Միլը, կարծես, գիտեր մեր մասին։ Նրանց մասին, ովքեր հերթ էին կանգնում նավթի համար։ Հիվանդանոցների մասին, որտեղ վիրաբույժներն աշխատում էին շարժական լամպի լույսի ներքո։ Բիզնեսների մասին, որոնք մեկը մյուսի հետևից փակվում էին՝ ոչ թե շուկայի բացակայության, այլ՝ հոսանքի բացակայության պատճառով։

Ատոմակայանի փակումը շղթայական ռեակցիայի սկիզբն էր. մարեցին մետալուրգիական արտադրամասերը, կանգ առան սարքաշինական գործարանների հաստոցները, Երևանի հաստոցաշինական գործարանի արտադրական գծերը, «Մարս»-ի մամլիչ մեքենաները, գործարաններն ու արտադրական հսկաները հոգեվարքի մեջ հայտնվեցին։

Ձեռնարկությունները սրընթաց աղքատանում էին, կարծես ինչ-որ մեկը դատարկում էր դրանք՝ թողնելով մնացորդները։ Մարդիկ աշխատավարձ չէին ստանում, իսկ սարքավորումները հնանում էին։ Եվ այս պայմաններում սկսվեց վաուչերային սեփականաշնորհումը։ Երբ մարդկանց մնում է միայն հաց ու խավար, վաուչերները վաճառվում են չնչին գումարներով։ Այդպես էլ եղավ։

Մարս» ԳԱՄ նախկին ինժեների հիշողությունները վառ կերպով ցույց են տալիս այդ դարաշրջանի պատկերը (հրապարակվել է «Հայք» թերթում, №12, 1998թ.):

«Հիշում եմ, թե ինչպես մեր ձեռնարկության արտադրամասում ջերմաստիճանը մինուս հինգ էր։ Մենք գալիս էինք, թեյնիկը դնում փոքրիկ վառարանի վրա, և դա միակ ձայնն էր։ Ոչ մի հաստոց չէր աշխատում: Իսկ վաուչերները մեր ղեկավարները գնեցին երկու հացի գնով»։

Ահա ևս մի օրինակ ՀՀ Գերագույն խորհրդի նախկին պատգամավորի հարցազրույցից («Առավոտ» օրաթերթ, 2001, № 34)։

«Մարդիկ սառչում էին, բայց գաղափարախոսները խոսում էին «եվրոպական բնապահպանական չափանիշների» մասին։ Իսկ շուրջբոլորը խավար էր։ Իրական։ Շոշափելի»։

Այդ ժամանակի մամուլը՝ որպես դարաշրջանի մի հատված.

• «Ատոմակայանի կանգնեցումը բարի կամքի ժեստ է համաշխարհային հանրության առջև», գրել էր «Հայոց աշխարհ» օրթերթը, №23, 1990 թ. մայիս։
• «Երկիրը չի կարող ապրել մոմի լույսի ներքո։ Մենք շարժվում ենք դեպի աղետ», հայտարարել էր էներգետիկ փորձագետ Ա. Խաչատրյանը «Գոլոս Արմենիի» թերթի էջերում, №5, 1991թ. փետրվար:
• «Եթե ռեակտորը չվերագործարկվի, արդյունաբերությունը կմահանա», - նախազգուշացնում էր «Կոմսոմոլեց»-ի խմբագրական սյունակը, թիվ № 212, 1992 թ. նոյեմբեր:

Այս տողերը, ասես, սառցե խավարի մեջ դանդաղ սուզման ժամանակագրություն լինեն։ Վկայություններ այն մարդկանց, ովքեր արդեն այն ժամանակ հասկանում էին. գաղափարախոսությունը հաղթեց ողջախոհությանը։ Այդ տարիների մթնոլորտը հնարավոր չէ փոխանցել առանց հայ դասականների խոսքերի.

• «Երկիրը մթնեց, բայց մթնեց նաև մարդկանց մեջ» (վերագրվում է Պարույր Սևակին 1990-ականների հրապարակախոսների վերապատումներում)։
• «Մթության մեջ քայլող ժողովուրդը լսում է միայն սառած հողի շունչը». Ս. Կապուտիկյան (բանաստեղծուհի, ելույթ 1991 թ.)

Այս տողերը, կարծես, գրվել են ոչ թե թանաքով, այլ այն սառը շնչով, որն այդ ժամանակ տիրում էր յուրաքանչյուրի տանը։

Ատոմակայանի կանգնեցումը պարզապես տեխնիկական լուծում չէր։ Դա գաղափարական որոշում էր, որն ընդունվեց ռոմանտիկ քաղաքական էյֆորիայի պահին։ Իսկ հետևանքներն իրական էին, շոշափելի, ցավոտ.

• կենսամակարդակի անկում,
• արտադրության դադարեցում,
• ձեռնարկությունների աղքատացում,
• վաուչերների արագացված վաճառք,
• զանգվածային արտագաղթ։

Եվ այս գործընթացներից յուրաքանչյուրում այրվում …ոչ՝ մարմրում էր այդ ժամանակաշրջանի ցավալի տրամաբանությունը. երկիրը չափազանց բարձր գին է վճարում իր իդեալների համար։