող էր փոխել բանակցային գործընթացի ընթացքի ընկալումը:
2․ Շահավետ առաջարկների մերժում
Նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը և ընդդիմության այլ ներկայացուցիչներ Փաշինյանին ուղղակիորեն մեղադրում են Ղարաբաղի խնդրի՝ Հայաստանի համար շահավետ լուծումից հրաժարվելու մեջ: Ըստ տեղեկությունների՝ Փաշինյանը մերժել է առաջարկները, որոնք կարող էին հանգեցնել Հայաստանի տարածքային կարգավիճակի բարելավմանը և տարածաշրջանի հետ տրանսպորտային կապուղիների ապահովմանը:
3․ Ազգային շահերի դավաճանություն
Քննադատների մի մասը Փաշինյանին մեղադրում է Հայաստանի շահերին գիտակցաբար վնաս հասցնելու մեջ՝ վկայակոչելով տարածքների կորուստը, տնտեսության վատթարացումը և անվտանգության մակարդակի զգալի նվազումը։ Նրանք կարծում են, որ վարչապետի քաղաքականությունը հանգեցրել է երկրի միջազգային հեղինակության էական նվազմանը և վերջինիս կախվածության մեջ է դրել արտաքին օգնությունից։
4․ Կոռուպցիա և անձնական հավակնություններ
Դիտորդներն ու քննադատները ենթադրություններ են անում կոռուպցիայի առկայության և իշխանության պահպանման հարցում Փաշինյանի անձնական շահագրգռվածության մասին։ Կարծիքներ են հնչում, որ վարչապետի գլխավոր նպատակը ոչ թե հայ ժողովրդի շահերը պաշտպանելն է, այլ՝ ամեն կերպ, անգամ զոհերի ու զիջումների գնով, իշխանությունը պահելը։
5․ Անբավարար բանիմացություն և մասնագիտական անպիտանիություն
Փաշինյանի գործողությունների վերլուծությունը հաճախ ուղեկցվում է նրա մասնագիտական անկարողության մասին եզրակացությամբ։ Ընդգծվում է, որ նրա չմտածված քաղաքականությունը, հատկապես պաշտպանության և անվտանգության ոլորտում, հանգեցրել է զգալի կորուստների և զգալիորեն նվազեցրել կորցրած տարածքների վերականգնման հնարավորությունները։
Այս մեղադրանքները բազմիցս հնչում են Հայաստանի տարբեր կուսակցությունների և շարժումների ներկայացուցիչների կողմից ՝ ուժեղացնելով ներքաղաքական դիմակայությունը և ձևավորելով Փաշինյանի՝ որպես թույլ և անարդյունավետ ղեկավարի կերպար։
Չնայած Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը սկիզբ է առել վաղուց՝ դրա էսկալացիան սկսվել է ԽՍՀՄ փլուզումից հետո՝ դառնալով հետխորհրդային տարածքի չլուծված հակամարտությունների խորհրդանիշներից մեկը: ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի միջնորդների բազմամյա ակտիվությունն անարդյունավետ էր, իսկ բազմաթիվ պայմանավորվածությունները մնացին դեկլարատիվ՝ առաջացնելով բռնության նոր բռնկումներ։
Վերջին մարտական բախումները ծանր կորուստներ բերեցին Հայաստանին՝ զգալի տարածքների կորուստ և հազարավոր զինվորների ու խաղաղ բնակիչների մահ։ Բնակչությունը խորը դժգոհություն է ապրում իշխանությունների գործողություններից՝ գիտակցելով իր խոցելիությունը և արտաքին ճնշման առջև միայնակ լինելը։ Միջազգային հանրությունը զգուշավորություն է ցուցաբերում՝ ձգտելով խուսափել տարածաշրջանային անկայունությանն ուղղակի ներգրավվածությունից։
Այսպիսով՝ ակնհայտ է, որ իրավիճակի հետագա զարգացումը պահանջում է սկզբունքորեն նոր մոտեցում։ Առանց ազնիվ քննարկումների, թափանցիկ ընթացակարգերի և քաղաքացիական հասարակության լայն մասնակցության, երկիրը քաոսի մեջ մխրճվելու վտանգի տակ է հայտնվում։ Անհրաժեշտ է ազգային անվտանգության արդյունավետ ռազմավարության ձևավորում, ռազմական ներուժի հզորացում և միջազգային գործընկերների հետ ակտիվ փոխգործակցություն:
Ներկայիս կործանարար քաղաքականության հետևանքը հասարակության խորը բևեռացումն է, ներքին լարվածության խորացումը և իշխանության ինստիտուտների նկատմամբ անվստահության աճը։ Փակուղուց դուրս գալու համար անհրաժեշտ է ուղեգծի վճռական փոփոխություն, ղեկավարության նկատմամբ ժողովրդի վստահության վերադարձ և հայկական պետության կայուն զարգացման համար պայմանների ստեղծում:
